Trong căn hộ tập thể cũ, những việc thuộc phần hoàn thiện bên trong như lát lại sàn, sơn tường, thay thiết bị vệ sinh, đi lại dây điện trong căn, làm tủ bếp thường tự làm được sau khi báo ban quản lý hoặc tổ dân phố. Những việc đụng tới kết cấu chung (tường panel, sàn, dầm), mặt ngoài nhà (ban công, cửa sổ, chuồng cọp), đường ống và hộp kỹ thuật đi qua nhiều tầng, hay hành lang, cầu thang chung thì phải xin ý kiến trước, có việc không được làm.
Lý do nằm ở chỗ căn hộ tập thể là một phần của cả khối nhà. Một nhát đục ở tầng ba có thể làm nứt sàn tầng bốn, một ống thoát đổi chỗ có thể làm thấm cả cột nước phía dưới. Bài này giúp bạn tách ranh giới đó, biết hỏi ai khi khu tập thể không còn ban quản trị, và tránh những việc mà khu nào cũng có người làm nhưng không nên làm.
Ranh giới sở hữu riêng và sở hữu chung
Theo nguyên lý của Luật Nhà ở và quy định về quản lý sử dụng nhà chung cư, phần sở hữu riêng của bạn thường là diện tích bên trong căn hộ và các thiết bị gắn liền chỉ phục vụ căn hộ đó. Phần sở hữu chung gồm kết cấu chịu lực của toà nhà, tường bao ngoài, mái, cầu thang, hành lang, đường ống và dây dẫn chung, bể nước, hệ thống thoát nước chung, sân và lối đi chung.
Với nhà tập thể xây từ nhiều chục năm trước, ranh giới này nhiều khi không được ghi rõ trong giấy tờ như chung cư mới. Giấy chứng nhận của nhiều căn chỉ ghi diện tích sử dụng, sơ đồ đơn giản. Khi không chắc, hãy coi những thứ phục vụ nhiều căn hoặc giữ cho khối nhà đứng vững là phần chung.
Ban công và lô gia là trường hợp hay gây tranh cãi. Phần sàn ban công gắn với căn hộ, nhưng lan can, mặt ngoài và kết cấu công-xôn đỡ ban công lại liên quan tới an toàn và kiến trúc chung của cả khối nhà. Cơi nới ban công là việc ảnh hưởng tới cả hai phần.
Hiểu ranh giới không phải để tranh luận với hàng xóm, mà để biết khi nào việc sửa là chuyện riêng nhà mình, khi nào là chuyện chung cần sự đồng ý của người khác hoặc của cơ quan quản lý. Nếu đã có tranh chấp về phần chung, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi tự xử lý.
Việc nào tự làm, việc nào phải xin ý kiến
Bảng dưới đây gom những hạng mục thường gặp khi cải tạo căn hộ tập thể cũ. Cột cuối là hướng xử lý phổ biến; nội quy từng khu và quy định hiện hành có thể chặt hơn.
| Hạng mục | Thuộc phần | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Lát sàn, ốp tường, sơn, trần thạch cao | Riêng, hoàn thiện | Tự làm, báo trước giờ thi công |
| Thay thiết bị vệ sinh, bếp tại chỗ cũ | Riêng | Tự làm, chú ý chống thấm sàn |
| Đi lại dây điện trong căn, thay tủ điện căn | Riêng | Thợ có chuyên môn làm, không đụng dây trục chung |
| Phá vách ngăn nhẹ trong căn | Riêng | Tự làm nếu chắc chắn không chịu lực |
| Đục, khoét tường panel, tường dày | Kết cấu chung | Không tự làm; cần kỹ sư và ý kiến cơ quan quản lý |
| Dời khu vệ sinh sang chỗ khác | Ảnh hưởng ống, sàn chung | Phải xin ý kiến, thường bị hạn chế |
| Đổi ống đứng, hộp kỹ thuật | Chung | Không tự làm; báo đơn vị quản lý |
| Thay cửa ra hành lang, cửa sổ mặt ngoài | Liên quan mặt ngoài, lối thoát | Xin ý kiến, giữ kích thước, chiều mở |
| Cơi nới ban công, làm chuồng cọp | Mặt ngoài, kết cấu | Không nên; nhiều nơi cấm |
Nếu một việc không có trong bảng, cứ tự hỏi: nó có ảnh hưởng tới căn khác, tới kết cấu hay tới mặt ngoài không. Có là phải hỏi.
Những việc phải xin ý kiến, và vì sao
Tường panel trong nhà lắp ghép. Nhiều khu tập thể được xây bằng tấm bê tông lớn lắp ghép. Ở kiểu nhà này, tường chính là bộ khung chịu lực của cả khối; cắt một ô cửa trong tường panel có thể làm thay đổi cách khối nhà chịu tải. Không có cách "khoét nhỏ thôi" nào là an toàn nếu chưa có kỹ sư đánh giá và ý kiến của cơ quan quản lý.
