Khi cải tạo nhà cũ, các thiết bị công suất lớn như điều hoà, bình nóng lạnh, bếp từ, lò nướng nên có đường dây riêng chạy thẳng từ tủ điện, mỗi đường có aptomat riêng theo công suất thiết bị, không cắm chung vào ổ cắm phòng. Bình nóng lạnh, máy giặt và ổ cắm bếp cần thêm chống giật. Vị trí ổ cắm, đầu chờ điện, đường ống gas lạnh và ống thoát nước ngưng của điều hoà phải chốt trước khi đục tường, vì đổi sau là đục lại.
Nhà cũ thường có mỗi phòng một hai ổ cắm đặt thấp sát chân tường, điều hoà lắp sau nên cắm qua ổ kéo dài, bình nóng lạnh đấu thẳng vào dây đèn. Đợt cải tạo là lúc sắp lại cho đúng. Bài giúp chủ nhà lập danh sách và đặt yêu cầu; tính cỡ dây, chọn aptomat và đấu nối là việc của thợ điện có chuyên môn.
Vì sao thiết bị lớn cần đường dây riêng
Mỗi đường dây có một giới hạn dòng điện chịu được lâu dài. Ổ cắm phòng ngủ trong nhà cũ thường đi chung một dây với đèn và ổ cắm các phòng khác. Khi điều hoà, bình nóng lạnh, máy sấy tóc cùng chạy trên một dây đó, dây nóng lên, mối nối ở ổ cắm nóng hơn nữa, lâu ngày vỏ dây giòn và cháy âm ỉ trong tường.
Đường dây riêng cho từng thiết bị lớn giải quyết hai việc. Dây và aptomat được chọn đúng cho thiết bị đó, nên an toàn khi thiết bị chạy liên tục nhiều giờ. Và khi thiết bị gặp sự cố, chỉ aptomat của nó nhảy, các phòng khác vẫn có điện, người nhà biết ngay lỗi nằm đâu.
Một lợi ích ít người để ý là khả năng bảo trì. Muốn vệ sinh điều hoà hay thay bình nóng lạnh, thợ chỉ cần ngắt đúng một aptomat ghi tên thiết bị đó. Không phải cắt điện cả tầng, không phải đoán dây nào nối vào đâu. Với nhà có người làm việc tại nhà hay có tủ thuốc cần lạnh liên tục, điều này rất đáng giá.
Thiết bị và yêu cầu điện thường gặp
Bảng dưới là gợi ý chung để chủ nhà lập danh sách gửi thợ. Cỡ dây và aptomat cụ thể do thợ tính theo công suất ghi trên thiết bị và chiều dài đường dây.
| Thiết bị | Đường dây | Bảo vệ nên có | Lưu ý vị trí |
|---|---|---|---|
| Điều hoà | Riêng từng máy hoặc từng tầng | Aptomat riêng theo công suất | Đầu chờ gần cục lạnh, hộp đấu kín, ống gas và ống nước ngưng đi cùng tuyến |
| Bình nóng lạnh | Riêng từng bình | Aptomat và chống giật | Đặt cao, xa vùng nước bắn, công tắc ngoài nhà vệ sinh hoặc loại kín nước |
| Bếp từ, bếp hồng ngoại | Riêng, chạy thẳng từ tủ | Aptomat riêng, cân nhắc chống giật | Hộp đấu dưới mặt đá, dễ tiếp cận khi tháo bếp |
| Lò nướng, lò vi sóng âm tủ | Riêng hoặc chung một mạch bếp | Aptomat theo tổng công suất | Ổ cắm phía sau hoặc bên cạnh khoang tủ |
| Máy giặt, máy sấy | Riêng cho khu giặt | Aptomat và chống giật | Ổ cắm có nắp, cao hơn mặt sàn ướt, gần đầu chờ cấp và thoát nước |
| Máy bơm nước | Riêng | Aptomat và chống giật | Chỗ khô, có mái che |
Lập danh sách này kể cả cho thiết bị gia đình chưa mua. Đi sẵn ống và dây chờ hôm nay rẻ hơn rất nhiều so với đục tường mới sơn vài năm sau.
