Với tầng hầm và bể ngầm của nhà phố cũ, mặt ngoài vách đã nằm trong đất nên gần như chỉ có thể chống thấm từ phía trong, tức là chống lại áp lực nước đẩy từ đất vào. Muốn bền phải chặn các điểm nước đang rỉ trước, rồi dùng loại vật liệu chịu được áp nước ngược, và với bể chứa nước sinh hoạt thì vật liệu phải an toàn cho nước dùng.
Nhiều nhà phố cũ có một tầng hầm nửa chìm làm kho, chỗ để xe, hoặc một bể nước ngầm dưới sân, dưới gầm cầu thang. Khi cải tạo, đây là những chỗ bị bỏ quên tới lúc thấy nước đọng hay nước bể có mùi lạ. Bài này giúp chủ nhà hiểu vì sao chống thấm ở đây khó hơn ở sân thượng, những gì làm được và không làm được, và vì sao việc xuống bể kín cần thận trọng.
Chống thấm phía nước và phía trong: vì sao nhà cũ khó
Khi xây mới, đội thi công có thể chống thấm vách hầm từ phía ngoài, phía tiếp xúc với đất và nước, trước khi lấp đất. Áp lực nước ép lớp chống thấm vào vách, càng ép càng kín. Đó là cách làm thuận lợi nhất. Với nhà cũ, vách đã nằm trong đất nhiều năm, sát móng nhà bên, gần như không thể đào ra để làm mặt ngoài.
Vì vậy phải làm từ phía trong. Lúc này áp lực nước từ đất đẩy lớp chống thấm ra khỏi vách. Những loại vật liệu chỉ phủ lên bề mặt như một lớp màng sẽ bị đẩy phồng, bong. Các đội có kinh nghiệm thường chọn nhóm vật liệu gốc xi măng có khả năng thẩm thấu vào bê tông, bịt các mao quản từ bên trong, hoặc các hệ chịu được áp lực ngược theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Chủ nhà không cần nhớ tên vật liệu, chỉ cần hỏi đội thi công: "Loại này có chịu được nước đẩy từ phía đất vào không?"
Chống thấm phía trong có giới hạn: nó ngăn nước vào không gian sử dụng, nhưng vách vẫn ngấm nước từ phía đất. Nếu thép trong vách đã gỉ do nước ngấm lâu năm, chống thấm phía trong không xử lý được phần đó. Gặp vách có vết nứt lớn, bê tông bong lộ thép, phải có kỹ sư xem trước.
Trình tự thường gặp khi chống thấm hầm từ phía trong
Thứ tự dưới đây là khung chung, đội thi công điều chỉnh theo hiện trạng. Chủ nhà dùng để biết mình cần thấy gì ở mỗi bước:
- Bơm cạn nước đọng, dọn sạch, đục bỏ lớp trát, lớp sơn cũ bong để lộ vách thật.
- Đánh dấu toàn bộ chỗ nước đang rỉ, vết nứt, chỗ ống xuyên vách, mạch giữa sàn và vách.
- Chặn các điểm đang rỉ bằng vật liệu đông cứng nhanh hoặc bơm vật liệu trám vào vết nứt theo kỹ thuật của đội thi công.
- Xử lý mạch góc giữa sàn và vách, cổ ống xuyên vách, những điểm yếu nhất.
- Thi công lớp chống thấm chịu áp ngược trên toàn bộ vách và sàn, lật liên tục qua góc.
- Bảo dưỡng theo yêu cầu vật liệu, rồi mới làm lớp trát hoàn thiện hoặc lát gạch.
- Theo dõi qua một mùa mưa, ghi lại các vị trí còn ẩm để xử lý bổ sung trong thời gian bảo hành.
Bước ba là bước quyết định. Lớp chống thấm không thể bám lên chỗ nước đang chảy. Đội nào bảo "cứ quét lên, khô là kín" trên vách đang rỉ thành dòng thì cần hỏi lại.
Bể nước ngầm sinh hoạt: thêm ba điều phải nghĩ
Vật liệu phải an toàn cho nước dùng. Lớp chống thấm trong bể nước sinh hoạt tiếp xúc trực tiếp với nước cả gia đình dùng. Phải hỏi rõ vật liệu có phù hợp cho bể chứa nước sinh hoạt không, theo hướng dẫn của nhà sản xuất, và yêu cầu ghi điều đó trong báo giá.
