Ống thép tráng kẽm trong nhà cũ sau nhiều năm sẽ gỉ từ mặt trong, làm nước chảy ra vàng đục lúc mới mở vòi, lòng ống hẹp dần nên nước yếu, mối ren mục gây rò âm trong tường. Khi cải tạo, cách làm phổ biến là thay toàn bộ ống cấp bằng ống nhựa chịu nhiệt hàn nối cho cả nước nóng và lạnh, hoặc ống nhựa cứng cho nước lạnh, đi ống theo tuyến thẳng có van khoá từng khu và thử áp trước khi trát.
Trước khi kết luận lỗi do ống, cần loại trừ nguồn nước và bồn chứa, vì nước vàng có thể đến từ bồn lâu không súc rửa hay đường ống chung của khu phố. Phần dưới đi từ cách khoanh vùng nguyên nhân, chọn loại ống theo từng việc, tới cách bố trí tuyến ống để những lần sửa sau không phải đục mò.
Nước vàng do ống trong nhà hay do nguồn bên ngoài
Cách khoanh vùng đơn giản nhất là lấy nước ở nhiều điểm. Mở vòi ngay sau đồng hồ nước, trước khi nước vào bồn hay vào đường ống trong nhà. Nếu nước ở đó đã vàng, nguồn bên ngoài có vấn đề và cần báo đơn vị cấp nước. Nếu nước ở đó trong mà vòi tầng trên vàng, thủ phạm nằm trong nhà: bồn chứa hoặc đường ống.
Tiếp theo xem bồn. Bồn inox hay bồn nhựa lâu năm không súc rửa có lớp cặn dưới đáy, mỗi lần nước trong bồn xuống thấp hoặc bơm chạy mạnh là cặn bị khuấy lên. Nếu súc rửa bồn xong mà nước vẫn vàng, đặc biệt là vàng đậm lúc sáng sớm sau một đêm nước đứng trong ống rồi trong dần, gần như chắc chắn ống kẽm đã gỉ bên trong.
Các dấu hiệu đi kèm giúp khẳng định: vòi tầng trên yếu dù bồn đầy, các mối ren lộ ra có vệt nâu đỏ, tường quanh chỗ ống đi âm có vệt ẩm loang hoặc bong sơn theo một đường. Khi tháo thử một đoạn ống, lòng ống bám gỉ dày, đường kính trong chỉ còn một phần so với ban đầu. Đến mức này, vá từng đoạn không còn ý nghĩa vì phần còn lại cũng trong tình trạng tương tự.
Các loại ống thay thế thường dùng và việc phù hợp
Thị trường có nhiều loại ống, mỗi loại hợp với một việc. Bảng dưới mô tả theo công dụng, không nêu thương hiệu; chọn cụ thể nên bàn với thợ nước dựa trên áp lực, nhiệt độ và tuyến ống của nhà.
| Loại ống | Cách nối | Hợp với việc gì | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Ống nhựa chịu nhiệt hàn nhiệt | Hàn nhiệt đầu ống với phụ kiện | Cấp nước nóng và lạnh trong nhà, đi âm tường | Mối hàn đúng nhiệt và thời gian thì gần như liền khối; cần thợ quen máy hàn |
| Ống nhựa cứng dán keo | Dán keo chuyên dụng | Cấp nước lạnh, ống thoát nước | Không dùng cho nước nóng; tránh nắng trực tiếp lâu ngày |
| Ống nhựa mềm chịu áp chôn đất | Hàn hoặc khớp nối cơ khí | Đường ống dẫn ngoài trời, chôn ngầm sân, từ đồng hồ vào nhà | Uốn được, chịu va đập tốt |
| Ống kim loại không gỉ | Ren, ép hoặc hàn | Đoạn lộ thiên cần bền và đẹp, đầu ra bình nóng lạnh | Giá cao hơn, thường chỉ dùng đoạn ngắn |
Với phần lớn nhà phố cũ, một hệ cấp nước đồng bộ một loại ống chịu nhiệt cho cả nóng và lạnh giúp đơn giản hoá phụ kiện và giảm số mối nối khác loại. Tránh nối thẳng ống kim loại cũ còn sót với ống mới mà không có khớp chuyển phù hợp.
Đi lại đường ống cấp nước trong đợt cải tạo
Thứ tự dưới đây giúp tuyến ống mới vừa đủ nước, vừa dễ sửa. Phần tính đường kính và áp lực là việc của thợ; chủ nhà cần nắm để giám sát.