Điều hoà: điện, ống gas lạnh và ống nước ngưng đi cùng nhau
Khi cải tạo phòng có điều hoà, cần chốt ba thứ cùng một lúc: vị trí cục lạnh trong phòng, vị trí cục nóng bên ngoài, và tuyến ống nối giữa chúng. Ống đồng dẫn gas lạnh, dây điện nối hai cục và ống thoát nước ngưng thường đi chung một rãnh âm tường hoặc một hộp che. Nếu đi âm, phải đi trước khi trát, có thử kín ống gas theo quy trình của thợ lạnh.
Ống thoát nước ngưng là chi tiết nhà cũ hay làm sai. Nước ngưng chảy nhờ trọng lực nên ống phải dốc liên tục, không võng, xả vào chỗ thoát nước chứ không nhỏ xuống đầu người đi đường hay ban công nhà bên. Ống âm tường nên dùng loại ống thoát phù hợp, nối kín, và có chỗ kiểm tra được.
Cục nóng cần chỗ thoáng, có giá đỡ chắc bắt vào tường chịu lực hoặc đặt trên sàn ban công, mái. Nhà phố cũ liền kề hay đặt cục nóng thổi thẳng vào nhà hàng xóm hoặc treo lủng lẳng ngoài mặt tiền; đợt cải tạo là dịp gom về một khu, có tấm che nắng, có lối tiếp cận an toàn để thợ vệ sinh mà không phải đu ra ngoài. Lắp đặt giá đỡ trên cao là việc của thợ có kinh nghiệm và đồ bảo hộ.
Bình nóng lạnh và máy giặt: chống giật không được bỏ
Bình nóng lạnh có điện và nước ở cùng một chỗ, trong một căn phòng ẩm, người dùng chân trần đứng trên sàn ướt. Đây là thiết bị mà hầu hết người làm nghề yêu cầu phải có chống giật, kèm dây tiếp địa nối vào vỏ bình. Nhiều bình có sẵn thiết bị chống giật tích hợp, nhưng vẫn nên có chống giật ở tủ điện như một lớp bảo vệ độc lập.
Ổ cắm hoặc hộp đấu cho bình nên đặt cao, phía trên hoặc bên cạnh bình, xa vòi sen. Công tắc bật tắt nên đặt ngoài cửa nhà vệ sinh hoặc dùng loại kín nước, có đèn báo để người nhà biết bình đang có điện. Thói quen tắt bình trước khi tắm của nhiều gia đình chỉ có ý nghĩa khi công tắc thật sự cắt được dây pha.
Máy giặt thường đặt ở ban công, sân phơi hoặc trong nhà vệ sinh. Ổ cắm máy giặt cần có nắp che, đặt cao hơn mặt sàn ướt, gần đầu chờ cấp và thoát nước nhưng không ngay dưới vòi. Ban công hở chịu mưa hắt nên có mái che cho khu máy giặt, nếu không thiết bị chống giật sẽ nhảy mỗi lần trời mưa lớn.
Vị trí và số lượng ổ cắm từng phòng
Nhà cũ thiếu ổ cắm là chuyện phổ biến nhất. Cách lập danh sách đơn giản là đi từng phòng, hình dung đồ đạc sẽ đặt ở đâu sau cải tạo: đầu giường hai bên, bàn làm việc, kệ ti vi, góc đặt quạt, chỗ sạc điện thoại, chỗ cắm máy lọc không khí. Mỗi vị trí đó cần ít nhất một ổ đôi, bàn làm việc và kệ ti vi thường cần nhiều hơn.
Độ cao ổ cắm nên tính theo đồ đạc: đầu giường cao ngang mặt tủ đầu giường, bàn làm việc cao trên mặt bàn, mặt bếp cao hơn mặt đá. Ổ cắm ở tầng trệt nhà hay ngập nên đặt cao hơn mức nước từng ngập. Ổ cắm ngoài trời, sân trước cho đèn hay máy rửa xe phải là loại có nắp kín và đi qua chống giật.
Ổ cắm nên có chấu tiếp địa nối dây thật, không phải chỉ có lỗ. Nhà có trẻ nhỏ nên chọn loại có màn che an toàn. Đường dây tới các ổ cắm đi theo đường thẳng đứng từ trên trần xuống hoặc nằm ngang ở một cao độ cố định, để mai này khoan tường biết tránh.
Danh sách đưa cho thợ điện trước khi đục tường
Chuẩn bị danh sách này trên giấy hoặc trong điện thoại, đi cùng thợ từng phòng và đánh dấu bằng phấn lên tường. Đánh dấu trực tiếp là cách ít nhầm nhất.
- Tên từng phòng và các thiết bị sẽ dùng, kể cả thiết bị dự kiến mua trong vài năm tới.
