Dời bếp ra phía sau hoặc lên lầu trong nhà cũ làm được, nhưng phải giải được bốn việc: ống hút mùi có đường ra ngoài trời ngắn và thẳng, ống thoát chậu rửa đủ dốc có bẫy mỡ trước khi ra cống, bình gas và đường ống gas đặt nơi thông thoáng do thợ có chuyên môn lắp, và mạch điện riêng cho bếp từ, lò nướng. Bếp lên lầu còn cần chống thấm sàn như một khu ướt và tính lối thoát khi cháy.
Nhà phố cũ thường để bếp tầng trệt, nối với phòng khách. Khi tầng trệt cho thuê kinh doanh hoặc gia đình muốn phòng khách rộng, bếp bị đẩy ra sau hay đưa lên tầng hai. Bài này đi qua từng hệ kỹ thuật đi theo cái bếp, chỉ ra chỗ hay bị bỏ quên. Mọi việc lắp gas, đấu điện là của thợ có chuyên môn, bài không hướng dẫn tự làm.
Đưa bếp ra sau hay lên lầu: khác nhau ở đâu
Đưa bếp ra phía sau tầng trệt thường đơn giản hơn: vẫn trên nền đất, ống thoát đi thẳng ra cống sau, hút mùi có thể ra giếng trời hoặc sân sau. Khó khăn thường nằm ở việc phía sau nhà phố cũ hay là khu ẩm thấp, giáp nhà vệ sinh hoặc bể phốt, thiếu ánh sáng. Khi đổi chỗ, nên tách bếp khỏi nhà vệ sinh bằng tường kín và cửa riêng, không để cửa nhà vệ sinh mở thẳng vào khu nấu.
Đưa bếp lên lầu là chuyện khác hẳn. Sàn bếp trở thành khu ướt trên đầu phòng dưới, cần chống thấm toàn bộ. Ống thoát chậu rửa phải xuyên sàn, đi xuống tới cống. Ống hút mùi phải tìm đường ra mặt sau hoặc lên mái. Bình gas phải mang lên xuống cầu thang khi thay. Và khi có sự cố cháy ở bếp tầng hai, khói bốc lên các tầng trên trong khi lối thoát chính là cầu thang đi qua chính tầng đó.
Vì vậy, nếu cân nhắc giữa hai phương án, phần lớn người làm nghề khuyên ưu tiên đưa bếp ra sau tầng trệt. Đưa bếp lên lầu chỉ nên làm khi tầng trệt không còn chỗ thật sự, và khi đó nên ưu tiên bếp điện để giảm rủi ro gas.
Hút mùi: đường ống ngắn, thẳng và ra ngoài trời
Máy hút mùi có hai kiểu làm việc: hút rồi thổi ra ngoài qua ống, hoặc hút qua lớp lọc than rồi thổi lại vào phòng. Kiểu thổi ra ngoài hiệu quả hơn hẳn với cách nấu nhiều dầu mỡ của bữa cơm Việt. Khi dời bếp, câu hỏi đầu tiên là ống hút mùi sẽ đi ra đâu.
Ống càng ngắn, càng ít co thì gió càng mạnh. Mỗi khúc cua làm giảm lực hút, ống dài vòng vèo qua trần là nguyên nhân phổ biến của máy hút mùi chạy ồn mà mùi vẫn đọng. Đầu ống ra ngoài nên có nắp chắn mưa và lá chặn gió ngược, không xả vào giếng trời kín nơi phòng ngủ các tầng trên đang mở cửa sổ, không xả sát cửa sổ nhà hàng xóm.
Nhà phố cũ liền kề hai bên thường chỉ còn mặt sau hoặc mái để thoát. Bếp ra sau tầng trệt có thể xả ra sân sau; bếp lên lầu có thể phải đi ống đứng lên mái. Lỗ xuyên tường cho ống hút mùi cần được thợ xem có trúng cột, dầm hay không, và trám kín quanh ống để nước mưa không theo vào. Đường ống nên dùng loại không bắt lửa, có chỗ tháo ra vệ sinh dầu mỡ định kỳ.
