Khi nâng nền nhà cũ, phần tốn công không nằm ở lớp đất đắp mà ở những thứ gắn với mặt sàn cũ: cửa đi thấp đi, bậc cầu thang đầu tiên lệch so với các bậc còn lại, bồn cầu và ống thoát phải đưa lên theo, ổ cắm sát sàn hơn, và trần tầng trệt hạ xuống bằng đúng mức nâng. Mỗi chỗ có vài cách xử lý, chọn cách nào tuỳ mức nâng lớn hay nhỏ và ngân sách cho đợt cải tạo.
Bài này đi lần lượt từng bộ phận để chủ nhà biết hỏi nhà thầu điều gì và kiểm tra gì trước khi đổ lớp bê tông mặt. Việc chọn mức nâng bao nhiêu được bàn ở bài riêng; ở đây giả sử đã chốt được mức nâng. Các nhà nhắc tới là ví dụ giả định, mọi việc đụng tới dầm, sàn hay tường chịu lực đều cần kỹ sư kết cấu xem.
Cửa đi: cắt chân, nâng ô cửa hay thay mới
Cắt bớt chân cửa. Với mức nâng nhỏ và cửa gỗ, cửa sắt có phần chân dư, thợ có thể cắt bớt cánh và hạ ray, bản lề. Cách này rẻ và nhanh, nhưng ô cửa thấp đi. Cửa vốn đã thấp thì sau khi cắt, người cao đi qua phải cúi, nên đo lại trước khi quyết.
Nâng lanh tô, giữ chiều cao lối đi. Đục mở phần tường phía trên ô cửa để nâng lanh tô lên cao, giữ nguyên chiều cao lối đi. Đây là việc đụng tới tường, nếu tường đó chịu lực hoặc ngay trên có dầm thì phải có kỹ sư kết cấu xem và chỉ định cách đỡ tạm. Không tự đục khi chưa biết tường gánh gì.
Thay cửa mới theo ô mới. Nếu cửa cũ đã cong vênh, mục chân hoặc gỉ, đây là dịp thay luôn. Đặt cửa sau khi nền và lớp lát hoàn thiện đã xác định cao độ, tránh đặt cửa trước rồi lát nền lên làm cánh cửa quẹt sàn.
Ngưỡng cửa và chống nước tràn. Cửa mặt tiền nên có ngưỡng hoặc gờ nhỏ, kết hợp mặt sân dốc ra ngoài. Nếu có dùng tấm chắn tháo lắp cho mùa ngập, nên làm rãnh hoặc khung chờ ngay khi xây lại ô cửa, làm sau rất khó kín.
Cầu thang: bậc đầu tiên thấp đi, phải làm lại bao nhiêu bậc
Khi nền tầng trệt lên cao mà sàn tầng trên giữ nguyên, tổng chiều cao cầu thang phải leo giảm đi, nhưng số bậc vẫn như cũ nếu không sửa. Kết quả là bậc đầu tiên thấp hẳn, trông như một nấc nhỏ, rất dễ vấp vì chân người quen nhịp bậc đều. Đây là lỗi hay gặp nhất ở nhà nâng nền tự làm.
Có hai cách xử lý. Cách thứ nhất là phá bỏ bậc dưới cùng, hoặc vài bậc dưới cùng, nếu phần còn lại chia được đều. Cách thứ hai, khi mức nâng không khớp với chiều cao một bậc, là làm lại lớp hoàn thiện của toàn bộ cầu thang để chia đều chiều cao các bậc, ví dụ đắp thêm hoặc mài bớt mặt bậc. Cách này tốn công hơn nhưng cho cầu thang đi êm chân.
Với cầu thang bê tông, phá bậc dưới cùng thường đụng tới chân bản thang, phải có người hiểu kết cấu xem phần chân thang tựa vào đâu. Cầu thang sắt hoặc gỗ thì cắt chân và làm lại đế dễ hơn, nhưng phải kiểm tra lại liên kết với sàn. Dù chọn cách nào, nên đo chiều cao từng bậc sau khi làm xong, chênh nhau rõ là phải sửa ngay, không đợi lát xong mới phát hiện.
Bồn cầu, thoát sàn và ống ra cống
Nhà vệ sinh tầng trệt là chỗ phức tạp nhất khi nâng nền, vì mọi thứ đều nối với ống dưới sàn. Những điểm cần làm rõ với nhà thầu:
- Ống thoát bồn cầu phải được nối dài lên cao độ mới, đúng tâm lỗ thoát của bồn sẽ lắp. Nối bằng phụ kiện đúng loại, không quấn tạm, và thử nước trước khi lấp.
