ChinhTrang.comChỉnh Trang
Sửa nứt, lún và gia cố kết cấu

Gia cố cầu thang cũ bị rung, nứt bậc: sửa tại chỗ hay thay cầu thang mới

Cầu thang nhà cũ rung, nứt bậc, lung lay tay vịn: phân biệt hư lớp ốp với hư bản thang, các cách gia cố tại chỗ và khi nào thay hẳn cầu thang mới hợp lý hơn.

Steep narrow concrete staircase in an old Vietnamese tube house with worn terrazzo steps and a wobbly iron handrail, a worker hand testing the rail, soft light from above

Cầu thang cũ bị rung hoặc nứt bậc cần được phân biệt trước: nứt ở lớp ốp, lớp xây bậc thì sửa tại chỗ khá đơn giản; rung do liên kết lỏng ở cầu thang thép, gỗ thì siết, hàn, bổ sung gối đỡ; còn nứt ở bản thang bê tông, chân thang lún, hay cầu thang đã quá dốc, quá hẹp so với nhu cầu thì nên tính tới gia cố có kỹ sư hoặc thay cầu thang mới. Quyết định thay thường hợp lý khi đằng nào cũng đổi bố cục nhà, nâng tầng, hoặc khi người già trong nhà không còn đi được cầu thang cũ.

Bài này giúp chủ nhà đọc các dấu hiệu, hiểu các cách sửa phổ biến cho từng loại cầu thang, những gì kéo theo khi thay mới, và cách nghĩ về an toàn cho người dùng. Bài không đưa số tính kết cấu; bản thang, dầm thang và lỗ mở sàn là các bộ phận chịu lực, mọi can thiệp vào chúng cần kỹ sư đánh giá.

Các loại cầu thang hay gặp ở nhà cũ và điểm yếu

Mỗi loại cầu thang có những điểm hư hỏng đặc trưng. Biết nhà mình thuộc loại nào giúp khoanh vùng nguyên nhân nhanh hơn:

LoạiNhận biếtĐiểm yếu hay gặp
Bản thang bê tôngMặt dưới là một tấm bê tông phẳng nghiêng, bậc xây gạch hoặc đổ liền ở trênNứt mặt dưới bản, thép gỉ do thấm từ nhà vệ sinh gần đó, bậc xây gạch bong
Cầu thang có dầm thangMột hoặc hai dầm chạy dọc hai bên, bậc gác lên dầmDầm nứt, gối dầm ở sàn chiếu nghỉ yếu
Cầu thang xương cáMột dầm giữa, bậc chìa ra hai bênRung khi đi ở mép bậc, bậc nứt ở chỗ liên kết với dầm
Cầu thang thépKhung thép, bậc thép hoặc gỗ, thường làm thêm sau nàyMối hàn nứt, bu lông lỏng, gỉ ở chân, rung lắc nhiều
Cầu thang gỗGặp ở nhà gỗ, gác xép, nhà phố cổMục, mối ăn ở chân và chỗ gối, mộng lỏng, kêu cót két

Nhà phố cũ hay có loại lai: phần tầng trệt là bản thang bê tông, phần lên gác hoặc lên tầng cơi nới là cầu thang thép hoặc gỗ làm sau. Mỗi đoạn cần xem riêng, không nên đánh giá chung cả cầu thang.

Đọc dấu hiệu: hư lớp ngoài hay hư phần chịu lực

Nứt ở mặt bậc, mũi bậc, gạch ốp. Thường là hư lớp ốp hoặc lớp xây bậc: gạch ốp bong, lớp vữa lót rỗng, mũi bậc mòn vỡ. Gõ nghe bộp là lớp ốp đã tách. Đây là phần sửa được tại chỗ, không đáng ngại về kết cấu, nhưng mũi bậc vỡ thì dễ gây trượt ngã.

