ChinhTrang.comChỉnh Trang
Cải tạo nhà có cần xin phép

Sửa nhà trong khu phố cổ, khu có quy chế kiến trúc riêng: hỏi ở đâu trước

Nhà trong khu phố cổ, khu có quy chế kiến trúc chịu thêm ràng buộc về chiều cao, mái, mặt ngoài, vật liệu. Thứ tự nên hỏi, phần phải giữ, phần sửa được.

A craftsman restores a carved wooden door of a narrow old house on a quiet heritage street in Vietnam, moss tiled roofs behind, soft morning light, medium shot from the pavement

Nếu nhà bạn nằm trong khu phố cổ, khu bảo tồn hoặc khu có quy chế quản lý kiến trúc riêng, hãy hỏi UBND xã, phường nơi có nhà trước tiên để biết nhà thuộc phạm vi nào và chịu những quy định gì; từ đó bạn mới biết có cần hỏi thêm bộ phận quản lý chuyên trách của khu, Sở Xây dựng hay cơ quan quản lý văn hoá, di sản. Ở những khu này, ngay cả việc thay mái, đổi cửa, sơn lại mặt ngoài cũng có thể phải theo quy định riêng và cần phép.

Nhiều chủ nhà chỉ biết nhà mình "ở phố cổ" mà không biết cụ thể nó nằm trong vùng bảo vệ nào, thuộc loại công trình gì theo danh mục của khu. Bài này giúp bạn đi đúng thứ tự hỏi, hiểu ba lớp ràng buộc có thể chồng lên nhau, và nắm những gì thường phải giữ, phần nào bên trong có thể sửa.

Biết nhà mình có thuộc khu có quy chế không

Không phải ngôi nhà cũ nào trên một con phố cũ cũng thuộc khu bảo tồn, và không phải khu có quy chế kiến trúc nào cũng là phố cổ. Ở các đô thị, địa phương có thể ban hành quy chế quản lý kiến trúc cho trung tâm, cho tuyến phố chính, cho khu phố cổ, khu phố cũ, khu đô thị mới. Một số khu còn có quy hoạch chi tiết bảo tồn hoặc là khu vực bảo vệ của di tích đã được xếp hạng.

Cách nhanh nhất để biết là hỏi bộ phận tiếp nhận hồ sơ của UBND xã, phường với địa chỉ cụ thể. Bạn cũng có thể tra quy chế quản lý kiến trúc và quy hoạch chi tiết đã công bố trên cổng thông tin của tỉnh, thành phố, của Sở Xây dựng. Nếu nhà thuộc danh mục công trình cần bảo tồn hay nằm trong khu vực bảo vệ di tích, phường sẽ cho biết.

Hỏi thêm những người lớn tuổi trong khu, tổ dân phố, hoặc chủ những nhà bên cạnh đã từng sửa: họ đã phải xin ý kiến ở đâu, có bị yêu cầu giữ thứ gì. Thông tin này không thay cho văn bản, nhưng giúp bạn đặt câu hỏi đúng.

Đừng dựa vào cảm giác "nhà mình không đẹp gì, chắc không bị quản". Danh mục bảo tồn có khi tính theo cả dãy phố, theo hình thái mái và chiều cao, không chỉ theo từng ngôi nhà có giá trị.

Ba lớp ràng buộc có thể chồng lên nhau

Một ngôi nhà trong khu phố cổ có thể cùng lúc chịu cả ba lớp dưới đây. Mỗi lớp do một loại văn bản và một nhóm cơ quan quản lý khác nhau.

Lớp ràng buộcThường quy định gìHỏi ai
Quy chế quản lý kiến trúcChiều cao, tầng, mái, màu, vật liệu, ban công, mái hiênUBND xã, phường; Sở Xây dựng
Quy hoạch chi tiết, khu bảo tồnChức năng sử dụng, mật độ, khoảng lùi, giữ hình thái phốUBND xã, phường; Sở Xây dựng, đơn vị quy hoạch
Khu vực bảo vệ di tích, công trình được bảo tồnGiữ nguyên trạng, vật liệu tương thích, thẩm định phương ánCơ quan quản lý văn hoá, di sản của tỉnh, thành phố; ban quản lý khu (nếu có)

Ở một số khu phố cổ lớn, địa phương có ban quản lý chuyên trách làm đầu mối hướng dẫn chủ nhà. Nếu khu của bạn có, đó thường là nơi hỏi rất sớm, ngay sau UBND phường. Tên và chức năng của ban này thay đổi theo từng nơi, nên cứ hỏi phường về đầu mối hiện tại.

Thứ tự nên hỏi trước khi gọi thợ

Đi đúng thứ tự giúp bạn không phải sửa phương án nhiều lần, và không lỡ khởi công khi còn thiếu một ý kiến.

