ChinhTrang.comChỉnh Trang
Điện nước, bếp và nhà vệ sinh khi cải tạo

Tủ điện, aptomat và chống giật cho nhà cũ sau cải tạo: cần những gì

Sau cải tạo, nhà cũ cần một tủ điện chia mạch rõ, aptomat đúng cỡ dây, chống giật cho khu ướt và tiếp địa. Từng thành phần làm gì và chủ nhà nên đặt yêu cầu ra sao.

Close view of a newly installed grey electrical distribution box with rows of circuit breakers on a freshly plastered wall beside a staircase, soft window light

Nhà cũ sau cải tạo nên có một tủ điện tổng đặt ở chỗ khô, dễ với tới, bên trong có aptomat tổng, các aptomat nhánh chia theo tầng hoặc theo khu, thiết bị chống giật cho các mạch có nguy cơ cao như nhà vệ sinh, bếp, máy giặt, bình nóng lạnh, ổ cắm ngoài trời, và một hệ tiếp địa nối tới mọi ổ cắm ba chấu. Nhà nhiều tầng thường thêm tủ điện phụ ở từng tầng để cắt điện riêng khi sửa hoặc khi có sự cố.

Nhiều nhà cũ chỉ có một cầu dao tổng cùng vài cầu chì sứ, hoặc một hộp nhựa nhỏ gắn ba bốn aptomat không ai nhớ cái nào điều khiển phòng nào. Phần dưới giải thích từng thành phần làm nhiệm vụ gì, vì sao chọn theo dây chứ không theo thiết bị, và những câu nên hỏi thợ trước khi chốt tủ. Lắp đặt và đấu nối là việc của thợ điện có chuyên môn.

Từng thành phần trong tủ điện làm nhiệm vụ gì

Aptomat tổng. Cắt toàn bộ điện vào nhà khi cần sửa chữa hoặc khi có sự cố lớn. Cỡ của nó phải khớp với công suất đăng ký và dây trục vào nhà, không chọn quá to.

Aptomat nhánh. Mỗi mạch một cái, bảo vệ dây của mạch đó khỏi quá tải và ngắn mạch. Nguyên tắc cốt lõi là aptomat chọn theo cỡ dây của mạch, để nó nhảy trước khi dây nóng tới mức nguy hiểm.

Thiết bị chống giật. Phát hiện dòng điện rò ra ngoài, ví dụ qua người chạm vào vỏ máy bị rò, và cắt mạch trong khoảnh khắc. Loại dùng để bảo vệ người thường có ngưỡng tác động rất nhỏ, quanh mức ba mươi mili ampe. Có loại chỉ chống giật, có loại gộp cả chống quá tải trong một khối.

Thanh tiếp địa và dây tiếp địa. Gom dây nối đất từ mọi ổ cắm, vỏ thiết bị về một điểm, nối xuống cọc tiếp địa chôn trong đất. Thiếu phần này thì vỏ máy rò điện vẫn mang điện, và nhiều loại thiết bị chống giật làm việc kém tin cậy.

Chống sét lan truyền. Bảo vệ thiết bị điện tử khỏi xung điện áp từ đường dây khi có sét hoặc đóng cắt trên lưới. Không bắt buộc ở mọi nhà nhưng nên hỏi thợ với nhà có nhiều thiết bị điện tử, nhà ở vùng hay giông sét.

Vỏ tủ và nhãn mạch. Vỏ tủ kín, có cửa, không để trẻ nhỏ với tới. Mỗi aptomat ghi rõ phụ trách khu nào, ghi bằng chữ dễ đọc ngay trên tủ và trong sơ đồ lưu ở nhà.

Chia mạch: theo tầng, theo khu hay theo thiết bị

Cách chia phổ biến cho nhà phố cũ vài tầng là mỗi tầng có một tủ phụ hoặc ít nhất một nhóm aptomat riêng, trong đó tách chiếu sáng khỏi ổ cắm. Khi một ổ cắm tầng hai chập, đèn tầng hai vẫn sáng, các tầng khác vẫn có điện. Thiết bị công suất lớn như điều hoà, bình nóng lạnh, bếp từ, máy bơm nên có mạch riêng chạy thẳng từ tủ, không đấu chung vào mạch ổ cắm phòng.

Khu ướt gồm nhà vệ sinh, bếp, ban công giặt phơi, sân trước nên được bảo vệ bằng chống giật. Cách tiết kiệm là gom các mạch này qua một hoặc vài thiết bị chống giật chung; cách thoải mái hơn là mỗi mạch quan trọng một thiết bị riêng, khi một chỗ rò chỉ chỗ đó bị cắt. Thợ sẽ đề xuất theo ngân sách và mức độ rò thường gặp của thiết bị trong nhà.