Thoát nước chậu rửa và bẫy mỡ
Nước rửa bát mang theo dầu mỡ, khi nguội sẽ đóng lại trên thành ống. Ống thoát chậu rửa của bếp mới cần đủ đường kính, đủ dốc, ít đoạn ngang dài, có lỗ thông tắc ở chỗ đổi hướng. Ngay dưới chậu rửa nên có bẫy nước để chặn mùi, và trước khi nước ra cống chung nên qua một hộp tách mỡ, loại đặt dưới chậu hoặc chôn ngoài sân.
Bếp lên lầu thì ống thoát xuyên sàn, đi dưới trần tầng dưới tới ống đứng. Đừng đấu ống chậu rửa vào ống thoát phân của nhà vệ sinh; nước rửa có mỡ đi chung với chất thải dễ gây tắc, và mùi từ đường thoát phân có thể theo ngược lên chậu rửa nếu bẫy nước khô. Tốt nhất có ống đứng riêng cho nước thải sinh hoạt từ bếp và lavabo.
Bẫy mỡ chỉ có ích khi được vớt mỡ định kỳ. Khi đặt vị trí, chọn chỗ mở nắp được dễ dàng, không bị tủ bếp cố định che kín. Nếu đặt ngoài sân, nắp phải kín mùi và chịu được người đi qua.
Máy rửa bát, máy lọc nước đặt dưới chậu cũng xả vào đường thoát này. Khi chốt vị trí bếp mới, liệt kê luôn các thiết bị đó để thợ chừa đầu chờ thoát nước, đầu chờ cấp nước có van riêng và ổ cắm phù hợp, tránh cảnh lắp xong tủ bếp mới phải khoét hậu tủ đi thêm ống.
Gas: vị trí bình, đường ống và người lắp
Bình gas đặt nơi thông thoáng. Không đặt trong tủ kín không có lỗ thông gió, không đặt dưới cầu thang, không sát nguồn nhiệt. Khí gas nặng hơn không khí nên tích ở chỗ thấp; tủ đặt bình cần lỗ thoáng sát đáy.
Đường ống gas ngắn và nhìn thấy được. Không chôn ống gas kín trong tường, không cho đi qua phòng ngủ. Dây dẫn mềm nối bếp phải nằm ngoài vùng nhiệt của bếp và được thay theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
Có van khoá dễ với tới. Người nhà phải khoá được gas nhanh mà không cần chui vào tủ hay dời đồ.
Người lắp có chuyên môn. Việc lắp đặt, thử kín và hướng dẫn sử dụng gas giao cho đơn vị hoặc thợ có chuyên môn. Chủ nhà không tự đấu nối, không tự kéo dài đường ống.
Cân nhắc thiết bị báo rò gas và bình chữa cháy. Thiết bị báo rò gas đặt thấp gần bình, bình chữa cháy nhỏ đặt gần lối ra khỏi bếp chứ không đặt sát bếp.
Điện cho bếp và các thiết bị đi kèm
Bếp hiện đại dùng nhiều điện: bếp từ, lò nướng, lò vi sóng, nồi cơm, ấm siêu tốc, máy rửa bát, tủ lạnh, máy hút mùi. Khi dời bếp, đi mạch điện mới từ tủ điện tới, trong đó bếp từ và lò nướng mỗi thiết bị một mạch riêng với cỡ dây và aptomat theo công suất máy, còn ổ cắm mặt bếp gom vào một mạch có chống giật.
Ổ cắm mặt bếp nên đặt cao hơn mặt đá một khoảng, cách xa chậu rửa và vùng bắn nước, có nắp che. Ổ cắm cho máy hút mùi đặt trong hộp che ống. Ổ cắm tủ lạnh đặt phía sau tủ nhưng có cách rút ra được. Không đi dây điện dưới chậu rửa, và không đặt ổ cắm ngay trên vị trí bình gas.
Nếu bếp lên lầu và quyết định dùng toàn bếp điện, cần kiểm tra lại công suất tổng của nhà với điện lực khu vực, vì bếp từ cộng điều hoà cộng bình nóng lạnh dễ vượt mức nhà cũ đăng ký. Đây là việc nên làm trước khi chọn mua thiết bị.
Danh sách kiểm tra trước khi chốt vị trí bếp mới
Trước khi cho thợ đục, chủ nhà nên đi qua danh sách này cùng người thiết kế hoặc nhà thầu. Mỗi dòng trả lời được thì bếp mới mới dùng thoải mái lâu dài.
- Ống hút mùi ra đâu, dài bao nhiêu, mấy khúc cua.