Khoảng cách với bể phốt. Nhà phố cũ chật, bể nước ngầm và bể phốt đôi khi nằm sát nhau. Bể phốt rò cộng với bể nước bị thấm là nguy cơ nước bẩn đi vào nước dùng. Khi cải tạo nên xác định vị trí hai bể, nếu quá gần thì cân nhắc chuyển bể nước.
Có còn cần bể ngầm không. Nhiều nhà xây bể ngầm từ thời nước máy yếu, phải trữ. Nếu nay áp lực nước ổn định hơn, có thể chuyển sang bồn chứa đặt nổi hoặc trên mái, dễ vệ sinh và kiểm tra hơn. Bể ngầm cũ khi đó được lấp hoặc dùng làm việc khác theo hướng dẫn của người có chuyên môn.
An toàn khi xuống bể kín và hầm ít thông gió
Bể nước ngầm, bể chứa đã cạn, tầng hầm kín lâu ngày có thể thiếu không khí hoặc tích khí độc, nhất là gần bể phốt, cống thoát. Mỗi năm vẫn có những tai nạn thương tâm khi người xuống bể kín bị ngạt, rồi người xuống cứu cũng bị ngạt theo. Đây là điều chủ nhà phải biết trước khi cho bất kỳ ai xuống bể.
Những nguyên tắc tối thiểu: mở nắp, thông gió cưỡng bức một thời gian trước khi xuống; không bao giờ xuống một mình, luôn có người ở trên quan sát và có dây buộc người; không dùng máy phát chạy xăng dầu trong hầm kín; nếu thấy chóng mặt, khó thở phải lên ngay. Khi có người bất tỉnh dưới bể, người ở trên không được lao xuống cứu mà phải gọi hỗ trợ cứu hộ và thông gió.
Vật liệu chống thấm một số loại có dung môi, bay hơi trong không gian kín càng làm không khí kém hơn. Đội thi công cần có quạt thông gió, khẩu trang phù hợp và làm theo hướng dẫn an toàn của vật liệu. Chủ nhà nên hỏi về phương án an toàn trước khi bắt đầu, không chỉ hỏi về vật liệu và giá.
Hầm nửa chìm của nhà phố cũ và nước mưa tràn vào
Nhiều tầng hầm nhà phố cũ không bị thấm qua vách, mà bị nước mưa tràn từ đường xuống qua dốc xe, qua cửa thông gió sát mặt đất. Sau mỗi lần đường được nâng, cửa hầm thấp đi tương đối. Chống thấm vách tốt đến đâu cũng không giải quyết được nước chảy vào từ cửa.
Trước khi chi tiền chống thấm, nên quan sát hầm trong một trận mưa lớn: nước vào từ đâu, rỉ qua vách hay tràn qua cửa, có đọng từ sàn lên không. Với nước tràn, giải pháp là gờ chắn ở đầu dốc, rãnh thu nước có lưới, nâng ngưỡng cửa thông gió, và một hố thu có bơm thoát nước tự động cho những trận mưa vượt mức.
Hố thu và bơm cũng hữu ích cho hầm có nước ngầm dâng cao theo mùa. Nó không thay cho chống thấm, nhưng giữ cho mực nước quanh vách không đọng lâu, giảm áp lực lên lớp chống thấm phía trong. Bơm điện ở hầm phải được thợ điện lắp đặt với chống giật, ổ cắm đặt cao, tránh ngập.
Câu nên hỏi trước khi nhận báo giá chống thấm hầm, bể
"Anh xử lý chỗ đang rỉ bằng cách nào?" Đội có kinh nghiệm sẽ nói rõ cách chặn điểm rỉ trước, không gộp chung vào "quét chống thấm". Câu trả lời mơ hồ là dấu hiệu nên tìm thêm báo giá khác.
"Vật liệu này chịu áp lực nước từ phía đất được không?" Đây là câu quan trọng nhất với chống thấm phía trong. Nhờ đội chỉ rõ trong hướng dẫn của nhà sản xuất chỗ nói về áp lực ngược, và ghi tên loại vật liệu vào báo giá để sau này đối chiếu.
"Bể nước sinh hoạt thì vật liệu có an toàn cho nước dùng không?" Yêu cầu ghi bằng chữ trong báo giá, kèm hướng dẫn súc rửa bể và thời gian chờ trước khi chứa nước dùng trở lại.
