Tường ngoài nhà phố cũ bị ố mốc, bong sơn hầu như luôn có nước mưa đi vào qua một vài đường quen thuộc: vết nứt chân chim của lớp trát, mép cửa sổ và ô văng không có gờ chặn nước, ống thoát nước mưa rò, khe giáp nhà bên. Cách làm bền là cạo bỏ sơn hỏng, xử lý từng đường nước vào, chống thấm mặt ngoài, rồi mới sơn lại. Chỉ sơn đè một lớp mới lên tường đang ẩm thì sau một mùa mưa vết ố sẽ quay lại đúng chỗ cũ.
Với nhà phố, tường ngoài thường chỉ có một mặt tiền, mặt sau và đôi khi phần tường cao hơn nhà bên. Bài này đi theo cách chủ nhà nhìn tường của mình trước đợt cải tạo, hiểu vì sao nó ố, những việc nào nằm trong một lần chống thấm mặt ngoài đúng nghĩa, và những điểm phải chú ý về an toàn khi làm trên cao.
Nước vào tường ngoài từ đâu
Vết nứt chân chim của lớp trát. Lớp vữa trát lâu năm co ngót, nứt thành mạng lưới nhỏ. Mưa hắt vào, nước bị hút theo các vết nứt này, ngấm vào thân tường gạch. Nhìn từ xa không thấy, lại gần mới thấy những đường mảnh như mạng nhện, thường rõ hơn khi tường vừa ướt.
Mép cửa sổ và ô văng. Nhà cũ hay thiếu gờ chặn nước ở mép dưới ô văng và bậu cửa sổ dốc vào trong thay vì dốc ra ngoài. Nước chảy theo mặt dưới ô văng, men vào tường; bậu cửa đọng nước rồi thấm xuống góc dưới cửa. Vệt ố hình tam giác dưới góc cửa sổ là dấu hiệu điển hình.
Ống thoát nước mưa rò. Ống chạy dọc mặt tiền bị nứt ở khớp nối, hoặc máng xối tràn khi mưa to, sẽ làm một dải tường dọc theo ống luôn ẩm. Vệt rêu chạy thẳng đứng theo đường ống gần như là chỉ dẫn trực tiếp.
Đỉnh tường, tường vượt mái nhà bên. Phần tường xây cao hơn mái nhà hàng xóm, đỉnh tường không có lớp che, nước mưa đọng trên đỉnh rồi ngấm xuống. Phần này cũng là chỗ khó tiếp cận nhất.
Sơn đã phấn hoá. Sơn ngoài trời lâu năm bị nắng làm bạc, sờ tay thấy bột trắng. Lớp sơn lúc đó không còn ngăn được nước, chỉ còn là lớp màu. Đây không phải nguyên nhân sinh ra thấm nhưng làm mọi đường nước kia nặng hơn.
Phân biệt thấm từ ngoài với ẩm từ chân tường hay từ trong nhà
Trước khi làm mặt ngoài, cần chắc rằng nước thật sự đến từ mưa. Có ba nguồn hay bị nhầm. Thứ nhất là ẩm từ chân tường lên, thường tạo một dải ẩm ngang ở phần dưới tường tầng trệt, có muối trắng kết tinh, không thay đổi nhiều theo mưa. Thứ hai là ống nước âm tường bị rò, tạo một vùng ẩm loang tròn quanh một điểm, ẩm cả khi trời nắng nhiều ngày. Thứ ba là ngưng tụ hơi nước trong những ngày nồm, khi cả mặt tường đổ mồ hôi chứ không phải một vùng.
Cách đơn giản để tự khoanh vùng là ghi lại theo thời gian: chụp ảnh vùng ố cùng một góc vào ngày khô và ngày sau mưa to. Nếu vùng ố đậm lên rõ sau mưa, nhất là phía tường hướng ra hướng mưa hắt, khả năng cao là nước từ ngoài vào. Nếu không đổi theo mưa, nên tìm nguồn khác trước khi đặt tiền vào chống thấm mặt ngoài.
Nhà phố cũ thường có cả hai, ví dụ mặt tiền thấm do mưa ở tầng trên và chân tường tầng trệt ẩm do nền thấp. Mỗi nguồn cần một cách xử lý khác nhau, gộp chung lại một lời đề nghị "chống thấm toàn bộ tường" thường không giải quyết được phần chân tường.
Một lần chống thấm mặt ngoài đúng nghĩa gồm những bước nào
Báo giá "chống thấm tường ngoài" có khi chỉ là sơn hai lớp có phụ gia. Một lần làm đầy đủ thường gồm các bước sau; chủ nhà dùng danh sách để đối chiếu với báo giá mình nhận được:
- Dựng giàn giáo hoặc dùng thiết bị làm việc trên cao phù hợp, che chắn rơi vãi xuống đường, hẻm.