- Phễu thoát sàn phải đặt lại ở cao độ mới, mặt sàn dốc về phễu. Phễu cũ nằm dưới lớp đắp thì bịt kỹ hoặc nối lên, không để lỗ hổng dưới nền.
- Độ dốc ống ngang ra hố ga, bể phốt phải giữ được. Nền cao lên thường giúp dốc tốt hơn, nhưng nếu đầu ống cũ phía ngoài cao hơn thì phải xử lý cả đoạn ngoài.
- Chống thấm sàn vệ sinh làm lại trên lớp nền mới, kéo lên chân tường, rồi ngâm thử nước trước khi lát gạch. Lớp chống thấm cũ đã nằm dưới đất đắp không còn tác dụng.
- Bậc vào nhà vệ sinh cần tính lại: sàn vệ sinh thường thấp hơn sàn phòng một chút để nước không tràn ra, khi nâng nền phải giữ chênh lệch đó.
Trước khi đổ lớp bê tông mặt, nên chụp ảnh toàn bộ đường ống đã đi lại, ghi vị trí và chiều sâu. Sau này có tắc, có rò, biết ống chạy đâu sẽ đỡ phải đục mò khắp sàn.
Chiều cao trần còn lại: khi nào chấp nhận, khi nào phải làm thêm
Nền lên bao nhiêu thì khoảng từ sàn tới trần tầng trệt mất đúng bấy nhiêu. Với nhà phố cũ có tầng trệt cao, mất một ít không đáng kể. Với nhà cấp 4 hay nhà tập thể cũ trần thấp, mất một ít đã thấy bí, quạt trần sát đầu, đèn treo vướng, cửa sổ phía trên bị dầm chặn.
Nên đo kỹ những chỗ thấp nhất chứ không chỉ đo giữa phòng: đáy dầm, đáy chiếu nghỉ cầu thang, đáy bồn nước hay đường ống treo dưới sàn. Người lớn đi qua những chỗ này mỗi ngày. Nếu sau khi nâng có chỗ phải cúi, cần tính cách xử lý trước: dời đường ống, bỏ trần giả để lộ sàn thật, chuyển quạt trần sang quạt treo tường.
Trường hợp trần còn lại thật sự quá thấp, phương án lớn hơn là nâng sàn tầng trên hoặc làm lại mái cao lên. Đây là thay đổi kết cấu, cần kỹ sư kết cấu khảo sát, tính toán và thường thuộc diện phải xin phép. Nên biết trước để cân nhắc: có khi nâng nền ít hơn và chống ngập bằng gờ chắn lại hợp lý hơn so với đụng vào sàn tầng trên.
Điện, cửa sổ và những chi tiết nhỏ dễ bị quên
Ổ cắm và công tắc. Nâng nền là dịp đưa ổ cắm tầng trệt lên cao hơn mức nước có thể tràn vào. Dây điện cũ đi sát sàn cũng nên đi lại. Việc đấu nối, thay dây do thợ điện có chuyên môn làm, chủ nhà chỉ cần chốt vị trí mới.
Bậu cửa sổ. Cửa sổ thấp thì bậu gần sàn mới, dễ hắt nước khi lau nhà và trẻ nhỏ dễ trèo. Có thể xây nâng bậu, thu nhỏ ô cửa phía dưới, hoặc gắn song chắn tuỳ vị trí.
Chân tường và len chân tường. Phần tường cũ dưới cốt nền mới bị vùi trong đất đắp, hay ẩm. Nên xử lý chống ẩm cho chân tường trước khi đắp, và làm lại len chân tường theo mặt sàn mới.
Tủ, kệ cố định. Tủ bếp, kệ xây, bệ thờ gia tiên gắn sát nền sẽ thấp đi tương ứng. Nên tháo ra hoặc tính lại chiều cao trước khi nâng, tránh mặt bếp quá thấp phải cúi khi nấu.
Mốc cao độ cho đội thợ. Nên vạch một đường cao độ chuẩn quanh tường trước khi đắp, để mọi thứ từ cửa, bậc, ống, ổ cắm đều lấy theo một mốc. Nhiều sai lệch nhỏ cộng lại thành những bậc cửa lồi lõm khó chịu.
Những lỗi hay gặp ở nhà đã nâng nền xong
Cửa mặt tiền đặt trước khi lát. Khung cửa được dựng theo cao độ bê tông lót, sau đó lớp vữa và gạch lát dày thêm làm cánh cửa quẹt sàn. Thợ phải tháo cửa ra cắt lần nữa, khung đã chèn vữa thì sửa rất khó gọn. Luôn chốt cao độ mặt lát hoàn thiện trước khi dựng khung.