Nâng nền, dời khu vệ sinh. Nâng nền để đặt ống thoát làm tăng tải lên sàn vốn mỏng. Dời khu vệ sinh sang phòng khác nghĩa là ống thoát đi qua sàn ở vị trí mới, có thể phải khoan qua sàn chung, nước thấm xuống trần nhà tầng dưới.
Đường ống đứng và hộp kỹ thuật. Ống cấp thoát nước, ống rác, dây điện trục đi xuyên các tầng là phần chung. Đổi vị trí, thu hẹp hộp kỹ thuật để lấy thêm diện tích sẽ gây rắc rối cho cả cột căn hộ.
Cửa ra hành lang, cầu thang. Hành lang và cầu thang là lối thoát nạn chung. Cửa mở ra chắn lối, khung sắt quây hành lang làm kho riêng đều ảnh hưởng tới an toàn của mọi người.
Mặt ngoài và cửa sổ. Thay cửa sổ khác kích thước, đổi màu sơn mặt ngoài, gắn khung lên tường ngoài làm thay đổi hình ảnh cả khối nhà và có thể liên quan tới quy định kiến trúc của khu vực.
Không còn ban quản trị thì hỏi ai
Chung cư mới thường có ban quản trị và đơn vị quản lý vận hành, có nội quy rõ, có quy trình đăng ký thi công. Nhiều khu tập thể cũ thì không: ban quản lý ngày trước đã giải thể, việc chung do tổ dân phố, các hộ tự thoả thuận, còn tài sản chung có khi do một đơn vị quản lý nhà của địa phương phụ trách.
Trong trường hợp này, nơi đầu tiên nên hỏi là tổ dân phố, để biết khu có quy định riêng nào không, có hộ nào đang có tranh chấp phần chung không. Sau đó hỏi UBND phường về việc cải tạo của bạn có cần thủ tục gì, ai là đơn vị quản lý phần chung của khối nhà. Với những việc đụng kết cấu, phường thường hướng dẫn tới đơn vị có thẩm quyền hoặc Sở Xây dựng.
Nói chuyện với các hộ cùng cầu thang, nhất là hộ ngay trên và ngay dưới, là bước nên làm dù không bắt buộc. Họ là người chịu ảnh hưởng đầu tiên của tiếng ồn, bụi, nước thấm, và cũng là người có thể cho bạn biết căn hộ của mình đã từng bị sửa những gì.
Ghi lại kết quả các lần hỏi: ngày, người trả lời, nội dung. Với khu tập thể đang trong diện kiểm định chất lượng hoặc chuẩn bị cải tạo xây lại, việc này còn quan trọng hơn, vì những thay đổi tự ý có thể ảnh hưởng tới quyền lợi khi bồi thường, tái định cư.
Chuồng cọp và cơi nới: vì sao không nên làm thêm
Ở nhiều khu tập thể, mặt ngoài phủ kín những khung sắt chìa ra ngoài cửa sổ, ban công được quây thành phòng, có tầng còn đổ thêm sàn công-xôn. Những phần cơi nới này được làm từ thời thiếu chỗ ở, và hôm nay vẫn có người làm thêm vì thấy hàng xóm làm được.
Vấn đề đầu tiên là an toàn. Kết cấu ban công công-xôn của nhà tập thể cũ thường đã xuống cấp, thép gỉ, bê tông bong. Treo thêm khung sắt, đặt thêm vật nặng lên đó là tăng tải vào chỗ yếu nhất của toà nhà. Khung chuồng cọp hàn kín còn bịt lối thoát khi có cháy, và chính những chỗ này hay cản trở việc cứu nạn.
Vấn đề thứ hai là pháp lý. Phần cơi nới ra ngoài thường không nằm trong giấy chứng nhận, là xây dựng vượt ra ngoài phạm vi căn hộ trên phần mặt ngoài chung. Nhiều nơi đã có chủ trương tháo dỡ chuồng cọp, phần cơi nới; khi khu được cải tạo xây lại, phần diện tích cơi nới thường được xem xét khác với diện tích hợp pháp.
Nếu căn hộ của bạn đã có sẵn chuồng cọp từ chủ cũ, đừng gia cố thêm hay mở rộng. Hãy hỏi phường về chủ trương của khu, cân nhắc tháo phần đã xuống cấp nguy hiểm, và giữ lại ảnh hiện trạng.
Thi công trong khu ở dày đặc: những việc giữ hoà khí
Đăng ký và báo trước. Dán thông báo ở chân cầu thang về thời gian thi công, giờ làm ồn, tên người liên hệ. Ở khu có ban quản lý thì đăng ký theo quy trình của họ.
