ChinhTrang.comChỉnh Trang
Chống thấm, chống dột khi cải tạo

Mái ngói cũ bị dột: lợp lại, thay ngói hay chuyển sang loại mái khác

Mái ngói dột vì ngói vỡ, xô, mè mục hay bờ nóc bong vữa thì đảo ngói, thay khung mè là đủ. Đổi loại mái chỉ khi khung, độ dốc hay nhu cầu sử dụng đã khác.

Wide shot of a tiled roof on a rural Nam Dinh house, two roofers with safety harnesses sorting old terracotta tiles into stacks on wooden battens, soft hazy sunlight

Mái ngói cũ bị dột phần lớn do vài nguyên nhân sửa được mà không cần đổi loại mái: ngói vỡ hoặc xô lệch, hệ mè, li tô mục làm ngói võng, vữa bờ nóc và bờ chảy bong, máng xối giữa hai mái tắc. Khi đó đảo lại ngói, thay viên vỡ, thay khung mè và làm lại bờ nóc là đủ. Chỉ nên tính chuyển sang mái tôn hay mái bê tông khi khung mái đã hỏng nặng, độ dốc mái không đủ cho ngói, hoặc nhu cầu dùng nhà đã thay đổi.

Bài này viết cho chủ nhà cấp 4, nhà phố cũ còn mái ngói, nhà xưa ở quê đang phân vân. Nó giúp đọc nguyên nhân dột, hiểu từng phương án làm được gì, và những điểm phải chú ý về an toàn, vì làm trên mái ngói cũ là việc dễ xảy ra tai nạn nhất trong cả đợt cải tạo.

Đọc nguyên nhân dột từ trong nhà và từ dưới đất

Vệt dột thành từng điểm rải rác. Thường do viên ngói vỡ, nứt chân chim hoặc bị xô khỏi vị trí sau gió lớn, sau khi có người trèo lên mái. Nhìn từ dưới lên vào ban ngày, những chỗ có tia sáng lọt qua là chỗ ngói hở.

Dột thành dải dọc theo một đường. Thường nằm dưới bờ nóc, dưới đường giao giữa hai mặt mái hoặc dọc tường giáp mái. Đó là vữa bờ nóc, bờ chảy đã bong, hoặc máng xối giữa hai mái bị tắc, thủng.

Mái võng thành sóng, ngói không thẳng hàng. Khi nhìn từ xa thấy mái lượn sóng, khung mè hoặc li tô đã mục, cong. Ngói không còn nằm đúng chồng mí nên nước tràn qua mép.

Dột khi mưa to kèm gió, mưa nhỏ không sao. Có thể độ dốc mái hơi thấp với loại ngói đang dùng, hoặc chồng mí ngói ngắn, gió thổi nước ngược vào.

Dột lan rộng, trần gỗ đen, có mùi mốc. Nước đã ngấm lâu ngày, khung gỗ có thể mục, mối. Cần kiểm tra khung kèo trước khi bàn đến ngói.

Ba hướng xử lý và khi nào hợp lý

Ba phương án dưới đây không loại trừ nhau, có nhà đảo ngói kết hợp thay một phần mè. Bảng so tương đối, không có giá, vì chi phí phụ thuộc diện tích, độ dốc, tình trạng khung và khu vực.

Phương ánLàm gìHợp khiLưu ý
Đảo ngói, thay viên hỏngGỡ ngói, vệ sinh, xếp lại đúng chồng mí, thay viên vỡ, làm lại bờ nócKhung mè còn tốt, dột rải rácCần ngói thay cùng kiểu, cùng kích thước
Thay khung mè, li tô, lợp lại ngói cũGỡ ngói, thay mè gỗ mục bằng mè mới hoặc khung thép nhẹ, lợp lạiMái võng, mè mục, kèo chính còn chắcKèo chính phải được kiểm tra trước
Chuyển sang mái khácThay toàn bộ sang mái tôn hoặc mái bê tông dán ngóiKhung kèo hỏng nặng, muốn đổi công năng tầng trênLiên quan kết cấu và có thể cả thủ tục, cần kỹ sư

Ngói cũ còn tốt có giá trị hơn nhiều người nghĩ: đã ổn định màu, hợp với nhà, và khó tìm loại giống hệt. Khi đảo ngói, nên phân loại ngói tốt, ngói nứt nhẹ, ngói vỡ, giữ lại phần dùng được.

Một mẹo đơn giản cho chủ nhà: trước khi thợ gỡ ngói, chụp ảnh toàn bộ mái từ nhiều phía, từ trên tầng nhà bên nếu được. Ảnh giúp so sánh dáng mái sau khi lợp lại, nhất là với nhà xưa có đường mái cong, bờ nóc trang trí mà người ta muốn giữ nguyên.

