Gạch nền kêu bộp khi gõ, phồng lên thành gờ hay nứt vỡ thành hàng là dấu hiệu lớp vữa dán đã mất bám dính với gạch hoặc với nền bên dưới. Lát đè chỉ hợp lý khi phần lớn gạch cũ còn bám chắc, nền không lún, chiều cao cửa còn đủ và chỗ bong đã được xử lý; còn khi bong nhiều mảng, nền ẩm hay lún, đục bỏ làm lại là cách bền hơn.
Bài này giúp chủ nhà tự kiểm tra trước khi nghe báo giá, hiểu vì sao gạch bong, và chọn phương án hợp với nhà mình. Không nêu thương hiệu vật liệu hay giá. Những trường hợp nền lún, nứt xiên chân tường kèm theo là chuyện kết cấu, cần kỹ sư xem trước khi bàn tới lớp gạch.
Vì sao gạch nền nhà cũ bong rộp
Nguyên nhân hay gặp nhất là giãn nở nhiệt. Gạch và lớp nền dưới nó nở ra co lại khác nhau theo nóng lạnh. Khi lát sát khít tới chân tường, không chừa khe co giãn, ứng suất dồn lại tới một ngày gạch đội lên thành gờ, thường vào lúc chuyển mùa, có khi kèm tiếng nổ lách tách. Nhà có cửa kính lớn hướng nắng gặp chuyện này nhiều hơn.
Nguyên nhân thứ hai là lớp vữa dán kém: trộn vữa khô quá, rải vữa không kín mặt sau viên gạch để lại khoảng rỗng, hoặc gạch không được ngâm nước khi lát theo cách truyền thống. Những viên có khoảng rỗng bên dưới gõ nghe bộp ngay từ đầu, lâu dần bong hẳn.
Nguyên nhân thứ ba là ẩm từ nền hoặc nền lún. Nhà nền thấp, không có lớp ngăn ẩm, hơi nước từ đất bốc lên làm lớp vữa yếu dần. Nền đắp không đầm kỹ thì lún không đều, gạch nứt theo đường chéo. Với trường hợp này, lát lại gạch mà không xử lý nền thì chỉ đẹp được một thời gian.
Tự kiểm tra sàn trước khi gọi thợ
Dành một buổi đi khắp nhà, ghi chép theo từng phòng. Kết quả này giúp chủ nhà hiểu tình trạng và so được báo giá của các bên:
- Dùng cán chổi hoặc búa cao su gõ nhẹ từng viên. Tiếng chắc là gạch bám tốt, tiếng bộp rỗng là gạch đã mất bám. Đánh dấu bằng phấn những viên rỗng.
- Đếm số viên rỗng trên tổng số viên của mỗi phòng để có tỉ lệ ước lượng.
- Nhìn các gờ phồng, đường nứt: chạy giữa phòng, sát chân tường hay theo đường chéo.
- Kiểm tra chân tường quanh phòng: có ẩm, mốc, bong sơn ở phần thấp không.
- Đặt thước dài hoặc một thanh thẳng lên sàn ở nhiều hướng, xem có chỗ trũng, chỗ lồi không.
- Đo khoảng hở dưới cánh cửa, chiều cao bậc vào nhà vệ sinh, bậc cầu thang đầu tiên.
Nếu thấy nứt chéo kèm cửa kẹt, tường nứt xiên, chỗ trũng rõ, đó có thể là nền lún và nên mời kỹ sư xem trước. Nếu chỉ bong theo gờ, tỉ lệ viên rỗng thấp, chuyện thường nằm ở lớp lát và dễ xử lý hơn.
Lát đè lên gạch cũ: điều kiện để làm được
Gạch cũ phần lớn còn bám chắc. Lớp gạch cũ trở thành nền cho lớp mới. Nếu nhiều viên rỗng, lớp mới dán lên trên cũng sẽ bong theo. Những viên rỗng phải được cạy ra, trám vữa lại cho chắc trước khi lát đè.
Nền không lún, không ẩm. Lát đè không giải quyết được nền lún hay hơi ẩm từ dưới lên. Có ẩm thì lớp mới bong nhanh hơn lớp cũ.
Còn đủ chiều cao. Lớp gạch mới cộng lớp keo dán làm mặt sàn cao lên. Cửa đi phải cắt chân, bậc cầu thang đầu tiên thấp đi, khe cửa nhà vệ sinh phải xem lại. Nhà trần thấp hoặc vừa nâng nền cần đo kỹ.
Dùng vật liệu dán phù hợp. Dán gạch lên mặt gạch men nhẵn cần keo dán chuyên dùng và xử lý tạo nhám mặt cũ theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Lát bằng vữa xi măng thường trên mặt gạch men cũ rất dễ bong.
Có khe co giãn. Lớp mới phải chừa khe sát chân tường và khe chia ô ở phòng rộng, nếu không sẽ lặp lại đúng lỗi khiến lớp cũ bong.
Khi nào nên đục bỏ làm lại
Đục bỏ là việc ồn, bụi và tốn công, nhưng có những trường hợp không nên né. Thứ nhất là khi tỉ lệ viên rỗng cao, nhiều phòng cùng bong, lớp vữa bên dưới bở vụn. Lát đè lên một nền như vậy giống như xây trên cát. Thứ hai là khi nền ẩm hoặc lún cần xử lý: phải lộ nền ra mới làm được lớp ngăn ẩm, đầm hoặc đổ lại bê tông lót.