"Phương án an toàn khi làm trong bể kín là gì?" Hỏi về quạt thông gió, người giám sát ở trên, dây buộc người. Đội không có câu trả lời rõ cho phần này không nên được giao việc xuống bể, dù giá rẻ đến đâu.
"Bảo hành gồm những gì, theo dõi bao lâu?" Hầm và bể thường cần qua một mùa mưa mới thấy hết điểm yếu. Bảo hành nên bao gồm việc xử lý bổ sung các điểm còn ẩm phát hiện trong thời gian đó, và ghi rõ cách hai bên xác nhận điểm ẩm mới.
Có nên đào thêm hầm khi cải tạo nhà cũ
Một số chủ nhà muốn tận dụng đợt cải tạo để đào thêm tầng hầm hoặc hạ nền làm bán hầm. Với nhà phố cũ liền kề, đây là việc rủi ro cao: đào sát móng nhà mình và nhà bên có thể gây lún, nứt cho cả dãy. Nó còn liên quan đến thủ tục xây dựng và quy định về tầng hầm ở từng địa phương.
Nếu vẫn muốn tìm hiểu, bước đầu tiên là kỹ sư kết cấu và địa chất khảo sát, chứ không phải đội chống thấm. Hỏi UBND xã, phường hoặc Sở Xây dựng về yêu cầu thủ tục, tra văn bản hiện hành. Việc đào sát nhà bên nếu gây hư hại có thể dẫn tới tranh chấp; khi đó nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết hướng xử lý.
Trong phần lớn trường hợp nhà phố cũ, giữ tầng hầm sẵn có và làm cho nó khô, dùng được là lựa chọn an toàn hơn nhiều so với đào thêm. Một tầng hầm nửa chìm được chống thấm tử tế, có hố thu và bơm, có quạt thông gió, đủ làm kho, chỗ để xe máy hay phòng giặt phơi. Phần tiền dự định cho việc đào thêm, nếu dồn vào làm khô và thông thoáng cho hầm cũ, thường mang lại không gian dùng được sớm hơn và ít rủi ro cho cả dãy nhà.
Câu hỏi thường gặp
Chống thấm tầng hầm từ bên trong có hiệu quả không?
Có thể hiệu quả nếu chọn vật liệu chịu được áp lực nước đẩy từ đất vào và chặn kỹ các điểm đang rỉ trước. Nó ngăn nước vào không gian dùng nhưng không xử lý được vách đã gỉ thép hay nứt kết cấu, những chỗ đó cần kỹ sư xem.
Vách hầm đang rỉ nước thành dòng thì có quét chống thấm được không?
Không nên quét ngay. Lớp chống thấm không bám được lên chỗ nước đang chảy. Phải chặn điểm rỉ bằng vật liệu đông cứng nhanh hoặc bơm trám trước, đợi khô rồi mới làm lớp chống thấm toàn bộ.
Bể nước sinh hoạt chống thấm bằng loại gì?
Phải là vật liệu phù hợp cho bể chứa nước sinh hoạt theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Hỏi rõ đội thi công và yêu cầu ghi điều này trong báo giá. Sau khi làm, súc rửa bể đúng hướng dẫn trước khi chứa nước dùng.
Bể nước ngầm gần bể phốt có sao không?
Có nguy cơ nước bẩn từ bể phốt rò vào bể nước nếu cả hai bị thấm. Khi cải tạo nên xác định vị trí hai bể; nếu quá gần, cân nhắc chuyển sang bồn chứa đặt nổi hoặc làm lại bể ở vị trí xa hơn.
Xuống bể nước ngầm để chống thấm cần lưu ý an toàn gì?
Mở nắp và thông gió trước, không xuống một mình, có người ở trên quan sát và dây buộc người, không chạy máy xăng dầu trong không gian kín. Thấy chóng mặt phải lên ngay. Có người bất tỉnh thì gọi cứu hộ, không lao xuống cứu.
Hầm bị ngập mỗi khi mưa to có phải do thấm không?
Nhiều trường hợp là nước tràn từ đường qua dốc xe, cửa thông gió chứ không phải thấm qua vách. Quan sát hầm trong một trận mưa lớn để xác định. Nước tràn thì cần gờ chắn, rãnh thu, hố thu có bơm thay vì chỉ chống thấm vách.