Trong một đợt cải tạo nhà cũ, chống thấm phải làm sau khi đã xong mọi việc đục phá, gia cố kết cấu, đi lại đường ống và đặt sẵn các chi tiết xuyên qua sàn, tường; nó nằm ngay trước lớp vữa bảo vệ và lớp gạch, sơn hoàn thiện. Làm sớm hơn thì lớp màng bị chính các đội thợ sau khoan thủng, đục vỡ. Làm muộn hơn, tức là sau khi đã lát gạch, thì gần như phải bóc ra làm lại.
Nghe đơn giản, nhưng nhà cũ có nhiều việc chồng lên nhau: thay ống, đổi vị trí thiết bị vệ sinh, nâng nền, sửa nứt, trát lại tường ngoài. Mỗi khu vực trong nhà có một thời điểm chống thấm riêng. Bài này đi theo góc của chủ nhà đang điều phối đợt sửa: khu nào làm lúc nào, cái gì phải xong trước, chỗ nào hay bị đục lại và cách giữ bằng chứng để sau này không cãi nhau.
Nguyên tắc chung: chống thấm là lớp cuối của phần thô
Hãy hình dung mỗi khu vực ướt trong nhà, như nhà vệ sinh, ban công, sân thượng, bồn hoa, là một cái khay. Lớp chống thấm là lòng khay. Mọi thứ phải xuyên qua lòng khay, gồm ống thoát sàn, ống cấp nước, ống thoát bồn cầu, chân lan can, móc treo, phải được đặt xong và cố định trước khi quét hoặc dán lớp chống thấm. Sau khi lòng khay đã hoàn chỉnh, không ai được khoan, đục hay đóng đinh xuyên qua nó nữa.
Vì thế trong lịch thi công, chống thấm đứng sau ba nhóm việc: nhóm phá dỡ (bóc gạch cũ, đục vữa, tháo thiết bị), nhóm kết cấu (sửa nứt, gia cố, đổ bù sàn) và nhóm cơ điện (đi ống, chôn hộp, đặt phễu thu). Nó đứng trước nhóm hoàn thiện (cán vữa bảo vệ, lát gạch, ốp tường, lắp thiết bị). Đội chống thấm thường là đội khoán riêng, nên chủ nhà phải tự giữ thứ tự này, đừng để đội nào rảnh thì vào trước.
Một hệ quả ít người để ý: nền phải khô và sạch thì vật liệu mới bám. Sàn nhà cũ vừa đục, vừa tưới nước bảo dưỡng vữa, nếu quét chống thấm ngay hôm sau thì lớp màng dễ phồng, bong. Trong lịch phải chừa vài ngày cho nền ráo, nhất là mùa nồm ở miền Bắc hay giữa mùa mưa ở miền Nam.
Thời điểm chống thấm theo từng khu vực trong nhà cũ
Mỗi khu vực có một mốc riêng. Bảng dưới là trình tự thường gặp khi cải tạo một nhà phố cũ; nhà bạn có thể khác, nhưng logic "xong cái xuyên qua rồi mới làm lòng khay" thì giữ nguyên.
| Khu vực | Phải xong trước | Làm chống thấm | Làm ngay sau |
|---|---|---|---|
| Nhà vệ sinh | Đi ống cấp thoát, đặt phễu thu, cán vữa tạo dốc, bo góc chân tường | Quét sàn và chân tường lên cao, vùng tắm lên cao hơn | Ngâm thử nước, cán lớp bảo vệ, lát gạch |
| Sân thượng, mái bằng | Sửa nứt sàn, xây lan can, chôn chân giá bồn nước, đặt ống xuyên sàn | Toàn mặt sàn và lật lên chân tường, lan can | Ngâm thử, lớp bảo vệ hoặc lớp chống nóng |
| Ban công, lô gia | Tạo dốc ra ngoài, đặt ống thoát, chân lan can | Sàn và mép cửa giáp trong nhà | Ngâm thử, lát gạch, nẹp ngưỡng cửa |
| Tường ngoài | Sửa nứt, trát lại phần bong, xong khung cửa sổ, gờ chặn nước | Lớp chống thấm mặt ngoài trước sơn | Sơn lót, sơn phủ ngoài trời |
| Chân tường tầng trệt | Cắt bỏ lớp trát ẩm, xử lý nguồn ẩm, nâng nền nếu có | Lớp chặn ẩm chân tường | Trát lại, sơn loại cho hơi ẩm thoát |
Lưu ý cột thứ hai: đó chính là danh sách việc của các đội khác. Chỉ cần một dòng trong đó chưa xong mà đội chống thấm đã vào là gần như chắc chắn có đoạn phải đục lại.
Những việc phải xong trước khi gọi đội chống thấm
Trước ngày đội chống thấm vào, chủ nhà nên đi một vòng với danh sách sau và đánh dấu từng mục. Đây là những thứ bị quên nhiều nhất ở nhà cũ:
- Đường ống cấp nước âm sàn, âm tường đã thử áp và giữ áp đủ thời gian theo yêu cầu của thợ nước, không tụt.