- Xác định điểm dùng nước sau cải tạo: từng lavabo, vòi sen, bồn cầu, máy giặt, chậu rửa bếp, vòi tưới, bình nóng lạnh. Thiếu một điểm là thiếu một nhánh.
- Chọn tuyến trục: ống đứng từ bồn mái xuống, ống từ đồng hồ lên bồn, đi trong hộp kỹ thuật hoặc góc tường dễ mở.
- Đặt van khoá ở đầu mỗi tầng và mỗi khu như nhà vệ sinh, bếp, ban công, để khi hỏng một chỗ không phải khoá cả nhà.
- Đi nhánh ngắn và thẳng tới từng điểm, hạn chế co cút, không đi xiên trên tường.
- Tách ống nước nóng khỏi ống lạnh và bọc cách nhiệt đoạn nước nóng dài.
- Thử áp toàn hệ trước khi trát, giữ áp trong một khoảng thời gian thợ đề xuất, đi kiểm tra từng mối nối.
- Chụp ảnh tuyến ống có thước đo, ghi vào sơ đồ nhà trước khi đóng tường.
Chi phí đi lại ống chủ yếu nằm ở nhân công đục, trát và hoàn thiện, không phải ở ống. Vì vậy nếu tường đã mở, đừng tiếc vài đoạn ống mà giữ lại phần kẽm cũ.
Đi âm tường, đi trong hộp kỹ thuật hay đi nổi
Đi âm tường cho bề mặt gọn đẹp, nhưng mỗi lần rò là phải đục. Với ống nhựa hàn nhiệt đã thử áp kỹ, nguy cơ rò thấp hơn nhiều so với ống kẽm ren cũ, nên đi âm vẫn là lựa chọn phổ biến cho nhánh ngắn trong nhà vệ sinh và bếp. Rãnh đi ống cần đủ sâu để lớp vữa phủ bảo vệ, và không cắt sâu vào tường chịu lực hay xuyên dầm khi chưa có ý kiến kỹ sư.
Ống trục đứng nên đi trong hộp kỹ thuật có cửa thăm, hoặc góc tường ốp tấm tháo được. Đây là đoạn chịu áp lớn và nối nhiều nhánh, sau này cần thay van, thêm nhánh thì mở cửa thăm là xong. Nhà phố cũ thường không có hộp kỹ thuật; đợt cải tạo là cơ hội tạo một khoang nhỏ thẳng hàng qua các tầng, dùng chung cho ống cấp, ống thoát, dây điện được tách riêng ngăn.
Đi nổi phù hợp với ban công, sân thượng, gầm cầu thang, hoặc khi tường quá yếu không nên đục. Ống nổi nên kẹp chắc, sơn hoặc bọc chống nắng nếu là loại sợ tia tử ngoại, đi thẳng theo cạnh tường. Đi nổi gọn gàng không xấu; đi nổi chằng chịt mới xấu.
Những chỗ ống mới hay hỏng vì làm ẩu
Mối hàn thiếu hoặc thừa nhiệt. Ống hàn nhiệt cần đúng nhiệt độ máy và thời gian giữ; hàn vội hoặc hàn quá lâu đều làm lòng ống thắt lại hoặc mối nối yếu. Thợ có kinh nghiệm cắt thử một mối hàn mẫu cho chủ nhà xem.
Nối chuyển giữa ống mới và đoạn cũ còn lại. Nếu phải giữ đoạn ống kẽm nào đó, chỗ chuyển tiếp cần phụ kiện chuyển đúng loại; nối tạm bằng băng tan quấn nhiều vòng là chỗ rò về sau.
Ống đi sát ống thoát hoặc dây điện. Rò một giọt cũng đủ làm ẩm hộp nối điện bên cạnh. Giữ khoảng cách, đi tách tuyến.
Không có van xả đáy và van một chiều. Bồn và đường ống cần chỗ xả cặn; đường bơm cần van một chiều để nước không chảy ngược.
Bỏ qua bước thử áp. Mở nước chạy thấy không rò chưa phải thử áp. Phải đóng các đầu ra, bơm áp cao hơn áp làm việc và giữ một thời gian, theo dõi đồng hồ.
Sau khi thay ống: súc rửa và theo dõi
Khi lắp xong, ống mới thường còn mạt nhựa, bụi vữa lọt vào trong lúc thi công. Cần xả nước thật lâu ở từng vòi trước khi lắp đầu lọc, sen tắm, van xả bồn cầu; nếu không, cặn sẽ kẹt ở lưới lọc ngay tuần đầu. Bồn chứa nên súc rửa cùng lúc, vì cặn cũ trong bồn sẽ đi vào ống mới.