Giờ giấc. Không đục phá vào giờ nghỉ trưa, buổi tối và ngày nghỉ; nhà tập thể cách âm kém, tiếng búa vang cả khối.
Vận chuyển vật liệu và xà bần. Cầu thang hẹp, không có thang máy, nên chọn giờ ít người qua lại, bao gói kín, không để vật liệu chặn lối, không đổ xà bần xuống sân chung.
Chống thấm trước khi lát. Khu vệ sinh và bếp phải làm chống thấm, ngâm thử nước trước khi lát gạch. Nước thấm xuống trần nhà dưới là nguồn mâu thuẫn số một ở khu tập thể.
Điện. Hệ điện cũ của khu thường yếu; lắp thêm nhiều thiết bị công suất lớn cần thợ điện xem lại dây từ công tơ vào, không tự kéo dây từ trục chung.
Khu tập thể sắp cải tạo, xây lại: nên sửa nhiều hay ít
Nhiều khu tập thể cũ đã có kết quả kiểm định chất lượng hoặc nằm trong kế hoạch cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ của địa phương. Nếu khu của bạn ở trong diện này, quyết định sửa tới mức nào nên tính khác hẳn với một căn hộ còn ở lâu dài.
Trước hết, hãy hỏi UBND phường và tổ dân phố về tình trạng của khối nhà: đã kiểm định chưa, xếp loại nguy hiểm tới mức nào, có kế hoạch di dời, xây lại không, tiến độ dự kiến ra sao. Câu trả lời thường không có ngày giờ chính xác, nhưng cho bạn biết khoảng thời gian còn ở lại.
Nếu khối nhà đã được đánh giá nguy hiểm, ưu tiên số một là an toàn: sửa những chỗ có thể gây tai nạn như ban công bong bê tông, dây điện hở, trần bong mảng, chứ không đầu tư hoàn thiện đắt tiền. Đồng thời không cơi nới, không đụng kết cấu, vì phần sửa trái phép có thể ảnh hưởng tới việc xác định quyền lợi khi bồi thường, tái định cư.
Nếu khu chưa có kế hoạch rõ, bạn vẫn có thể cải tạo phần trong cho tiện ở, nhưng nên chọn những hạng mục tháo mang đi được hoặc có giá trị sử dụng ngay, như thiết bị bếp, điều hoà, tủ rời, thay vì ốp lát cầu kỳ cố định. Giữ lại hoá đơn, ảnh trước sau, vì chúng có thể hữu ích khi làm việc với chủ đầu tư dự án cải tạo sau này. Mọi câu hỏi về quyền lợi khi khu được xây lại nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Cải tạo căn hộ tập thể có phải xin giấy phép xây dựng không?
Sửa phần hoàn thiện bên trong như lát sàn, sơn, thay thiết bị thường không cần giấy phép nhưng nên báo ban quản lý hoặc tổ dân phố. Việc đụng kết cấu chung, mặt ngoài hay đường ống chung thì phải xin ý kiến và có thể cần thủ tục, hãy hỏi UBND phường.
Có được khoét cửa trên tường panel nhà tập thể không?
Tường panel trong nhà tập thể lắp ghép là kết cấu chịu lực của cả khối nhà. Không nên tự khoét; muốn thay đổi phải có kỹ sư đánh giá và ý kiến của cơ quan quản lý, và nhiều trường hợp sẽ không được chấp thuận.
Muốn dời nhà vệ sinh trong căn hộ tập thể có được không?
Dời khu vệ sinh làm thay đổi đường ống thoát qua sàn chung và dễ gây thấm xuống nhà dưới, nên phải xin ý kiến trước và thường bị hạn chế. Nếu được làm, chống thấm và độ dốc ống phải được làm kỹ, ngâm thử nước trước khi lát.
Khu tập thể không có ban quản trị thì xin ý kiến ai?
Hỏi tổ dân phố trước, sau đó hỏi UBND phường về thủ tục và đơn vị quản lý phần chung của khối nhà. Nên nói chuyện với các hộ ngay trên và ngay dưới vì họ chịu ảnh hưởng trực tiếp.
Làm chuồng cọp ở nhà tập thể có bị cấm không?
Chuồng cọp và cơi nới ra mặt ngoài làm tăng tải lên ban công cũ, bịt lối thoát khi cháy và vượt ra ngoài phạm vi căn hộ. Nhiều nơi đã có chủ trương tháo dỡ; không nên làm mới hay mở rộng, hãy hỏi phường về quy định của khu.
Sửa căn hộ làm thấm xuống nhà dưới thì xử lý thế nào?
Nên dừng phần thi công gây thấm, mời thợ chống thấm xác định nguồn, sửa và hỗ trợ sửa trần nhà dưới theo thoả thuận. Nếu hai bên không thống nhất được, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về trách nhiệm bồi thường.