  1. UBND xã, phường nơi có nhà: nhà thuộc khu, tuyến nào; áp dụng quy chế, quy hoạch nào; có thuộc danh mục bảo tồn, khu vực bảo vệ di tích không; việc định làm có cần phép không.
  2. Ban quản lý chuyên trách của khu, nếu có: những gì phải giữ, mẫu vật liệu, màu sắc được chấp nhận, có hỗ trợ tư vấn phương án không.
  3. Sở Xây dựng hoặc đơn vị được phân cấp: khi phương án đụng tới chiều cao, số tầng, mái, kết cấu, hoặc phường hướng dẫn hỏi lên.
  4. Cơ quan quản lý văn hoá, di sản: khi nhà là công trình bảo tồn hoặc nằm trong khu vực bảo vệ di tích; phương án có thể cần được thẩm định trước khi cấp phép.
  5. Kiến trúc sư, kỹ sư có kinh nghiệm với nhà cũ: lập phương án theo các yêu cầu đã thu được, rồi quay lại nộp hồ sơ.

Ghi lại mọi câu trả lời kèm ngày và nơi hỏi. Ở khu có nhiều lớp quản lý, thông tin dễ vênh nhau giữa các nơi; có ghi chép thì bạn mới hỏi lại được cho rõ.

Những gì thường phải giữ ở nhà trong khu phố cổ

Chiều cao và số tầng. Giữ chiều cao tối đa theo dãy phố, không nâng thêm tầng nhìn thấy từ đường. Nhiều khu cho phép phần lùi vào phía sau cao hơn một chút, nhưng phải đúng quy định.

Hình thức và vật liệu mái. Mái ngói dốc, độ dốc, màu ngói là thứ tạo nên dáng phố; thay bằng mái tôn hay đổ mái bằng ở mặt phố thường không được chấp thuận.

Mặt tiền. Tỉ lệ ô cửa, cửa gỗ, ban công, lan can, phào chỉ; màu sơn trong dải màu quy định.

Thứ tự không gian truyền thống. Ở nhà ống kiểu cũ, chuỗi gian trước, sân trong, gian sau có thể là thứ được yêu cầu giữ ở công trình bảo tồn.

Chi tiết có giá trị. Cột gỗ, kèo, cửa bức bàn, gạch lát cũ. Nếu phải thay, dùng vật liệu và cách làm tương thích.

Phần bên trong làm được gì

Tin tốt là phần lớn quy định khu phố cổ nhắm vào những gì nhìn thấy từ phố và vào cấu trúc tổng thể. Bên trong, nhất là ở những nhà không thuộc danh mục bảo tồn, bạn thường vẫn sửa được nhiều thứ để sống tiện hơn: làm lại khu vệ sinh, bếp, điện nước, chống thấm, chống ẩm, sàn, trần.

Ranh giới nằm ở chỗ những việc đó có đụng tới kết cấu chính, tới mái, tới mặt ngoài hay không. Thay khu vệ sinh trong lòng nhà không đụng gì ra phố thì đơn giản; mở giếng trời xuyên mái, đổi sân trong thành phòng, đục bỏ cột gỗ cũ thì đã chạm vào thứ quy định quan tâm.

Với công trình thuộc danh mục bảo tồn hoặc trong khu vực bảo vệ di tích, ngay cả phần bên trong cũng có thể chịu yêu cầu giữ gìn. Đừng giả định; hãy hỏi ở bước một và bước bốn của thứ tự phía trên.

Một cách làm hiệu quả là chia phương án thành hai phần: phần trong, ít ràng buộc, làm trước để cải thiện điều kiện sống; phần ngoài, nhiều ràng buộc, làm sau khi đã có ý kiến đầy đủ. Như vậy bạn không phải chờ mọi thủ tục xong mới bắt đầu sống thoải mái hơn, miễn phần trong không cần phép hoặc đã có phép.

Kỹ thuật giữ nhà cũ: vật liệu tương thích và thợ có kinh nghiệm

Nhà cũ trong khu phố cổ thường xây bằng gạch đặc, vữa vôi, kèo gỗ, mái ngói. Những vật liệu này "thở" được, hút và nhả ẩm theo mùa. Trát lại bằng vữa xi măng đặc, sơn phủ kín bằng sơn không thoát hơi có thể nhốt ẩm trong tường, làm tường mục nhanh hơn, bong lớp mặt.

Khi sửa, nên hỏi người có kinh nghiệm với nhà cũ về vật liệu tương thích: vữa có thành phần vôi, sơn thoát hơi, gỗ cùng loại hoặc tương đương đã xử lý mối mọt, ngói cùng kích cỡ. Không phải lúc nào cũng tìm được vật liệu y hệt, nhưng cố gắng gần nhất có thể là điều cơ quan quản lý và chính ngôi nhà cùng cần.