Nứt ở mặt dưới bản thang. Vết nứt chạy ngang mặt dưới bản thang, nhất là ở giữa nhịp hoặc ở chỗ bản thang gối vào sàn, chiếu nghỉ, đáng quan tâm hơn nhiều. Kèm vệt gỉ, bong mảng bê tông thì thép bên trong có vấn đề. Cần kỹ sư xem.

Rung khi đi. Cầu thang thép, gỗ rung nhẹ là bình thường ở mức nào đó, nhưng rung tăng dần theo thời gian, lắc ngang, có tiếng kêu ở chỗ liên kết là dấu hiệu liên kết đã lỏng hoặc mối hàn nứt. Cầu thang bê tông mà rung rõ thì là dấu hiệu bất thường.

Khe hở giữa cầu thang và tường, sàn. Thấy khe hở mở ra giữa chân cầu thang và nền, hoặc giữa thành thang và tường, có thể chân thang lún hoặc liên kết với tường đã tách. Theo dõi khe này theo thời gian như theo dõi vết nứt.

Tay vịn, lan can lung lay. Đây là hư hỏng an toàn quan trọng nhất trong sinh hoạt hằng ngày, dù không phải kết cấu chính. Tay vịn lỏng ở chân trụ, con tiện gãy, khoảng hở giữa các thanh đứng quá rộng với trẻ nhỏ đều nên sửa sớm.

Các cách sửa tại chỗ thường dùng

Khi cầu thang còn đúng vị trí, đủ rộng, độ dốc chấp nhận được và phần chịu lực chưa hỏng nặng, sửa tại chỗ thường là lựa chọn hợp lý. Các việc hay làm:

  • Đục bỏ lớp ốp bậc bong, kiểm tra lớp xây bậc bên dưới, xây hoặc vá lại bậc bằng vật liệu phù hợp, ốp lại bằng vật liệu có mũi bậc chống trượt.
  • Xử lý thép gỉ ở mặt dưới bản thang theo trình tự đục, làm sạch, bảo vệ, đắp vữa sửa chữa, đồng thời chặn nguồn thấm nếu gần nhà vệ sinh.
  • Với cầu thang thép: siết lại hoặc thay bu lông, hàn bổ sung mối hàn nứt, thêm thanh giằng chống lắc ngang, xử lý gỉ và sơn lại chân thang.
  • Thêm gối đỡ hoặc cột đỡ ở giữa nhịp cho cầu thang thép, gỗ quá dài, theo chỉ dẫn của kỹ sư hoặc thợ có kinh nghiệm.
  • Với cầu thang gỗ: thay bậc, cốn mục, chêm và gia cố mộng lỏng, xử lý chống mối, lót đệm để giảm tiếng kêu.
  • Làm lại hoặc gia cố tay vịn, lan can: bắt chân trụ chắc vào bậc hoặc sàn, rút ngắn khoảng hở giữa các thanh đứng nếu nhà có trẻ nhỏ.

Gia cố bản thang bê tông bị nứt ở phần chịu lực, như dán vật liệu sợi gia cường, bổ sung dầm đỡ dưới bản thang, là việc cần bản vẽ của kỹ sư, không phải việc thợ hoàn thiện quyết định tại chỗ.

Khi nào nên thay cầu thang mới

Thay cầu thang là việc lớn, vì cầu thang gắn với lỗ mở sàn, với tường, với lối đi của cả nhà. Nhưng có những trường hợp thay lại hợp lý hơn sửa. Trường hợp phổ biến nhất là khi đằng nào cũng cải tạo lớn: đổi bố cục tầng trệt, nâng tầng cần cầu thang lên tầng mới, chuyển bếp hoặc nhà vệ sinh làm cầu thang cũ nằm sai chỗ. Lúc đó thay một lần cho đồng bộ thường tốt hơn chắp vá.

Trường hợp thứ hai là cầu thang cũ quá dốc, bậc quá cao, mặt bậc quá hẹp, không có chiếu nghỉ. Nhiều nhà phố cũ làm cầu thang dốc để tiết kiệm diện tích, người trẻ đi quen nhưng người già, trẻ nhỏ hay người đang bế con thì rất nguy hiểm. Sửa tại chỗ không thay đổi được độ dốc. Nếu trong nhà có người lớn tuổi, đây là lý do chính đáng để thay, hoặc ít nhất bố trí lại để người già ở tầng trệt.