Đảo ngói và thay khung mè: những điểm chủ nhà cần biết

Đảo ngói là gỡ từng hàng ngói, vệ sinh rêu và bụi, kiểm tra khung, rồi lợp lại đúng chồng mí. Viên vỡ được thay bằng viên cùng kiểu. Nếu không tìm được ngói giống, có thể dồn ngói tốt về mặt mái nhìn ra đường, dùng ngói thay ở mặt mái phía sau. Việc này giữ được dáng nhà cho những nhà cổ, nhà xưa muốn giữ nét.

Khi gỡ ngói ra là lúc tốt nhất để nhìn khung mè, li tô. Mè gỗ mục, mối ăn thì thay; nhiều nhà chọn khung thép nhẹ vì không mối mọt, nhẹ và thẳng. Nhưng thay khung chỉ có ý nghĩa khi kèo chính, xà gồ còn chắc. Kèo chính có dấu hiệu mục, nứt, võng thì phải có người hiểu kết cấu xem, không thay mè mới lên kèo yếu.

Một chi tiết nên cân nhắc khi lợp lại là thêm lớp lót chống dột dưới ngói. Lớp này nằm giữa khung và ngói, dẫn phần nước lọt qua ngói khi mưa gió xuống máng thay vì vào nhà. Nó cũng giúp giảm bụi và một phần nhiệt. Hỏi đội thi công loại lót họ dùng có thoát được hơi ẩm không, vì lớp kín hơi dưới mái có thể làm đọng nước mặt dưới.

Bờ nóc, bờ chảy, máng xối: chỗ dột theo đường

Bờ nóc. Đường đỉnh mái được phủ bằng ngói bò và vữa. Vữa lâu năm nứt, bong, nước chui qua khe xuống dọc đỉnh mái. Khi làm lại, vữa bờ nóc nên được làm chắc, có thể kết hợp lớp chống thấm bên dưới ngói bò.

Bờ chảy và mép tường hồi. Mép mái giáp tường hồi, tường vượt mái là nơi nước chảy theo tường vào. Cần diềm che hoặc gờ chặn kín giữa tường và mái, không chỉ trát vữa vào khe.

Máng xối giữa hai mái. Nhà cũ có hai mái dốc vào nhau thường có máng xối ở giữa, lâu năm bị thủng, mối nối hở, rác lá làm tắc. Mưa to nước tràn khỏi máng chảy thẳng vào nhà. Máng nên đủ rộng, có độ dốc, đầu ra không bị bóp nhỏ, và phải vệ sinh định kỳ.

Chỗ ống thông hơi, ống khói xuyên mái. Mọi thứ xuyên qua mái cần một miếng che kín quanh chân ống. Vữa bao quanh ống lâu ngày nứt là đường nước quen thuộc.

Khi nào nên chuyển sang loại mái khác

Chuyển mái ngói sang mái tôn thường được nghĩ đến vì nhẹ, lợp nhanh, ít dột hơn ở độ dốc thấp. Nhưng mái tôn nóng và ồn khi mưa hơn nếu không có lớp cách nhiệt, và mất dáng nếu là nhà cổ. Mái bê tông thì cho thêm không gian sử dụng phía trên, nhưng nặng hơn nhiều, đòi hỏi tường và móng đủ khả năng chịu tải. Nhà cấp 4 cũ tường gạch mỏng, móng nông thì đổ mái bê tông không thể quyết định theo cảm tính.

Những trường hợp nên cân nhắc đổi mái: khung kèo đã hỏng gần hết, phải làm lại toàn bộ khung thì đằng nào cũng thay; mái quá thoải so với yêu cầu của ngói và không thể nâng độ dốc; muốn dùng tầng trên làm sân phơi, phòng ở. Ở các trường hợp còn lại, sửa mái ngói thường giữ được nhiều hơn.

Đổi loại mái, nhất là sang mái bê tông, liên quan kết cấu và có thể liên quan thủ tục xây dựng tuỳ địa phương. Đây là nội dung của một bài riêng trong danh mục xin phép. Trong phạm vi bài này chỉ cần nhớ: trước khi đặt cọc cho bất kỳ phương án đổi mái nào, phải có kỹ sư xem tường, móng và hỏi UBND xã, phường nơi có nhà về yêu cầu thủ tục hiện hành.