Không nên đưa tủ lạnh và mạch chiếu sáng thoát hiểm vào cùng thiết bị chống giật với máy giặt hay bình nóng lạnh. Lý do rất đời thường: máy giặt rò nhẹ làm thiết bị nhảy lúc gia đình đi vắng, tủ lạnh mất điện cả ngày. Chia nhóm hợp lý tránh được chuyện này mà vẫn an toàn.

Nhà có phần cho thuê hoặc kinh doanh tầng trệt nên tách hẳn mạch, thậm chí công tơ riêng nếu điện lực khu vực chấp thuận, để dễ quản lý và không ảnh hưởng nhau khi sự cố.

Gợi ý nhóm mạch cho một nhà phố cũ ba tầng

Bảng dưới là ví dụ giả định cho nhà ba tầng, mỗi tầng hai phòng, có bếp tầng trệt và nhà vệ sinh mỗi tầng. Số mạch thực tế do thợ tính theo danh sách thiết bị và chiều dài dây của từng nhà.

Nhóm mạchGồm những gìBảo vệ nên có
Chiếu sáng từng tầngĐèn phòng, đèn cầu thang, đèn lối điAptomat nhánh theo cỡ dây
Ổ cắm phòng từng tầngỔ cắm phòng ngủ, phòng khách, bàn làm việcAptomat nhánh, có thể thêm chống giật
Khu ướtNhà vệ sinh, ổ cắm bếp, máy giặt, ban côngAptomat nhánh và chống giật
Bình nóng lạnh từng tầngMỗi bình một mạchAptomat riêng và chống giật
Điều hoàMỗi máy hoặc mỗi tầng một mạchAptomat riêng theo công suất máy
Bếp từ, lò nướngMạch riêng từ tủAptomat riêng, cân nhắc chống giật
Máy bơm, cửa cuốn, ngoài trờiBơm nước, cửa cuốn, đèn sân, cameraAptomat riêng, chống giật cho phần ngoài trời

Nhìn bảng có vẻ nhiều aptomat, nhưng đổi lại khi sự cố chỉ một nhóm bị cắt, người nhà biết ngay cần kiểm tra chỗ nào. Tủ chia mạch rõ còn giúp lần sửa tiếp theo nhanh hơn nhiều.

Tiếp địa: phần nhà cũ hay thiếu nhất

Tiếp địa là đường dẫn điện rò xuống đất. Ổ cắm ba chấu chỉ có ý nghĩa khi chấu thứ ba thật sự được nối dây về thanh tiếp địa trong tủ và từ đó xuống cọc chôn trong đất. Nhiều nhà cũ thay ổ ba chấu cho đẹp nhưng chấu tiếp địa bỏ trống, cảm giác an toàn nhưng thật ra không có gì.

Khi cải tạo, tận dụng lúc sân trước hoặc nền tầng trệt đang đào để đóng cọc tiếp địa, đi dây xuống và làm hố kiểm tra có nắp đậy. Điện trở tiếp đất cần được thợ đo, đạt yêu cầu theo tiêu chuẩn hiện hành; đất khô, đất cát hoặc nhà phố không có sân có thể phải dùng nhiều cọc hoặc cách làm khác do thợ đề xuất.

Nhà phố liền kề trong hẻm nhỏ đôi khi không còn chỗ đóng cọc. Không vì thế mà bỏ qua; hãy hỏi thợ phương án phù hợp, chẳng hạn khoan cọc qua sàn tầng trệt ở góc nhà, hoặc tận dụng phần đất sau nhà. Đây là phần phải làm trước khi lát nền, sau đó gần như không còn cơ hội.

Tiếp địa của hệ điện không nên dùng chung tuỳ tiện với hệ chống sét đánh thẳng trên mái nếu nhà có kim thu sét; việc nối hay tách hai hệ là quyết định kỹ thuật của người thiết kế điện.

Đặt tủ điện ở đâu trong nhà cũ

Tủ điện tổng nên ở chỗ khô ráo, thoáng, không sát bếp nấu, không nằm dưới nhà vệ sinh tầng trên, không trong gầm cầu thang ẩm thấp. Độ cao vừa tầm người lớn với tới, trẻ nhỏ không với được, phía trước để trống để mở cửa tủ nhanh khi cần.

Ở nhà phố ống, vị trí hay được chọn là tường gần cửa ra vào tầng trệt hoặc chân cầu thang phía khô, vừa gần đường dây từ công tơ vào, vừa dễ tìm khi mất điện vào ban đêm. Nên có một đèn nhỏ hoặc đèn sạc gần tủ. Tránh vị trí sau tủ giày, sau kệ đồ cố định, vì lâu dần không ai mở được.

Tủ phụ từng tầng đặt gần cầu thang của tầng đó. Nhà ngập hay ẩm nặng ở tầng trệt nên đặt tủ cao hơn mức nước từng ngập, đồng thời tách mạch tầng trệt để khi ngập có thể cắt riêng tầng trệt mà các tầng trên vẫn có điện. Khi đi qua mùa mưa đầu tiên sau cải tạo, kiểm tra trong tủ có hơi ẩm, côn trùng hay không.

