Một bảng dự trù chi phí sửa nhà dùng được chỉ cần khoảng mười cột: vị trí, hạng mục, đơn vị, khối lượng, đơn giá tham khảo, thành tiền, nhóm chi phí, ai mua, trạng thái, ghi chú; cộng thêm hai cột theo dõi khi thi công là tiền thực chi và chênh lệch. Chủ nhà tự lập được bằng bảng tính trên máy tính hoặc điện thoại, không cần phần mềm chuyên dụng.
Bài này đi qua từng cột, cách chia dòng theo phòng và theo hạng mục để không sót, cách tự điền khối lượng và đơn giá khi chưa có báo giá, rồi cách dùng chính bảng đó để so báo giá các nhà thầu và theo dõi tiền trong lúc thi công. Đơn giá điền vào bảng là số tham khảo do chủ nhà tự hỏi ở khu vực mình; bài không đưa giá.
Các cột nên có và ý nghĩa từng cột
Bảng dưới là bộ cột tối thiểu. Có thể thêm bớt, nhưng đừng bỏ cột nhóm chi phí và cột ai mua, vì đó là hai cột giúp nhìn ra lỗ hổng nhanh nhất:
| Cột | Điền gì | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Vị trí | Tầng, phòng, khu (sân thượng, mặt tiền) | Đi phòng nào soát phòng đó, khó sót |
| Hạng mục | Việc cụ thể: đục nền, lát nền, đi dây, sơn tường | Mỗi dòng một việc, không gộp |
| Đơn vị | m², m dài, cái, bộ, chuyến, trọn gói | Để so được với báo giá |
| Khối lượng | Số đo tự đo hoặc ước | Kiểm lại khối lượng nhà thầu báo |
| Đơn giá tham khảo | Tự hỏi, ghi rõ nguồn và ngày hỏi | Biết khoảng tiền trước khi gặp thầu |
| Thành tiền | Khối lượng nhân đơn giá | Cộng tổng |
| Nhóm chi phí | Tháo dỡ, thô, điện nước, hoàn thiện, thiết bị, gián tiếp | Xem cơ cấu, phát hiện nhóm bị thiếu |
| Ai mua | Nhà thầu hay chủ nhà | Tránh hai bên cùng nghĩ bên kia mua |
| Trạng thái | Chưa làm, đang làm, xong, nghiệm thu | Theo dõi tiến độ |
| Ghi chú | Chủng loại vật tư, lưu ý, ảnh liên quan | Nhớ vì sao chọn thế |
Khi bắt đầu thi công, thêm hai cột: thực chi và chênh lệch. Cột chênh lệch dương ở nhiều dòng liên tiếp là tín hiệu sớm rằng ngân sách đang trượt.
Chia dòng theo phòng trước, theo hạng mục sau
Cách dễ sót nhất là liệt kê theo kiểu nhớ gì ghi nấy: lát nền, sơn, làm trần, thay cửa. Cách ít sót hơn là đi từng phòng, và trong mỗi phòng đi theo một thứ tự cố định: trần, tường, sàn, cửa, điện, nước, thiết bị. Phòng nào không làm gì thì vẫn ghi một dòng "giữ nguyên" để biết đã xét tới.
Sau các phòng là các khu chung và phần ngoài: mái, sân thượng, mặt tiền, cầu thang, sân trước, hàng rào, cổng. Cuối cùng là các dòng không gắn với phòng nào: tháo dỡ và xà bần tổng, che chắn, điện nước thi công, thiết kế, xin phép, kiểm định, giám sát, ở tạm, dự phòng.
Khi đã đủ dòng, bảng tính cho phép lọc theo nhóm chi phí hoặc theo vị trí. Lọc theo nhóm để xem cơ cấu tổng; lọc theo vị trí để xem riêng một phòng tốn bao nhiêu, có xứng với nhu cầu dùng phòng đó không. Phòng ngủ phụ ít dùng mà chiếm phần lớn ngân sách hoàn thiện là điều nên nghĩ lại.
Tự điền khối lượng khi chưa có báo giá
Sàn và trần. Đo chiều dài, chiều rộng lọt lòng từng phòng rồi nhân. Phòng méo thì chia thành các hình chữ nhật nhỏ. Cộng thêm một phần hao hụt khi tính vật tư gạch, thường do cửa hàng tư vấn theo kích thước viên.
Tường cần sơn hoặc ốp. Chu vi phòng nhân chiều cao, trừ diện tích cửa đi và cửa sổ. Ốp nhà vệ sinh thì chỉ tính tới chiều cao ốp, không phải tới trần.
