Thêm nhà vệ sinh trên lầu cho nhà cũ nên đặt ở vị trí thẳng phía trên nhà vệ sinh tầng dưới hoặc sát trục ống đứng, nhờ kỹ sư kiểm tra sàn có gánh được lớp nâng nền và thiết bị, đi ống thoát xuyên sàn có cổ ống chống thấm, chống thấm toàn bộ sàn và quét lên chân tường, rồi ngâm nước thử ít nhất một đến hai ngày, xem trần tầng dưới khô mới lát gạch. Bỏ qua một bước, tầng dưới sẽ là nơi báo lỗi.
Nhà phố cũ hai ba tầng thường chỉ có một nhà vệ sinh ở tầng trệt, người già đêm phải đi cầu thang xuống. Thêm một nhà vệ sinh trên lầu là yêu cầu rất hay gặp khi cải tạo. Bài này tập trung vào hai chỗ dễ hỏng nhất: chống thấm sàn và đường ống thoát, cùng với những câu cần hỏi kỹ sư về tải trọng trước khi khởi công.
Chọn vị trí: theo trục ống trước, theo ý thích sau
Vị trí lý tưởng là ngay phía trên nhà vệ sinh có sẵn ở tầng dưới. Ống thoát mới chỉ cần xuyên sàn và nối vào trục cũ, ống cấp lấy từ cùng tuyến, nước rò nếu có cũng chỉ nhỏ xuống một nhà vệ sinh khác chứ không xuống phòng ngủ. Phương án thứ hai là sát hộp kỹ thuật hoặc góc nhà có thể tạo ống đứng mới chạy thẳng xuống tầng trệt.
Vị trí kém nhất là giữa sàn, phía dưới là phòng khách hoặc phòng thờ, ống phải đi ngang dưới sàn một quãng dài. Khi đó trần tầng dưới gần như chắc chắn phải hạ xuống để giấu ống, và mỗi lần có giọt nước rò là trần đổi màu ngay chỗ dễ thấy nhất của nhà.
Ngoài trục ống, nhà vệ sinh trên lầu cần thông gió: giáp tường ngoài để mở cửa sổ, hoặc có đường ống gió cho quạt hút ra ngoài trời. Nhà vệ sinh kín giữa nhà không thông gió sẽ ẩm mốc nhanh và mùi thấm sang phòng ngủ bên cạnh. Chủ nhà cũng nên tính lối đi từ phòng ngủ tới nhà vệ sinh mới cho người già ban đêm: ngắn, không bậc, có đèn.
Sàn cũ có gánh được không: câu hỏi cho kỹ sư
Một nhà vệ sinh mới đặt lên sàn cũ mang thêm nhiều tải: lớp nâng nền để lấy dốc ống thoát, lớp vữa và gạch, bồn cầu, lavabo, đôi khi bồn tắm đầy nước, cùng tường ngăn xây mới. Sàn nhà cũ có thể được tính toán ban đầu chỉ cho phòng ngủ, lại đã qua nhiều năm có thể có vết nứt, thép gỉ, võng nhẹ.
Vì vậy trước khi chốt, nên mời kỹ sư kết cấu xem sàn tại vị trí dự kiến: dầm đỡ chạy ở đâu, sàn dày bao nhiêu, có dấu hiệu xuống cấp không, tường ngăn nhà vệ sinh mới nên xây bằng vật liệu gì cho nhẹ. Bài này không đưa con số tính toán tải trọng; đó là phần kỹ sư phải tính cho từng nhà.
Những cách giảm tải thường được đề xuất gồm dùng vật liệu nhẹ để nâng nền thay vì đổ gạch vụn và vữa đặc, làm vách ngăn nhẹ thay tường gạch đặc, bỏ bồn tắm nằm, chọn sàn hạ cốt nếu kết cấu cho phép. Hạ cốt sàn nghĩa là mặt sàn bê tông khu vệ sinh thấp hơn xung quanh để có chỗ đi ống; ở nhà cũ đã đổ sàn phẳng thì phương án này thường không khả thi nếu không đục, và đục sàn là việc phải có kỹ sư cho phép.
Đường ống thoát xuyên sàn: làm từng bước
Chỗ ống thoát xuyên qua sàn bê tông là điểm thấm số một của nhà vệ sinh trên lầu. Trình tự dưới đây giúp hạn chế lỗi ở đúng điểm đó.
- Xác định vị trí lỗ xuyên sàn cho bồn cầu, thoát sàn, lavabo, tránh dầm; kỹ sư hoặc thợ có kinh nghiệm dò dầm trước khi khoan.