- Cạo bỏ toàn bộ sơn bong, phồng, phấn hoá; gõ kiểm tra lớp trát, đục bỏ chỗ trát bộp.
- Vệ sinh rêu mốc, rửa sạch bề mặt; để tường khô theo yêu cầu vật liệu.
- Trát lại chỗ bộp, mở rộng và trám các vết nứt lớn bằng vật liệu sửa chữa phù hợp; vết nứt chân chim dày đặc thì xử lý trên toàn bề mặt.
- Sửa các đường nước: làm gờ chặn nước dưới ô văng, chỉnh bậu cửa dốc ra ngoài, trám khe khung cửa, thay đoạn ống thoát rò.
- Thi công lớp chống thấm mặt ngoài trên toàn diện tích cần làm, chú trọng góc cửa, mép ô văng, chân tường.
- Sơn lót và sơn phủ ngoài trời theo đúng hệ sơn tương thích với lớp chống thấm.
Bước năm là bước hay bị bỏ nhất vì nó không thuộc "chống thấm" theo nghĩa vật liệu, mà là sửa chi tiết kiến trúc. Nhưng thiếu nó thì lớp chống thấm phải gánh một lượng nước mà đáng ra không nên có.
Những khoản trong báo giá mặt ngoài hay bị tách ra hoặc bỏ sót
Giàn giáo và che chắn. Với nhà phố cao tầng, đây có thể là một phần đáng kể của tổng chi phí. Có báo giá tính gộp, có báo giá để riêng, có báo giá không nhắc gì rồi phát sinh sau. Hỏi rõ ai dựng, ai tháo, thuê trong bao lâu và nếu trời mưa kéo dài thì tính thêm thế nào.
Cạo sơn cũ và đục trát bộp. Diện tích trát bộp chỉ biết chắc khi đã cạo sơn và gõ thử. Báo giá tốt sẽ ghi đơn giá cho phần trát lại tính theo diện tích thực tế, thay vì ước chừng một con số trọn gói rồi tranh luận khi lộ ra nhiều hơn.
Sửa chi tiết kiến trúc. Gờ chặn nước, bậu cửa, mũ tường, thay đoạn ống thoát là những việc của thợ nề và thợ nước, không phải của đội sơn. Nếu báo giá chỉ có "chống thấm và sơn", các việc này cần được thêm vào hoặc giao cho đội khác trước.
Diện tích tính toán. Diện tích tường ngoài thường tính theo mặt phẳng trừ hoặc không trừ cửa, cộng hoặc không cộng các mặt ô văng, lan can. Cách tính khác nhau làm hai báo giá trông chênh nhau mà thực ra cùng mức. Đọc kỹ dòng cách tính trước khi so.
Mặt tường giáp nhà bên và phần tường khó tiếp cận
Nhà phố liền kề có những đoạn tường không thể dựng giàn giáo từ phía mình: tường vượt mái nhà bên, tường hồi nhô lên cao hơn hàng xóm. Nước thấm từ những mặt tường này hay biểu hiện ở trong nhà dưới dạng vệt ố dọc tường ngăn giữa hai nhà.
Cách xử lý thường gặp là che từ trên đỉnh: làm mũ tường bằng vữa có độ dốc, gắn tấm úp đỉnh tường, diềm tôn che khe giữa hai nhà. Phần mặt tường lộ ra thì cần thoả thuận với hàng xóm cho phép đi trên mái nhà họ hoặc dựng giáo trên phần đất của họ. Nếu không thể tiếp cận mặt ngoài, có thể phải xử lý từ phía trong, nhưng hiệu quả kém hơn và thường chỉ là giảm chứ không chặn hẳn.
Nói chuyện với hàng xóm từ sớm, trước khi đội thợ đến, là việc đáng làm. Nhiều khi nhà bên cũng đang bị thấm từ chính khe đó và sẵn sàng chia phần làm. Nên thống nhất bằng một tờ giấy đơn giản ai làm phần nào, ai chịu chi phí phần nào, tránh hiểu lầm khi có hư hại mái nhà họ trong lúc thi công.
An toàn khi làm mặt ngoài trên cao
Mặt tiền nhà phố thường cao ba bốn tầng, sát vỉa hè hoặc hẻm có người qua lại. Đây là việc trên cao, phải do đội có kinh nghiệm và có trang bị an toàn thực hiện. Chủ nhà không nên tự leo thang cạo sơn hay tự đu dây làm mặt tiền, kể cả với tường chỉ hai tầng.