- Ống thoát chậu rửa đi đường nào, có bẫy mỡ, có nối riêng không chung với thoát phân.
- Bình gas đặt đâu, thay bình có phải mang lên cầu thang không.
- Có mạch điện riêng cho bếp từ, lò nướng; ổ cắm mặt bếp có chống giật.
- Sàn bếp, nhất là bếp trên lầu, đã chống thấm và ngâm nước thử.
- Có cửa sổ hoặc cửa thông gió tự nhiên; có lối ra nhanh khi có cháy.
- Bếp không đặt dưới dầm thấp, không chắn lối đi cầu thang.
Nếu dời bếp kéo theo đổi bố trí mặt bằng lớn, nên có bản vẽ do người thiết kế lập để các hệ ống, điện, gió không chồng chéo nhau; việc thiết kế mặt bằng mới có thể bàn với kiến trúc sư.
Riêng với bếp trên lầu: sàn, cháy và việc mang vác
Sàn bếp trên lầu cần được xử lý như sàn nhà vệ sinh: chống thấm toàn bộ khu chậu rửa và lối đi quanh bếp, quét lên chân tường, cổ ống xuyên sàn gia cường, ngâm nước thử trước khi lát. Nước tràn từ chậu rửa, nước lau sàn, rò từ máy rửa bát đều có thể nhỏ xuống trần tầng dưới, và vết ố trên trần phòng khách là thứ sửa rất tốn công.
Về cháy, bếp là nơi phát sinh lửa nhiều nhất trong nhà. Ở nhà ống, khói từ bếp tầng hai đi lên theo cầu thang tới các phòng ngủ phía trên. Nên có cửa ngăn giữa khu bếp và cầu thang nếu bố trí cho phép, thiết bị báo khói ở hành lang các tầng, bình chữa cháy nhỏ đặt gần lối ra. Trần bếp và hộp che ống hút mùi nên dùng vật liệu không bắt lửa.
Còn chuyện đời thường: đi chợ về phải xách đồ lên lầu, thay bình gas phải vác lên, rác bếp phải mang xuống. Gia đình có người lớn tuổi nên tính trước những việc này, vì một bếp đẹp mà ai nấu cũng ngại leo lên thì sau vài tháng gia đình lại kê bếp tạm dưới nhà. Đôi khi phương án tốt hơn là để một góc nấu nhỏ ở tầng trệt và phòng ăn, pha chế trên lầu.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đưa bếp lên tầng hai nhà phố không?
Làm được nhưng phức tạp hơn đưa bếp ra sau tầng trệt: cần chống thấm sàn, ống thoát xuyên sàn, đường hút mùi lên mái hoặc ra sau, và tính lối thoát khi cháy. Nếu đưa lên lầu, nên ưu tiên bếp điện.
Ống hút mùi dài và nhiều khúc cua có sao không?
Có. Mỗi khúc cua và mỗi mét ống làm giảm lực hút, máy chạy ồn mà mùi vẫn đọng. Nên chọn vị trí bếp sao cho ống ra ngoài trời ngắn và thẳng nhất có thể.
Bình gas đặt trong tủ bếp có an toàn không?
Chỉ khi tủ có lỗ thông gió sát đáy, cách xa nguồn nhiệt và có van khoá dễ với tới. Khí gas nặng hơn không khí nên tích ở chỗ thấp; tủ kín hoàn toàn là nguy hiểm.
Có thể chôn ống gas âm tường cho gọn không?
Không nên. Ống gas nên đi ngắn, nhìn thấy được để kiểm tra rò rỉ. Việc lắp đặt và thử kín đường gas cần giao cho thợ hoặc đơn vị có chuyên môn.
Ống thoát chậu rửa bếp có nối chung với bồn cầu được không?
Không nên. Nước rửa có dầu mỡ đi chung với chất thải dễ gây tắc, mùi từ đường thoát phân có thể ngược lên chậu rửa. Nên cho nước bếp qua bẫy mỡ rồi đi đường thoát sinh hoạt riêng.
Bẫy mỡ bếp bao lâu phải vệ sinh?
Tuỳ lượng nấu nướng, gia đình thường vớt mỡ vài tuần một lần và làm sạch kỹ vài tháng một lần. Đặt bẫy mỡ ở chỗ dễ mở nắp để việc này không bị bỏ qua.