- Khoan lỗ bằng mũi khoan rút lõi, không đục phá rộng bằng búa làm nứt sàn xung quanh.
- Đặt ống hoặc ống chờ có gờ chống thấm vào lỗ, cố định đúng cao độ.
- Chèn khe hở quanh ống bằng vữa không co ngót, đổ làm hai lần cho đặc, không nhét giấy, vữa thường rồi trát phủ mặt.
- Gia cường chống thấm quanh cổ ống bằng lưới hoặc băng chuyên dụng trước khi quét lớp chống thấm toàn sàn.
- Nối ống ở dưới sàn tới trục thoát với độ dốc đủ, có điểm thông tắc, treo ống chắc vào sàn.
- Thử chảy và kiểm tra mối nối từ phía dưới trước khi đóng trần tầng dưới.
Mỗi lỗ xuyên sàn là một rủi ro, nên gom các thiết bị để giảm số lỗ: lavabo và thoát sàn có thể chung một nhánh trước khi xuyên. Đừng để thợ khoan thêm lỗ chỉ vì đặt bồn cầu lệch vài phân so với ống chờ.
Chống thấm sàn: phủ đủ diện tích và đủ chiều cao
Lớp chống thấm phải phủ toàn bộ mặt sàn nhà vệ sinh, không chỉ khu tắm, và quét lên chân tường một đoạn. Khu tắm đứng có vòi sen nên quét cao hơn nhiều, vì nước bắn lên tường hằng ngày. Các góc giao giữa sàn và tường, chân khung cửa, cổ ống là chỗ cần gia cường thêm lớp lưới hoặc băng.
Bề mặt trước khi quét phải sạch, phẳng, không còn vữa bở, góc tường bo tròn để lớp chống thấm không bị gãy. Mỗi loại vật liệu có hướng dẫn riêng về số lớp, thời gian chờ giữa các lớp và độ ẩm của nền; thợ nên làm theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất, chủ nhà nên yêu cầu xem bao bì và hỏi số lớp sẽ quét.
Sàn nhà vệ sinh hoàn thiện phải dốc về phía thoát sàn và thấp hơn sàn phòng bên ngoài một chút, hoặc có gờ chắn ở cửa, để nước tràn không chảy ra phòng ngủ. Ở nhà cũ, chênh cốt giữa nhà vệ sinh mới và hành lang cần được tính ngay từ khi nâng nền, không để đến lúc lát gạch mới phát hiện.
Ngâm nước thử: bước không được bỏ
Sau khi lớp chống thấm khô theo đúng thời gian, bịt kín các miệng thoát, đắp gờ tạm ở cửa, rồi bơm nước ngập toàn bộ mặt sàn một lớp vài phân. Đánh dấu mực nước, giữ ít nhất một đến hai ngày. Trong thời gian đó, người ở tầng dưới quan sát trần ngay bên dưới, đặc biệt quanh vị trí ống xuyên sàn và dọc chân tường.
Nếu mực nước không hạ đáng kể ngoài lượng bay hơi và trần dưới khô hoàn toàn, mới được làm lớp bảo vệ và lát gạch. Nếu có vệt ẩm, phải xả nước, để khô, tìm đúng điểm và xử lý lại, rồi ngâm thử lại từ đầu. Đừng chấp nhận lời hứa "lát gạch xong sẽ hết", vì gạch và vữa lát không phải lớp chống thấm.
Chủ nhà nên có mặt lúc bắt đầu ngâm và lúc kết thúc, chụp ảnh mực nước có ngày giờ, chụp ảnh trần tầng dưới. Bộ ảnh này là bằng chứng nghiệm thu một hạng mục bị che khuất mãi mãi sau khi lát, cũng là căn cứ khi cần bảo hành.
Những lỗi hay gặp ở nhà vệ sinh trên lầu nhà cũ
Chỉ chống thấm khu tắm. Nước lau sàn, nước tràn từ lavabo vẫn thấm qua phần sàn còn lại và xuống trần.
Ống cấp nước đi âm dưới lớp chống thấm. Khi ống rò, nước nằm kẹt giữa chống thấm và gạch, rò ra cửa hoặc thấm qua tường sang phòng bên. Ống cấp nên đi trên tường, phía trên cao độ lớp chống thấm.
Khoan lỗ treo kệ, treo vòi sen xuyên qua lớp chống thấm ở chân tường. Vị trí khoan nên nằm trên cao độ chống thấm hoặc được trám kín bằng keo phù hợp.