Trường hợp thứ ba là phần chịu lực đã hỏng nặng: bản thang bê tông thép gỉ diện rộng, cầu thang gỗ mục toàn bộ, cầu thang thép gỉ ăn thủng chân. Khi kỹ sư đánh giá chi phí gia cố gần bằng làm mới, mà làm mới lại cho phép cải thiện độ dốc và vị trí, thì thay là lựa chọn đáng cân nhắc.

Những việc kéo theo khi thay cầu thang

Thay cầu thang thường kéo theo thay đổi lỗ mở sàn: mở rộng, dời vị trí, hay lấp lỗ cũ. Mở rộng hoặc dời lỗ sàn là can thiệp vào kết cấu sàn, có thể phải cắt dầm, làm dầm viền mới quanh lỗ. Việc này cần kỹ sư thiết kế, chống đỡ khi thi công, và nên hỏi UBND xã, phường hoặc Sở Xây dựng về thủ tục, tra văn bản hiện hành, vì thay đổi kết cấu chịu lực thường cần xem xét giấy phép.

Trong thời gian thay, các tầng trên không có lối đi lại bình thường. Nếu gia đình vẫn ở trong nhà, cần cầu thang tạm hoặc phải sắp xếp ở tầng dưới; nhiều nhà chọn đi ở tạm chỗ khác trong giai đoạn này. Hạng mục thay cầu thang nên đặt sau các việc kết cấu khác và trước các việc hoàn thiện, đi điện cho đèn cầu thang, công tắc hai đầu ngay khi làm.

Đừng quên an toàn cháy nổ và thoát nạn: cầu thang là lối thoát duy nhất ở nhiều nhà phố. Khi thay, hỏi kỹ sư về chiều rộng đủ dùng, vật liệu ít bắt cháy, và đường thoát lên mái hoặc ra ban công nếu cầu thang bị chặn. Những điều này rẻ khi làm từ đầu và rất khó thêm sau.

An toàn cho người dùng: những sửa nhỏ mà đáng giá

Không phải cầu thang nào cũng cần thay hay gia cố lớn, nhưng gần như cầu thang nhà cũ nào cũng có vài chỗ sửa nhỏ giúp an toàn hơn rõ rệt. Mũi bậc chống trượt hoặc dải nhám ở mép bậc giảm nguy cơ trượt chân, nhất là bậc đá mài hoặc gạch bóng. Đèn cầu thang có công tắc ở cả chân và đầu thang để không phải đi trong tối. Tay vịn chắc, chạy suốt chiều dài, có thể thêm tay vịn thứ hai ở phía tường cho người già.

Nhà có trẻ nhỏ cần chú ý khoảng hở giữa các thanh lan can và khoảng hở dưới tay vịn, tránh để trẻ lọt qua hoặc leo lên. Có thể lắp cửa chặn ở đầu và chân cầu thang trong giai đoạn trẻ mới biết đi. Bậc có độ cao không đều, thường gặp ở bậc đầu và bậc cuối sau nhiều lần lát nền, là nguyên nhân vấp ngã hay bị bỏ qua; khi cải tạo nền, nhớ chỉnh lại cho đều.

Những việc này không cần kỹ sư, chi phí nhỏ, có thể làm ngay cả khi chưa có kế hoạch cải tạo lớn. Nếu nhà có người lớn tuổi, ưu tiên làm chúng trước mọi hạng mục làm đẹp khác.