Điện. Đếm số điểm: ổ cắm, công tắc, đèn, quạt, điều hoà, bình nóng lạnh. Khi chưa có bản vẽ, ghi số điểm mong muốn cho từng phòng; nhà thầu sẽ quy ra dây và ống.
Nước. Đếm số thiết bị dùng nước: vòi, chậu, bồn cầu, sen, máy giặt, máy lọc. Ghi rõ có đổi vị trí không, vì đổi vị trí kéo theo nhiều việc hơn giữ nguyên.
Tháo dỡ. Lấy đúng diện tích các mảng sẽ đục bỏ, đập bỏ. Nếu chưa biết sẽ đục tới lớp nào, ghi "cần thăm dò" ở cột ghi chú.
Điền đơn giá tham khảo mà không bị lệch
Đơn giá tham khảo nên lấy từ ba nguồn trở lên trong khu vực: hỏi một vài nhà thầu nhỏ, hỏi cửa hàng vật liệu gần nhà, hỏi người quen vừa sửa nhà gần đây. Ghi rõ nguồn và ngày hỏi ở cột ghi chú, vì giá đổi theo thời điểm và đơn giá nhân công khác nhau giữa các tỉnh, thành.
Phân biệt đơn giá gồm vật tư và nhân công với đơn giá chỉ nhân công. Rất nhiều bảng tự lập bị lệch vì lấy giá viên gạch nhân diện tích rồi quên mất công lát, vữa, keo, ke, công vận chuyển. Một dòng lát nền nên tách hai: vật tư gạch (chủ nhà mua) và công lát kèm vật tư phụ (nhà thầu làm).
Với việc chưa hỏi được giá, như gia cố hay chống thấm đặc biệt, đừng bịa một con số. Ghi đơn giá trống và đánh dấu "chờ báo giá"; tổng tạm sẽ thiếu nhưng biết là thiếu ở đâu, tốt hơn là một tổng đầy đủ mà sai.
Dùng bảng để so báo giá các nhà thầu
Khi nhận báo giá, đừng đọc báo giá theo bố cục của nhà thầu. Đưa nó về bảng của mình theo các bước:
- Sao bảng dự trù thành một trang mới cho mỗi nhà thầu, giữ nguyên các dòng.
- Điền khối lượng và đơn giá nhà thầu báo vào đúng dòng tương ứng.
- Dòng nào nhà thầu không báo thì tô màu: đó là việc họ không làm hoặc đã gộp vào chỗ khác, phải hỏi.
- Dòng nào nhà thầu báo mà bảng mình không có thì thêm vào: có thể mình sót, có thể họ thêm thừa.
- So tổng theo từng nhóm chi phí giữa các nhà thầu, rồi mới so tổng cuối.
Làm vậy mất thêm một buổi nhưng biến những báo giá có bố cục khác nhau thành cùng một khuôn. Nhà thầu rẻ nhất trên tổng thường lộ ra là thiếu vài dòng; nhà thầu đắt nhất đôi khi lại là bên báo đủ nhất.
Ví dụ giả định: một nhà vệ sinh cũ được chia dòng thế nào
Để thấy mức chi tiết cần có, dưới đây là các dòng cho riêng một nhà vệ sinh tầng hai làm lại toàn bộ, giữ nguyên vị trí. Đơn giá để trống có chủ đích vì mỗi nơi một khác:
| Hạng mục | Đơn vị | Nhóm | Ai mua |
|---|---|---|---|
| Tháo thiết bị cũ, đục gạch ốp và nền | m² | tháo dỡ | nhà thầu |
| Chở xà bần phần nhà vệ sinh | chuyến hoặc khối | tháo dỡ | nhà thầu |
| Thay ống cấp, ống thoát, phễu thu sàn | mét ống, cái | điện nước | nhà thầu |
| Chống thấm sàn và chân tường, ngâm thử nước | m² | thô | nhà thầu |
| Cán nền tạo dốc | m² | thô | nhà thầu |
| Gạch ốp, gạch lát | m² cộng hao hụt | hoàn thiện | chủ nhà |
| Công ốp lát, keo, ke, vật tư phụ | m² | hoàn thiện | nhà thầu |
| Bồn cầu, chậu, sen, vòi, gương, phụ kiện | bộ, cái | thiết bị | chủ nhà |
| Quạt hút, đèn, ổ cắm chống nước | cái, điểm | điện nước | tuỳ thoả thuận |
Một phòng nhỏ mà có tới chín dòng. Nếu chỉ ghi một dòng "làm lại nhà vệ sinh", không ai biết đã có chống thấm và ngâm thử nước chưa, cũng không biết ai mua quạt hút. Chính những dòng nhỏ đó là chỗ phát sinh và đổ lỗi qua lại sau này.