Ron gạch hở, keo silicon quanh chân bồn cầu bong. Nước len xuống dưới gạch hằng ngày. Đây là việc bảo trì định kỳ chứ không phải lỗi thi công, nhưng nên nhắc ngay từ đầu.
Không có cửa thăm trong trần tầng dưới. Khi ống thoát dưới sàn có sự cố, không có chỗ mở ra xem thì phải phá trần. Một ô cửa thăm nhỏ đặt đúng dưới vị trí bồn cầu và thoát sàn giúp lần sửa sau chỉ mất một buổi.
Cửa nhà vệ sinh bằng gỗ thường. Hơi nước làm cánh cửa gỗ cũ trương nở, chân khung mục sau vài năm. Nên chọn cửa chịu ẩm và nâng chân khung khỏi mặt sàn ướt.
Nước nóng, áp lực và điện cho nhà vệ sinh mới trên lầu
Nhà vệ sinh trên lầu gần bồn nước mái hơn, nên chênh cao từ bồn xuống vòi sen ít, nước chảy yếu hơn tầng dưới. Nhà cũ có bồn đặt thấp trên mái tầng ba mà nhà vệ sinh mới nằm ở chính tầng ba thì vòi sen gần như chỉ nhỏ giọt. Trước khi lắp thiết bị, cần tính phương án tăng áp: nâng chân bồn cao hơn nếu kết cấu mái cho phép, hoặc dùng bơm tăng áp riêng cho tầng trên. Bài về bồn nước và máy bơm trên Chỉnh Trang nói kỹ hơn phần này.
Bình nóng lạnh đặt trong nhà vệ sinh mới cần một mạch điện riêng từ tủ, có chống giật, ổ cắm hoặc hộp đấu đặt cao, xa vùng nước bắn. Vị trí treo bình phải là tường đủ chắc, không phải vách nhẹ, và thợ nên kiểm tra móc treo chịu được bình đầy nước. Ống nước nóng từ bình tới vòi đi ngắn, bọc cách nhiệt nếu dài.
Đèn và quạt hút nên dùng loại kín nước cho khu ẩm, công tắc đặt ngoài cửa hoặc cách xa vòi sen. Nhà có người già nên lắp thêm tay vịn cạnh bồn cầu và trong khu tắm, chọn gạch lát có độ nhám chống trơn. Những chi tiết này rẻ nếu tính ngay từ đầu, còn lắp bổ sung sau khi ốp lát thì phải khoan qua gạch và dễ đụng lớp chống thấm ở chân tường.
Câu hỏi thường gặp
Thêm nhà vệ sinh trên lầu có làm sàn yếu đi không?
Có thể, vì tải trọng tăng do lớp nâng nền, thiết bị và nước. Cần kỹ sư kết cấu kiểm tra sàn tại vị trí dự kiến và đề xuất cách giảm tải như vật liệu nâng nền nhẹ, vách ngăn nhẹ trước khi thi công.
Ngâm nước thử chống thấm bao lâu là đủ?
Thường tối thiểu một đến hai ngày, tuỳ khuyến cáo của vật liệu và thợ. Trong thời gian đó theo dõi mực nước và trần tầng dưới. Không có vệt ẩm thì mới lát gạch.
Có cần chống thấm cả tường nhà vệ sinh không?
Cần quét lên chân tường quanh toàn bộ phòng và quét cao hơn ở khu tắm vòi sen, nơi nước bắn thường xuyên. Phần tường còn lại phía trên tuỳ điều kiện, nhiều nhà chọn chống thấm cả tường khu tắm tới trần.
Nhà vệ sinh trên lầu có nên làm sàn hạ cốt không?
Với nhà cũ đã có sàn phẳng, hạ cốt đòi hỏi đục hoặc đổ lại sàn, là thay đổi kết cấu cần kỹ sư cho phép. Thường người ta chọn nâng nền bằng vật liệu nhẹ và giấu ống trong trần tầng dưới.
Trần tầng dưới bị ố nước sau khi làm nhà vệ sinh mới thì làm gì?
Ngừng dùng nhà vệ sinh đó, kiểm tra từ ống cấp, ống thoát dưới trần tới lớp chống thấm. Báo ngay cho nhà thầu trong thời gian bảo hành, chụp ảnh vết ố có ngày giờ để làm căn cứ.
Có cần xin phép khi thêm nhà vệ sinh trên lầu không?
Thường không, nếu chỉ thay đổi bên trong và không đụng kết cấu chịu lực. Nếu phải khoan, cắt dầm hoặc đổ lại sàn thì nên hỏi UBND xã, phường và tra văn bản hiện hành trước.