Phễu thoát sàn cao hơn mặt sàn quanh nó. Đặt phễu theo mốc cũ rồi cán vữa theo mốc mới, nước đọng thành vũng quanh phễu. Lỗi này thấy ngay khi ngâm thử, nên không được bỏ bước ngâm nước trước khi lát.
Ống cũ bị lấp mà không ai ghi lại. Đội đắp nền làm nhanh, ống thoát cũ chưa bịt hoặc đang rò nằm luôn dưới lớp đất mới. Vài tháng sau mùi hôi bốc lên từ một góc nhà không có thiết bị nào. Mọi đầu ống cũ phải được bịt kín hoặc nối tiếp, có ảnh chụp trước khi lấp.
Nền trong nhà cao nhưng sân vẫn thấp. Chủ nhà chỉ nâng phần trong nhà, sân trước giữ nguyên, thành ra sân là hố chứa nước ngay trước cửa. Bậc từ sân lên nhà cao vọt, xe máy dắt vào rất vất vả. Nên tính sân và lối dắt xe cùng lúc với nền trong nhà.
Chênh cao giữa nhà và nhà vệ sinh bị xoá. Sàn vệ sinh được nâng cho bằng sàn phòng, mất gờ ngăn nước, mỗi lần tắm nước tràn ra hành lang. Chỉ cần giữ một chênh lệch nhỏ hoặc làm gờ ở cửa là tránh được.
Thứ tự làm để không phải đục lại
Thứ tự dưới đây giúp các phần nối với nền được làm xong trước khi bị che khuất. Nhà thầu có thể điều chỉnh, nhưng nên hỏi rõ lý do nếu họ đảo thứ tự:
- Vạch mốc cao độ mới, đo và chụp hiện trạng mọi thứ gắn với nền cũ.
- Tháo cửa, thiết bị vệ sinh, tủ kệ gắn nền; bảo quản thứ còn dùng lại.
- Đi lại ống thoát, ống cấp, dây điện chờ dưới nền; thử nước, thử kín trước khi lấp.
- Xử lý chống ẩm chân tường, sau đó đắp nền từng lớp và đầm kỹ.
- Đổ lớp bê tông lót, làm chống thấm cho khu vệ sinh và ngâm thử nước.
- Sửa cầu thang, ô cửa, bậu cửa sổ theo cao độ hoàn thiện.
- Lát nền, lắp cửa, lắp thiết bị, đo lại chiều cao từng bậc và độ dốc thoát sàn.
Nghiệm thu từng bước có chụp ảnh, nhất là phần ống và chống thấm sẽ bị che. Đó là bằng chứng nếu sau này có rò rỉ cần xác định lỗi nằm ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Nâng nền rồi có cần thay cửa không?
Không bắt buộc. Mức nâng nhỏ thì cắt chân cửa và hạ ray là đủ. Nếu ô cửa sau khi nâng quá thấp, cửa đã hư hoặc muốn làm ngưỡng chống nước, nên tính nâng lanh tô hoặc thay cửa mới, việc đục tường phải có người hiểu kết cấu xem.
Bậc cầu thang đầu tiên thấp sau khi nâng nền có sao không?
Có, vì bậc lệch so với các bậc khác là nguyên nhân vấp ngã hay gặp, nhất là với người già và trẻ nhỏ. Nên phá bớt bậc dưới cùng hoặc làm lại lớp hoàn thiện để chia đều chiều cao các bậc.
Bồn cầu có cần thay khi nâng nền không?
Bồn cầu còn tốt thì tháo ra và lắp lại được, nhưng ống thoát phải nối dài lên cao độ mới, đúng tâm lỗ thoát và thử nước trước khi lấp. Sàn vệ sinh phải làm lại lớp chống thấm trên nền mới.
Nâng nền làm trần thấp quá thì có cách nào khắc phục?
Có thể bỏ trần giả để lộ sàn thật, dời đường ống treo dưới sàn, chuyển quạt trần sang quạt tường. Nếu vẫn quá thấp, phải tính nâng sàn tầng trên hoặc làm lại mái, việc này cần kỹ sư kết cấu và thường phải xin phép.
Có nên tận dụng lúc nâng nền để đi lại điện nước không?
Rất nên. Ống và dây dưới nền sẽ bị vùi sau khi đắp, sửa lại về sau tốn công đục phá. Đi lại cùng lúc, thử kín, chụp ảnh vị trí trước khi lấp là cách tiết kiệm và đỡ phiền nhất.