- Mọi ống xuyên sàn đã cố định, khe quanh cổ ống đã được chèn kín bằng vữa không co ngót, không còn ống lung lay.
- Phễu thu sàn đặt đúng cao độ, lớp vữa tạo dốc đã dẫn nước về phễu, đổ thử một xô nước không đọng vũng.
- Góc giữa sàn và tường đã được bo tròn hoặc vát, không để góc vuông sắc vì lớp màng dễ nứt ở đó.
- Vị trí bồn cầu, chậu rửa, vòi sen, bình nóng lạnh đã chốt; không còn ý định dời thêm vài phân.
- Chân giá bồn nước, chân lan can, móc phơi đồ trên sân thượng đã chôn hoặc bắt xong.
- Hộp điện, ổ cắm chống nước ở ban công, sân thượng đã chôn; dây điện không đi xuyên qua vùng sắp chống thấm.
- Nền đã khô, sạch bụi, không dầu mỡ, không còn vữa bở.
Danh sách này nên được chụp ảnh từng mục và gửi vào nhóm trao đổi với thầu. Ảnh đó về sau là bằng chứng rất có giá trị khi khoanh vùng lỗi.
Những chỗ hay bị đục lại và vì sao
Đổi ý vị trí thiết bị vệ sinh. Đây là lý do số một. Chủ nhà nhìn phòng đã chống thấm xong mới thấy bồn cầu nên lùi vào, vòi sen nên dời sang góc khác. Mỗi lần dời là đục một lỗ trên lòng khay. Hãy chốt vị trí bằng phấn vẽ lên sàn, đứng thử, ngồi thử trước khi đi ống.
Khoan bắt phụ kiện sau khi lát. Kệ xà phòng, tay vịn, thanh treo khăn bắt vào tường vùng tắm bằng vít sẽ xuyên qua lớp chống thấm chân tường. Vùng tắm nên chống thấm lên cao và các lỗ khoan phải được bơm keo trám trước khi bắt vít.
Thợ điện vào sau. Đèn hắt trần ban công, ổ cắm sân thượng nếu chôn sau khi đã chống thấm thì đường cắt rãnh sẽ cắt luôn lớp màng ở chân tường. Gom việc điện ở khu ướt về trước.
Đội lát gạch làm hỏng lớp màng. Kéo xe rùa, thả bao xi măng, dựng giàn giáo trực tiếp lên lớp màng vừa khô làm rách mà không ai thấy. Lớp vữa bảo vệ nên được cán ngay sau khi ngâm thử đạt, và trong lúc chờ thì không cho đi lại.
Nâng tầng sau khi đã làm sân thượng. Nhà định nâng tầng trong vài năm tới mà vẫn làm lại sân thượng thật kỹ thì phần lớn công sẽ bị phá khi xây tường tầng mới. Nếu kế hoạch nâng tầng đã rõ, chỉ xử lý tạm chỗ dột và để phần làm kỹ cho lúc nâng.
Độ khô của nền, thời tiết và thời gian chờ
Mỗi loại vật liệu chống thấm có yêu cầu riêng về độ ẩm của nền. Loại gốc xi măng thường chịu được nền hơi ẩm, thậm chí cần làm ẩm bề mặt trước khi quét. Các loại màng lỏng gốc nhựa, loại dán màng thì cần nền khô hơn. Chủ nhà không cần thuộc bảng thông số, chỉ cần hỏi đội thi công một câu: "Loại này cần nền khô đến mức nào và giữa các lớp chờ bao lâu?", rồi ghi câu trả lời vào sổ.
Thời gian chờ giữa các lớp, thời gian chờ trước khi ngâm nước và trước khi cán vữa bảo vệ là những khoảng mà thợ hay rút ngắn để kịp tiến độ. Nhà cũ cải tạo thường bị dồn lịch vì chủ nhà muốn dọn về sớm, nên chỗ dễ bị ép nhất chính là mấy ngày chờ này. Hãy đưa nó vào lịch từ đầu như một hạng mục có tên, đừng để nó là khoảng trống mà ai cũng muốn lấp.
Với sân thượng và tường ngoài, thời tiết quyết định nhiều hơn. Quét chống thấm sân thượng rồi gặp mưa rào trước khi lớp màng kịp đóng rắn thì lớp đó coi như hỏng một phần. Nên chọn đợt nắng ổn định vài ngày liền, có sẵn bạt che và hẹn trước với thầu rằng ngày mưa thì lùi lịch, không làm cố.
Phối hợp khi thuê khoán nhiều đội thợ
Nhà cũ cải tạo nhiều khi không giao trọn gói mà chủ nhà thuê khoán từng đội: đội phá dỡ, đội nề, đội điện nước, đội chống thấm, đội ốp lát. Cách làm này tiết kiệm được một phần chi phí quản lý nhưng chuyển toàn bộ việc giữ thứ tự sang chủ nhà. Khi có thấm về sau, mỗi đội đều có lý do để nói lỗi không phải của mình.