Trình tự khi sửa cầu thang trong đợt cải tạo

Cầu thang là lối đi chung của cả nhà và là nơi thợ vận chuyển vật liệu suốt quá trình thi công. Đặt việc sửa cầu thang đúng chỗ trong trình tự giúp tránh làm hỏng lại phần vừa sửa:

  1. Khảo sát cầu thang cùng lúc với khảo sát cả nhà, ghi lại vết nứt, chỗ rung, tình trạng tay vịn, có ảnh và vị trí.
  2. Xử lý phần chịu lực trước, như thép gỉ mặt dưới bản thang, mối hàn nứt, gối đỡ, cùng đợt với các việc kết cấu khác.
  3. Che chắn bậc thang bằng tấm lót cứng trong suốt thời gian thi công các tầng trên, vì xe rùa, bao xi măng, giàn giáo sẽ đi qua đây hằng ngày.
  4. Đi dây điện cho đèn cầu thang, công tắc hai đầu, ổ cắm ở chiếu nghỉ nếu cần, trước khi trát và ốp.
  5. Ốp lát bậc, làm mũi bậc chống trượt và lắp tay vịn sau cùng, khi các việc nặng ở tầng trên đã xong.
  6. Kiểm tra lại độ cao các bậc đầu và cuối sau khi lát nền mới ở chân thang và đầu thang, chỉnh cho đều với các bậc khác.

Nhiều nhà ốp bậc thang mới ngay từ đầu cho đẹp, rồi suốt mấy tháng thi công bậc bị sứt mẻ, trầy xước, cuối cùng phải thay lại một phần. Để phần hoàn thiện cầu thang về cuối là cách tiết kiệm đơn giản nhất.

Câu hỏi thường gặp

Cầu thang bê tông bị nứt bậc có nguy hiểm không?

Nếu chỉ nứt ở lớp ốp hoặc lớp xây bậc thì thường không ảnh hưởng kết cấu, sửa tại chỗ được. Nếu có vết nứt ngang ở mặt dưới bản thang, kèm vệt gỉ, bong bê tông hoặc võng thì cần kỹ sư kết cấu khảo sát, vì đó là phần chịu lực.

Cầu thang sắt bị rung lắc nhiều phải làm sao?

Thường do bu lông lỏng, mối hàn nứt, thiếu thanh giằng hoặc nhịp quá dài không có gối đỡ giữa. Có thể siết, hàn bổ sung, thêm giằng chống lắc ngang hoặc thêm cột đỡ giữa nhịp. Nên nhờ thợ cơ khí có kinh nghiệm kiểm tra toàn bộ các liên kết.

Có nên thay cầu thang dốc cho nhà có người già không?

Nếu cầu thang quá dốc, bậc cao, không có chiếu nghỉ và người già trong nhà đi lại khó khăn, thay hoặc bố trí lại cầu thang là việc đáng cân nhắc. Nếu chưa thay được, nên thêm tay vịn hai bên, mũi bậc chống trượt, đèn đủ sáng, và cân nhắc để người già ở tầng trệt.

Thay cầu thang có phải xin phép không?

Thay cầu thang trong cùng lỗ mở sàn thường là sửa chữa. Nếu phải mở rộng, dời lỗ sàn hay cắt dầm thì đó là thay đổi kết cấu chịu lực, nên hỏi UBND xã, phường hoặc Sở Xây dựng và tra văn bản hiện hành về giấy phép trước khi làm.

Cầu thang gỗ cũ kêu cót két có cần thay không?

Tiếng kêu thường do mộng lỏng, bậc co ngót tạo khe hoặc đinh vít lỏng, chưa chắc là hư hỏng kết cấu. Có thể chêm, siết lại, lót đệm. Nhưng nếu kèm mục, mối ăn ở chân thang hoặc chỗ gối, cần kiểm tra kỹ và có thể phải thay phần hỏng.

Tay vịn cầu thang lung lay sửa thế nào cho chắc?

Kiểm tra chân trụ lan can và chỗ bắt vào bậc hoặc sàn, thay vít nở, bu lông, bắt thêm bản đế, hàn lại nếu là lan can sắt. Tay vịn nên chạy suốt chiều dài thang. Nếu chân trụ bắt vào lớp ốp bậc đã bong thì phải sửa lớp bậc trước.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138