Câu hỏi nên đặt cho thợ trước khi chốt tủ điện

Mang danh sách này theo khi bàn với thợ hoặc nhà thầu. Câu trả lời rõ ràng là dấu hiệu người làm có kinh nghiệm với nhà cũ.

  • Tủ có bao nhiêu mạch, mỗi mạch phụ trách khu nào, dây cỡ nào, aptomat cỡ nào.
  • Những mạch nào có chống giật, chung hay riêng, vì sao chọn như vậy.
  • Cọc tiếp địa đặt ở đâu, đo điện trở tiếp đất lúc nào, ai ghi kết quả.
  • Có cần chống sét lan truyền không, đặt ở tủ tổng hay tủ tầng.
  • Tủ còn chỗ trống để thêm mạch sau này không.
  • Có ghi tên mạch lên tủ và giao sơ đồ mạch cho chủ nhà không.
  • Thiết bị dùng loại nào, có tem kiểm định, hoá đơn, bảo hành ra sao.

Nếu thợ trả lời mơ hồ kiểu "nhà ai cũng làm thế", nên mời thêm một người khác khảo sát. Tủ điện là bộ phận rẻ so với cả công trình nhưng gánh phần an toàn lớn nhất.

Bàn giao và tháng đầu dùng hệ điện mới

Buổi bàn giao điện không nên chỉ là bật thử vài bóng đèn. Chủ nhà nên đi cùng thợ một vòng: bật từng aptomat, xem mỗi cái điều khiển đúng khu ghi trên tủ; cắm thử một thiết bị vào từng ổ cắm; bấm nút thử trên mọi thiết bị chống giật để chắc chúng cắt được. Ổ cắm nào không có điện, công tắc nào điều khiển nhầm đèn thì ghi lại để sửa ngay khi thợ còn ở công trình.

Tháng đầu là lúc hệ điện mới bị thử với nhịp dùng thật của gia đình: điều hoà chạy cùng bếp từ vào buổi tối, máy giặt chạy cùng bình nóng lạnh buổi sáng. Nếu aptomat nào nhảy, ghi lại thời điểm và các thiết bị đang chạy, báo thợ xem lại cách chia mạch thay vì tự đổi aptomat. Nếu thiết bị chống giật nhảy khi trời mưa, có thể có chỗ ẩm ở ổ cắm ngoài trời hoặc hộp nối chưa kín.

Giữ lại hoá đơn thiết bị, thông tin bảo hành và sơ đồ mạch trong cùng một bìa hồ sơ. Trong hợp đồng với thợ nên có thời hạn bảo hành cho phần điện, để những lỗi lộ ra sau vài tuần sử dụng vẫn được xử lý mà không phát sinh tranh cãi.

Câu hỏi thường gặp

Nhà cũ có cần lắp thiết bị chống giật không?

Rất nên, nhất là cho nhà vệ sinh, bình nóng lạnh, máy giặt, bếp và ổ cắm ngoài trời, nơi nước và điện gặp nhau. Thiết bị này cắt mạch khi có dòng rò, giảm mạnh nguy cơ điện giật cho người trong nhà.

Aptomat hay nhảy thì thay aptomat to hơn được không?

Không nên. Aptomat chọn theo cỡ dây để bảo vệ dây; thay to hơn khi dây vẫn nhỏ thì dây quá tải mà aptomat không cắt, dẫn tới nóng và cháy. Cần thợ tìm nguyên nhân, có thể phải tách mạch hoặc thay dây.

Thiết bị chống giật hay tự nhảy có phải do lỗi thiết bị không?

Thường là do có chỗ rò thật, ví dụ bình nóng lạnh, máy giặt, ổ cắm ẩm hoặc dây cũ còn sót lại. Thợ cần cô lập từng mạch để tìm chỗ rò, không nên tháo bỏ thiết bị chống giật cho đỡ phiền.

Nhà không có sân thì làm tiếp địa thế nào?

Có thể đóng cọc qua nền tầng trệt ở góc nhà, tận dụng phần đất sau nhà, hoặc dùng phương án khác do thợ điện đề xuất. Nên làm lúc nền đang đào trong đợt cải tạo, sau khi lát nền rất khó bổ sung.

Bao lâu nên kiểm tra tủ điện một lần?

Mỗi tháng có thể bấm nút thử trên thiết bị chống giật xem có cắt không. Mỗi năm hoặc sau mùa mưa nên mở tủ kiểm tra hơi ẩm, mối nối lỏng, vết xém; phần mở tủ và siết lại để thợ điện làm.

Có cần tủ điện riêng cho từng tầng không?

Không bắt buộc nhưng rất tiện với nhà ba tầng trở lên: sửa tầng nào cắt tầng đó, ngập tầng trệt cắt riêng tầng trệt. Nếu không có tủ phụ, ít nhất mỗi tầng nên có nhóm aptomat riêng trong tủ tổng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138