- Vị trí và độ cao từng ổ cắm, đánh dấu phấn trên tường.
- Thiết bị nào cần đường dây riêng, thiết bị nào cần chống giật.
- Vị trí cục lạnh, cục nóng điều hoà và tuyến ống nối.
- Vị trí bình nóng lạnh, công tắc bình, ổ cắm máy giặt.
- Ổ cắm ngoài trời, cổng, cửa cuốn, camera, đèn sân.
- Yêu cầu chụp ảnh tuyến dây có thước đo trước khi trát và giao sơ đồ mạch.
Thợ giỏi sẽ góp ý thêm hoặc chỉ ra chỗ không nên đặt, ví dụ ổ cắm quá gần chậu rửa hay ngay trên bình gas. Hãy nghe và điều chỉnh, nhưng danh sách gốc nên là của gia đình, vì chỉ gia đình biết mình sống thế nào trong ngôi nhà đó.
Kiểm tra tải tổng và công suất đăng ký trước khi thêm thiết bị
Thêm đường dây riêng cho từng thiết bị giải quyết chuyện an toàn trong nhà, nhưng còn một giới hạn nằm ngoài tủ điện: công suất mà đường dây từ lưới vào nhà và công tơ đang chịu. Nhà cũ đăng ký từ thời chỉ có quạt và đèn, nay thêm ba bốn điều hoà, hai bình nóng lạnh, bếp từ và máy sấy, tổng công suất khi nhiều thứ chạy cùng lúc có thể vượt xa mức ban đầu.
Cách ước lượng đơn giản là cộng công suất ghi trên nhãn các thiết bị lớn, rồi nghĩ xem vào giờ cao điểm buổi tối thứ gì thường chạy cùng nhau. Đưa con số đó cho thợ điện, thợ sẽ so với dây trục và aptomat tổng. Nếu vượt, gia đình cần làm việc với điện lực khu vực về việc nâng công suất hoặc đổi công tơ, đây là thủ tục của ngành điện, không tự thay dây từ cột vào nhà.
Song song, có thể giảm tải đỉnh bằng thói quen: hẹn giờ bình nóng lạnh chạy trước giờ nấu cơm, không chạy máy sấy cùng lúc với bếp từ. Nhưng thói quen thay đổi theo người ở, còn dây và aptomat thì cố định, nên phần kỹ thuật vẫn phải tính đủ cho lúc nhiều thiết bị chạy cùng nhau nhất.
Câu hỏi thường gặp
Điều hoà có cần đường dây điện riêng không?
Nên có. Điều hoà chạy liên tục nhiều giờ với công suất lớn; cắm chung ổ cắm phòng dễ làm dây và mối nối nóng. Đường dây riêng có aptomat theo công suất máy giúp an toàn và dễ bảo trì.
Bình nóng lạnh có bắt buộc lắp chống giật không?
Rất nên có, vì điện và nước ở cùng chỗ trong phòng ẩm. Ngoài thiết bị chống giật trên bình, nên có chống giật ở tủ điện và dây tiếp địa nối vào vỏ bình như lớp bảo vệ độc lập.
Bếp từ cắm vào ổ cắm thường có được không?
Không nên với bếp công suất lớn. Bếp từ cần đường dây riêng từ tủ điện với dây và aptomat theo công suất bếp, đấu qua hộp đấu chắc chắn dưới mặt đá. Thợ điện sẽ tính cỡ dây phù hợp.
Ống thoát nước điều hoà nên đi thế nào?
Ống phải dốc liên tục, không võng, nối kín và xả vào chỗ thoát nước, không nhỏ xuống lối đi hay ban công nhà bên. Khi đi âm tường nên đi cùng tuyến với ống gas và dây điện, làm trước khi trát.
Mỗi phòng ngủ nên có bao nhiêu ổ cắm?
Tuỳ cách bố trí đồ đạc, thường hai bên đầu giường, bàn làm việc, kệ ti vi và một góc phụ, mỗi vị trí ít nhất một ổ đôi. Lập danh sách theo đồ đạc dự kiến thay vì theo con số cố định.
Ổ cắm khu ban công giặt phơi cần lưu ý gì?
Dùng loại có nắp che, đặt cao hơn mặt sàn ướt, đi qua chống giật và có mái che cho khu máy giặt. Không đặt ngay dưới vòi nước hay nơi mưa hắt trực tiếp.