Đặt việc sửa mái vào lịch cải tạo

Mái là phần che cho mọi việc bên dưới, nên trong đợt cải tạo nhà cấp 4 hay nhà cũ mái ngói, sửa mái thường đi trước phần hoàn thiện bên trong. Trát lại tường, làm trần, sơn mới dưới một mái còn dột thì chỉ cần một trận mưa là hỏng. Nếu mái phải gỡ ra hoàn toàn, nên chọn đợt nắng ổn định và có bạt che dự phòng cho phần nhà đang hở.

Những việc liên quan đến mái nên gom về cùng một đợt: đi lại dây điện trên trần, lắp quạt hút mái, đặt ống thông hơi, làm trần mới. Gỡ ngói ra một lần là dịp để thợ điện đi dây trên khung dễ dàng, kiểm tra mối mọt trong kèo, thêm lớp cách nhiệt nếu cần. Lợp xong rồi mới nghĩ ra thì lại phải gỡ một mảng ngói.

Với nhà còn người ở trong lúc sửa, đảo ngói từng mặt mái một sẽ đỡ phiền hơn gỡ cả mái cùng lúc. Nên thoả thuận với đội thợ mỗi ngày gỡ bao nhiêu, cuối ngày phải lợp kín lại hoặc che bạt chắc phần đang hở. Một trận mưa đêm bất ngờ xuống nhà đang gỡ ngói có thể làm hỏng đồ đạc và phần trần bên dưới.

An toàn khi làm trên mái ngói cũ

Mái ngói cũ là một trong những chỗ nguy hiểm nhất để làm việc. Ngói giòn, có thể vỡ khi giẫm sai chỗ, mè mục gãy bất ngờ, rêu làm trơn, và nhiều nhà cũ có độ dốc lớn. Tai nạn rơi từ mái nhà dân không hiếm. Chủ nhà không nên tự leo lên mái thay ngói, càng không nên để người lớn tuổi trong nhà làm.

Đội thợ làm mái có kinh nghiệm thường đặt ván hoặc thang mái để phân tải, không giẫm thẳng lên ngói, có dây an toàn neo vào điểm chắc như kèo chính, có người đứng dưới hỗ trợ và giữ khu vực bên dưới trống người. Nên làm vào ngày khô, không gió lớn, không làm ngay sau mưa khi ngói còn trơn.

Ngói gỡ xuống phải được chuyền tay hoặc dùng ròng rọc, không ném. Khu vực bên dưới mái, nhất là hẻm, sân chung, cần có rào chắn tạm. Đây là những thứ chủ nhà nhìn thấy được khi thợ đến, và nếu thiếu thì nên yêu cầu bổ sung trước khi cho bắt đầu.

Câu hỏi thường gặp

Đảo ngói là gì, có cần thay ngói mới không?

Đảo ngói là gỡ ngói ra, vệ sinh, kiểm tra khung mè rồi lợp lại đúng chồng mí. Chỉ những viên vỡ, nứt mới phải thay. Ngói cũ còn tốt nên giữ lại vì hợp màu với nhà và khó tìm loại giống hệt.

Mái ngói bị võng thành sóng có sửa được không?

Thường do mè, li tô đã mục hoặc cong. Gỡ ngói, thay khung mè rồi lợp lại là sửa được, với điều kiện kèo chính và xà gồ còn chắc. Nếu kèo chính võng hay mục, phải có người hiểu kết cấu kiểm tra trước.

Có nên thay mè gỗ bằng khung thép nhẹ không?

Khung thép nhẹ không mối mọt, thẳng và nhẹ, nhiều nhà chọn khi thay mè. Cần chọn đúng loại phù hợp kích thước ngói và đảm bảo kèo chính đủ chắc. Nhà cổ muốn giữ nguyên chất liệu gỗ thì vẫn có thể thay mè gỗ mới đã xử lý chống mối.

Mái ngói chỉ dột khi mưa to có gió là do đâu?

Thường do độ dốc mái hơi thấp với loại ngói, chồng mí ngói ngắn hoặc ngói bị xô, gió đẩy nước ngược vào. Lợp lại đúng chồng mí và thêm lớp lót chống dột dưới ngói thường cải thiện rõ.

Chuyển mái ngói sang đổ mái bê tông cần lưu ý gì?

Mái bê tông nặng hơn mái ngói nhiều, tường và móng nhà cũ phải được kỹ sư kiểm tra trước. Việc này cũng có thể cần thủ tục xây dựng tuỳ địa phương, nên hỏi UBND xã, phường và tra văn bản hiện hành trước khi làm.

Chủ nhà có tự lên mái thay vài viên ngói được không?

Không nên. Ngói cũ giòn, mè mục dễ gãy, rêu trơn, tai nạn rơi từ mái nhà dân không hiếm. Nên gọi thợ mái có kinh nghiệm, có ván phân tải và dây an toàn, kể cả khi chỉ thay vài viên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138