Những điều chủ nhà có thể yêu cầu và nhìn thấy được: giàn giáo được neo vào tường, có sàn thao tác chắc, thợ đeo dây an toàn móc vào điểm cố định, có lưới hoặc bạt che bên ngoài để vữa và sơn không rơi xuống người đi đường. Dây điện, cáp viễn thông chạy sát mặt tiền phải được lưu ý trước khi dựng giáo, nếu cần thì liên hệ đơn vị quản lý để được hướng dẫn.
Việc che chắn không chỉ là an toàn mà còn là quan hệ với hàng xóm và người đi đường. Bụi sơn cạo, nước rửa tường bắn sang nhà bên là những thứ dễ gây va chạm nhất trong đợt cải tạo mặt tiền.
Chọn thời điểm và nhìn kết quả
Chống thấm và sơn mặt ngoài phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Bảng dưới gợi ý cách chủ nhà lên lịch và kiểm kết quả mà không cần dụng cụ chuyên dụng:
| Việc | Nên làm | Nên tránh |
|---|---|---|
| Chọn mùa | Đợt khô ráo kéo dài vài tuần | Giữa mùa mưa, những ngày nồm ẩm |
| Thời gian khô của tường | Để tường khô sau khi rửa và sau khi trát vá | Rửa sáng, chống thấm chiều cùng ngày |
| Thứ tự trên dưới | Làm từ trên xuống để nước rửa và vữa rơi không làm bẩn phần đã xong | Làm phần dễ trước rồi quay lên tầng trên |
| Kiểm sau khi xong | Xịt nước theo từng đoạn từ dưới lên, quan sát mặt trong | Chỉ nhìn màu sơn mới rồi nghiệm thu |
| Theo dõi | Chụp ảnh mặt trong các vị trí từng ố sau trận mưa lớn đầu tiên | Đợi đến khi thấy ố lại mới gọi thầu |
Trận mưa lớn đầu tiên sau khi làm là phép thử thật. Chụp ảnh lại đúng những góc đã ghi trong sổ hiện trạng trước cải tạo, đối chiếu, và báo ngay cho thầu nếu có vùng ẩm mới khi còn trong thời hạn bảo hành.
Câu hỏi thường gặp
Sơn lại tường ngoài có thay cho chống thấm được không?
Sơn ngoài trời có khả năng chống nước nhất định nhưng không xử lý được vết nứt lớp trát, mép cửa thiếu gờ hay ống thoát rò. Tường đang thấm thì cần sửa đường nước vào và có lớp chống thấm phù hợp trước, sơn chỉ là lớp ngoài cùng.
Vệt ố hình tam giác dưới góc cửa sổ là do đâu?
Thường do bậu cửa dốc vào trong hoặc khe giữa khung cửa và tường bị hở, nước đọng trên bậu rồi thấm xuống góc. Cần chỉnh bậu dốc ra ngoài, trám khe khung cửa và thêm gờ chặn nước trước khi chống thấm và sơn lại.
Tường giáp nhà bên bị thấm mà không ra được phía ngoài thì làm sao?
Ưu tiên che từ đỉnh tường và khe giữa hai nhà bằng mũ tường, tấm úp hoặc diềm che. Nếu cần làm mặt ngoài thì phải thoả thuận với hàng xóm. Xử lý từ phía trong chỉ giảm được một phần, không chặn hẳn nước mưa.
Nên chống thấm tường ngoài vào mùa nào?
Nên làm vào đợt khô ráo kéo dài để tường kịp khô sau khi rửa, trát vá và để các lớp vật liệu đóng rắn đúng. Làm giữa mùa mưa hoặc những ngày nồm dễ làm lớp chống thấm và sơn bám kém, phồng rộp về sau.
Có cần dựng giàn giáo khi làm mặt tiền ba tầng không?
Cần có phương án làm việc trên cao an toàn, phổ biến là giàn giáo neo vào tường có sàn thao tác, kèm dây an toàn và lưới che. Đây là việc của đội có kinh nghiệm, chủ nhà không nên tự leo thang làm mặt tiền.
Làm sao biết vết ố do mưa hay do ống nước âm tường rò?
Chụp ảnh vùng ố vào ngày khô và sau mưa lớn. Ố đậm lên rõ sau mưa thì nghiêng về nước từ ngoài. Ố vẫn ẩm khi trời nắng nhiều ngày, loang tròn quanh một điểm thì nên kiểm tra đường ống, có thể khoá van tổng và xem đồng hồ nước.