Thợ quen xây nhà mới bê tông có thể không quen cách làm này. Họ dễ đề nghị đổ giằng bê tông, thay kèo gỗ bằng thép, trát xi măng cho nhanh. Có lúc những đề nghị đó cần cho an toàn, nhưng nên để kỹ sư có kinh nghiệm với nhà cũ quyết định, không để thợ tự quyết.

Ghi chép, chụp ảnh từng chi tiết trước khi tháo, đánh số những cấu kiện gỗ, cửa có thể dùng lại. Đây là cách giữ được giá trị ngôi nhà, cũng là bằng chứng cho thấy bạn sửa có trách nhiệm.

Ví dụ giả định: một căn nhà ống trong khu phố cũ

Một gia đình thừa kế căn nhà ống hai tầng mái ngói trong khu phố cũ của một thành phố lớn. Nhà dột nhiều chỗ, tường ẩm chân, khu vệ sinh cũ ở cuối sân trong, gia đình muốn làm lại cho tiện, và ban đầu định đổ mái bằng để lên thêm một tầng làm phòng cho con.

Ở bước hỏi phường, họ được cho biết căn nhà nằm trong khu vực có quy chế quản lý kiến trúc riêng, dãy phố có giới hạn chiều cao, mái ngói ở mặt phố phải giữ. Nhà không thuộc danh mục công trình bảo tồn riêng lẻ, nên phần bên trong có nhiều dư địa hơn. Phường hướng dẫn họ gặp ban quản lý của khu để được tư vấn vật liệu mái và màu sơn.

Gia đình điều chỉnh phương án: giữ mái ngói mặt trước, thay ngói hỏng bằng ngói cùng kích cỡ, xử lý kèo mục; ở phía sau, theo quy định của khu, chỉ làm một gác nhỏ lùi vào trong, không nhìn thấy từ phố. Khu vệ sinh và bếp được làm lại bên trong, có chống thấm; tường ẩm chân được xử lý bằng vữa và sơn thoát hơi theo gợi ý của kỹ sư có kinh nghiệm với nhà cũ.

Phần bên trong không đụng kết cấu được làm trước, phần mái và gác phía sau làm sau khi có giấy phép. Căn nhà không có thêm cả một tầng như mong muốn ban đầu, nhưng sống thoải mái hơn hẳn và không vướng chuyện bị buộc tháo dỡ về sau.

Câu hỏi thường gặp

Sửa nhà trong khu phố cổ cần hỏi ở đâu đầu tiên?

Hỏi UBND xã, phường nơi có nhà để biết nhà thuộc khu, tuyến nào và chịu quy chế, quy hoạch nào. Từ đó phường sẽ hướng dẫn có cần hỏi thêm ban quản lý chuyên trách của khu, Sở Xây dựng hay cơ quan quản lý văn hoá, di sản không.

Nhà trong khu phố cổ có được nâng thêm tầng không?

Thường bị giới hạn chặt về chiều cao và số tầng để giữ dáng dãy phố. Một số khu có thể cho phép phần lùi vào phía sau cao hơn theo quy định riêng; hãy tra quy chế hiện hành và hỏi trước khi lập phương án.

Sửa bên trong nhà ở phố cổ có phải xin phép không?

Nếu không đụng kết cấu chính, mái, mặt ngoài và nhà không thuộc danh mục bảo tồn, nhiều việc bên trong được xem là sửa chữa thông thường. Với công trình bảo tồn hoặc trong khu vực bảo vệ di tích, phần bên trong cũng có thể bị yêu cầu giữ gìn.

Thay mái ngói nhà phố cổ bằng mái tôn có được không?

Ở mặt nhìn ra phố, hình thức và vật liệu mái thường bị quy định để giữ dáng phố, nên mái tôn hay mái bằng hay không được chấp thuận. Hãy hỏi về vật liệu được phép trước khi đặt hàng.

Làm sao biết nhà mình có nằm trong khu vực bảo vệ di tích?

Hỏi UBND xã, phường với địa chỉ cụ thể hoặc tra quy hoạch, quy chế đã công bố của tỉnh, thành phố. Nếu nhà nằm trong khu vực bảo vệ, phương án sửa có thể cần ý kiến của cơ quan quản lý văn hoá, di sản.

Sửa nhà phố cổ nên dùng vật liệu gì?

Nên dùng vật liệu tương thích với nhà cũ như vữa có vôi, sơn thoát hơi, gỗ và ngói cùng loại hoặc tương đương. Vữa xi măng đặc và sơn kín có thể nhốt ẩm làm tường mục nhanh hơn; hãy hỏi kỹ sư có kinh nghiệm với nhà cũ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138