Cập nhật bảng trong lúc thi công
Bảng dự trù không nên cất đi khi đã ký hợp đồng. Trong thi công, nó thành bảng theo dõi: mỗi lần thanh toán, mỗi lần mua vật tư, mỗi biên bản phát sinh đều ghi vào cột thực chi của dòng tương ứng. Phát sinh không thuộc dòng nào thì thêm dòng mới, ghi rõ là phát sinh và lấy từ quỹ dự phòng.
Mỗi cuối tuần, xem ba con số: tổng đã chi, tổng còn phải chi theo dự trù, và phần dự phòng còn lại. Nếu tổng đã chi cộng phần còn phải chi vượt ngân sách, cần quyết định ngay hạng mục nào sẽ cắt hoặc lùi, đừng để tới cuối mới biết.
Giữ ảnh hoá đơn, biên nhận và ảnh hiện trạng các phần bị che khuất trong một thư mục, đặt tên theo dòng trong bảng. Bộ tài liệu này dùng cho nghiệm thu, cho bảo hành, cho lần sửa sau và cho hồ sơ hoàn công nếu cần.
Những lỗi hay gặp khi tự lập bảng
Lỗi đầu tiên là gộp quá to, một dòng "sửa nhà vệ sinh" gồm đục, chống thấm, ốp lát, thiết bị, điện nước. Dòng gộp không so được với báo giá và không biết tiền nằm ở đâu. Tách ra từng việc dù bảng dài hơn.
Lỗi thứ hai là chỉ có cột thành tiền, không có khối lượng. Khi nhà thầu báo một con số khác, không biết họ khác ở khối lượng hay ở đơn giá. Có cột khối lượng thì nói chuyện được ngay.
Lỗi thứ ba là quên các dòng gián tiếp và dự phòng. Bảng chỉ toàn việc trên công trình cho một tổng đẹp, rồi thực tế vượt vì tiền thiết kế, xin phép, ở tạm, phát sinh. Những dòng này nên có ngay từ đầu, kể cả khi chưa biết số tiền cụ thể.
Lỗi cuối là coi bảng là cố định. Hiện trạng nhà cũ luôn thay đổi khi đục ra; bảng phải sống cùng công trình mới có ích.
Câu hỏi thường gặp
Có cần phần mềm chuyên dụng để dự trù chi phí sửa nhà không?
Không cần. Một bảng tính thông thường trên máy tính hoặc điện thoại là đủ cho nhà ở. Quan trọng là các cột đúng và chia dòng chi tiết. Phần mềm dự toán chuyên nghiệp dùng cho nhà thầu và công trình lớn, chủ nhà không cần.
Đơn giá trong bảng dự trù lấy ở đâu?
Tự hỏi từ vài nhà thầu, cửa hàng vật liệu trong khu vực và người quen vừa sửa nhà. Ghi rõ nguồn và ngày hỏi vì giá thay đổi theo nơi và thời điểm. Việc nào chưa có giá thì để trống, đánh dấu chờ báo giá.
Nên chia bảng theo phòng hay theo hạng mục?
Nên chia theo phòng trước để không sót, trong mỗi phòng liệt kê theo hạng mục. Thêm cột nhóm chi phí để khi cần có thể lọc lại theo hạng mục hoặc theo nhóm. Hai cách nhìn bổ sung cho nhau.
Bảng dự trù có giúp so báo giá nhà thầu không?
Có, đó là một trong những công dụng chính. Đưa từng báo giá về đúng các dòng trong bảng sẽ thấy ngay bên nào thiếu việc, bên nào tính khối lượng khác, bên nào đơn giá cao bất thường ở một vài dòng.
Khi thi công có phát sinh thì ghi vào bảng thế nào?
Thêm một dòng mới, ghi rõ là phát sinh, mô tả, khối lượng, đơn giá đã thoả thuận, tiền chi và ghi chú lấy từ quỹ dự phòng. Kèm ảnh hiện trạng và biên bản trong thư mục lưu trữ để đối chiếu sau này.
Lập bảng dự trù mất bao lâu?
Với một căn nhà phố vài tầng, đi đo và ghi đủ dòng thường mất vài buổi. Thời gian này đáng bỏ ra vì nó giúp nói chuyện với nhà thầu rõ ràng hơn và tránh được nhiều phát sinh do hiểu lầm phạm vi.