Nước những ngày đầu có thể hơi có mùi nhựa với một số loại ống, thường giảm dần sau vài lần xả. Nếu mùi kéo dài hoặc nước vẫn vàng, kiểm tra lại đoạn nào còn sót ống kẽm, hoặc bồn có vấn đề. Đồng hồ nước là công cụ phát hiện rò rất tốt: khoá hết vòi trong nhà, nếu đồng hồ vẫn quay chậm, có chỗ rò âm cần tìm.
Ghi lại vị trí các van khoá tổng và van từng khu, dán ghi chú gần van để người nhà biết khoá đúng chỗ khi có sự cố. Nhiều cuộc ngập nhà vệ sinh kéo dài chỉ vì không ai biết van nằm ở đâu.
Ống thoát cũ có thay cùng lúc với ống cấp không
Ống cấp nước là thứ chủ nhà nhìn thấy hỏng qua màu nước, còn ống thoát hỏng âm thầm hơn. Nhà xây cách đây vài chục năm có thể dùng ống gang, ống xi măng hoặc ống nhựa đời cũ cho đường thoát. Ống gang gỉ, ống xi măng nứt mối, ống nhựa cũ giòn vỡ khi chịu lún. Dấu hiệu thường thấy là cống trong nhà hay tắc ở cùng một đoạn, mùi hôi bốc lên từ nền, vệt ẩm trên trần tầng dưới ngay vị trí ống đi qua.
Khi đợt cải tạo đã bóc nền nhà vệ sinh hoặc mở trần, nên kiểm tra luôn ống thoát. Thợ có thể dùng camera nội soi đường ống nhỏ luồn vào để xem lòng ống, hoặc đơn giản là đổ nước nhiều và quan sát tốc độ thoát, nghe tiếng ọc. Ống đứng thoát phân chạy xuyên các tầng là đoạn đáng xem nhất, vì nó gom chất thải của cả nhà.
Nguyên tắc chung giống với ống cấp: đoạn nào đã lộ ra trong khu sửa thì thay luôn bằng ống nhựa thoát nước mới, độ dốc đúng, mối nối dán kín, có lỗ thông tắc ở các điểm đổi hướng. Đoạn nằm ngoài khu sửa và còn hoạt động tốt có thể giữ, nhưng ghi lại tình trạng để lên kế hoạch thay trong lần sửa sau. Đặt ống thoát mới cũng là lúc tách nước rửa khỏi ống thoát phân nếu nhà cũ đang đi chung.
Câu hỏi thường gặp
Nước máy bị vàng có phải do ống kẽm trong nhà không?
Chưa chắc. Cần thử nước ngay sau đồng hồ, trước khi vào bồn. Nước ở đó vàng thì do nguồn bên ngoài; nước ở đó trong mà vòi trong nhà vàng thì do bồn chứa hoặc ống kẽm gỉ bên trong.
Có thể chỉ thay một đoạn ống kẽm bị rò không?
Có thể làm tạm, nhưng ống kẽm cũ thường gỉ đều cả hệ. Thay một đoạn thì vài tháng sau đoạn khác lại rò. Khi cải tạo và tường đã mở, nên thay toàn bộ ống cấp trong khu vực sửa.
Ống nhựa chịu nhiệt có dùng được cho cả nước lạnh không?
Dùng được, và nhiều nhà chọn một loại ống chịu nhiệt cho cả hệ để đồng bộ phụ kiện, giảm mối nối khác loại. Ống nước nóng vẫn nên bọc cách nhiệt và đi tách khỏi ống lạnh.
Đi ống nước âm sàn có nên không?
Nên hạn chế. Ống âm sàn khi rò rất khó phát hiện và phải đục nền để sửa. Nếu bắt buộc, dùng ống liền đoạn ít mối nối, thử áp kỹ và ghi lại vị trí chính xác bằng ảnh có thước đo.
Thử áp ống nước là làm gì?
Là đóng kín các đầu ra, bơm nước vào hệ với áp lực cao hơn mức dùng hằng ngày, giữ trong một thời gian và theo dõi đồng hồ áp. Áp không tụt và các mối nối khô thì mới được trát, lát che ống.
Sau khi thay ống mới bao lâu nên súc rửa bồn nước?
Nên súc rửa ngay khi đấu ống mới, sau đó định kỳ khoảng sáu tháng đến một năm tuỳ chất lượng nước nguồn. Bồn sạch giúp ống mới và đầu lọc không bị cặn bám sớm.