Cách giảm rủi ro là làm một tờ "bàn giao mặt bằng" giữa các đội ở khu ướt. Đội điện nước bàn giao cho đội chống thấm: ống đã thử áp, cổ ống đã chèn, có ảnh. Đội chống thấm bàn giao cho đội ốp lát: đã ngâm thử đạt, có ảnh mực nước lúc đầu và lúc cuối. Đội ốp lát nhận mặt bằng thì ký vào, từ lúc đó đội ốp lát chịu trách nhiệm giữ lớp màng nguyên vẹn. Một tờ giấy đơn giản như vậy thay được rất nhiều tranh cãi.
Nếu giao trọn gói cho một nhà thầu, tờ bàn giao này vẫn nên có, chỉ là giữa chủ nhà và nhà thầu ở từng mốc. Nó cũng là căn cứ để nghiệm thu phần bị che khuất trước khi lớp gạch phủ lên, vì sau đó không còn nhìn thấy gì nữa.
Ví dụ giả định: lịch chống thấm trong đợt cải tạo nhà phố ba tầng
Ví dụ giả định một nhà phố ba tầng, sửa hai nhà vệ sinh, làm lại sân thượng và sơn lại mặt tiền. Lịch dưới chỉ để thấy vị trí của chống thấm giữa các việc, số ngày tuỳ thực tế từng nhà.
| Giai đoạn | Việc chính | Chống thấm nằm ở đâu |
|---|---|---|
| Tuần đầu | Tháo thiết bị, bóc gạch hai nhà vệ sinh, bóc lớp gạch sân thượng, cạo sơn bong mặt tiền | Chưa làm, chỉ quan sát dấu vết thấm cũ để biết chỗ yếu |
| Tuần thứ hai | Sửa nứt sàn, đổ bù chỗ thép gỉ theo chỉ định kỹ sư, đi lại ống cấp thoát | Chưa làm, chụp ảnh đường ống trước khi lấp |
| Tuần thứ ba | Thử áp ống, chèn cổ ống, cán vữa tạo dốc, bo góc | Nền bắt đầu được để khô |
| Tuần thứ tư | Chống thấm hai nhà vệ sinh và sân thượng, chống thấm mặt tiền khi trời nắng | Làm chính, kèm ngâm thử nước |
| Tuần thứ năm trở đi | Cán vữa bảo vệ, lát ốp, lắp thiết bị, sơn hoàn thiện | Giữ lớp màng không bị khoan đục |
Điểm cần thấy ở ví dụ này là chống thấm chiếm ít ngày công nhưng đứng ở đúng giữa lịch. Ai đẩy nó lên sớm hơn để "cho xong một việc" thì gần như luôn phải trả giá bằng một lần đục lại.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chống thấm trước rồi mới đi ống nước cho tiện không?
Không nên. Đi ống sau khi đã chống thấm nghĩa là phải cắt rãnh, khoan lỗ xuyên qua lớp màng vừa làm. Dù có trám lại thì điểm trám đó vẫn là chỗ yếu nhất của cả khu vực. Ống phải xong và thử áp trước, chống thấm sau.
Chống thấm xong bao lâu thì được lát gạch?
Tuỳ loại vật liệu và thời tiết, cần đợi lớp màng đóng rắn, ngâm thử nước đạt rồi mới cán lớp vữa bảo vệ và lát. Hỏi đội thi công thời gian chờ cụ thể của loại họ dùng và ghi vào lịch, đừng để bị rút ngắn vì tiến độ.
Nhà vệ sinh chỉ thay thiết bị, không bóc gạch thì có cần chống thấm lại không?
Nếu không thấm và không đục sàn thì không bắt buộc. Nhưng nếu thay bồn cầu sang vị trí khác hoặc đổi ống thoát thì sàn sẽ bị đục, lúc đó vùng đục và quanh cổ ống mới phải xử lý chống thấm lại và ngâm thử.
Tường ngoài nên chống thấm trước hay sau khi thay cửa sổ?
Sau. Thay cửa sổ thường phải đục quanh khung, trám lại khe giữa khung và tường. Phải xong phần khung, gờ chặn nước phía trên cửa rồi mới làm lớp chống thấm mặt ngoài và sơn, nếu không mép cửa sẽ là đường nước vào.
Có nên chống thấm toàn bộ sàn các tầng trong nhà không?
Thường không cần. Chống thấm tập trung vào khu ướt, sân thượng, ban công, tường ngoài và chân tường bị ẩm. Sàn phòng ngủ, phòng khách khô thì không cần lớp chống thấm, làm thêm chỉ tốn tiền mà không đổi được gì.
Ai nên giữ thứ tự thi công khi thuê khoán nhiều đội?
Chủ nhà hoặc người được chủ nhà giao giám sát. Khi thuê khoán từng đội, không đội nào chịu trách nhiệm cho cả thứ tự, nên cần một tờ bàn giao mặt bằng có ảnh giữa các đội ở từng khu ướt.