Thứ ba là khi dưới sàn có ống nước, ống thoát cần thay. Nhà cũ dùng ống kẽm âm nền đã gỉ, ống thoát cũ hay tắc, nếu sớm muộn cũng phải thay thì đục một lần cho cả việc lát và việc ống. Thứ tư là khi chiều cao không còn chỗ cho lớp đè: cửa đã thấp, trần đã thấp, cầu thang không chỉnh được.
Khi đục, nên đục tới lớp bê tông lót hoặc lớp nền chắc, không để lại lớp vữa bở. Bề mặt sau khi đục cần được làm sạch, tưới ẩm, cán phẳng lại trước khi lát. Đục nền gây rung, nên lưu ý các ống, dây âm nền và báo trước với hàng xóm vì tiếng ồn kéo dài vài ngày.
So hai phương án theo mức tương đối
Bảng so tương đối để chủ nhà hình dung, không thay cho khảo sát tại chỗ:
| Tiêu chí | Lát đè | Đục bỏ làm lại |
|---|---|---|
| Bụi, ồn, thời gian | Ít hơn, nhanh hơn | Nhiều hơn, lâu hơn |
| Chiều cao mặt sàn | Tăng lên | Giữ nguyên hoặc chỉnh được |
| Xử lý ẩm, lún, ống âm nền | Không xử lý được | Xử lý được cùng lúc |
| Độ bền phụ thuộc vào | Lớp gạch cũ bên dưới | Chất lượng lớp nền và lớp lát mới |
| Hợp với | Gạch cũ còn bám chắc, chỉ muốn đổi mặt | Bong nhiều, nền ẩm hoặc lún, cần thay ống |
Còn một phương án ở giữa: sửa cục bộ, cạy những viên bong và lát lại đúng chỗ đó. Cách này hợp khi chỉ bong một gờ, nhưng khó tìm được gạch cùng mẫu với nhà cũ, chủ nhà nên chấp nhận vùng sửa nhìn khác hoặc lấy gạch từ góc khuất bù sang.
Thi công lớp lát mới để không bong lại
Mặt nền phải sạch, chắc, phẳng. Bụi, dầu mỡ, vữa bở trên mặt nền làm keo không bám. Mặt nền gồ ghề làm lớp vữa dày mỏng không đều, chỗ dày co ngót nhiều hơn.
Phủ kín mặt sau viên gạch. Chỗ rỗng dưới viên gạch là nơi bắt đầu tiếng bộp. Với gạch khổ lớn, thợ thường phết keo cả mặt nền và mặt sau viên gạch. Chủ nhà có thể nhấc thử vài viên ngay sau khi lát để xem keo có phủ kín không.
Chừa khe co giãn. Khe sát chân tường được che bằng len chân tường, khe chia ô ở phòng rộng hoặc chỗ nắng chiếu nhiều được trám bằng vật liệu đàn hồi. Đây là chi tiết rẻ nhưng hay bị bỏ vì thợ muốn mặt sàn liền.
Chống thấm ở khu ướt. Nhà vệ sinh, bếp, ban công phải có lớp chống thấm và ngâm thử nước trước khi lát. Lát xong mới phát hiện thấm thì phải đục lại cả lớp mới.
Kiêng đi lại đúng thời gian. Keo và vữa cần thời gian đạt cường độ. Kê đồ nặng, kéo tủ lên sàn mới lát quá sớm làm gạch xô và rỗng ngay từ đầu.
Nhà vệ sinh, ban công, sân: gạch bong ở khu ướt là chuyện khác
Gạch bong trong phòng khách chủ yếu là chuyện bám dính và giãn nở. Gạch bong ở nhà vệ sinh, ban công, sân phơi thường kéo theo chuyện nước. Nước lọt qua ron gạch hở, ngấm vào lớp vữa, làm vữa yếu dần, gạch rỗng rồi bong. Nếu lớp chống thấm bên dưới đã hỏng, nước còn đi tiếp xuống trần tầng dưới hoặc thấm sang chân tường phòng bên cạnh.
Vì vậy ở khu ướt, hiếm khi nên lát đè. Lát đè giữ nguyên lớp chống thấm cũ bên dưới, mà lớp đó có khi chính là thứ đã hỏng. Cách đúng thường là đục tới lớp chống thấm hoặc lớp bê tông sàn, làm lại chống thấm kéo lên chân tường, xử lý kỹ quanh ống xuyên sàn và phễu thoát, ngâm thử nước rồi mới lát. Độ dốc về phễu thoát cũng được làm lại để nước không đọng ở góc.
Ban công và sân phơi còn chịu nắng trực tiếp, giãn nở mạnh hơn trong nhà. Nên chọn gạch dùng cho ngoài trời, có độ nhám chống trơn, và chừa khe co giãn rộng hơn. Ron gạch ở những chỗ này nên dùng loại chịu nước, kiểm tra và trám lại định kỳ vì ron hở là cửa cho nước vào.
Vừa ở vừa đục lát: chia khu và giữ lối đi
Đa số chủ nhà cải tạo sàn trong lúc vẫn ở. Cách làm gọn nhất là chia nhà thành từng khu, làm xong khu này mới sang khu khác, luôn giữ một lối đi và một nhà vệ sinh dùng được. Nên bàn trước với nhà thầu thứ tự các khu, khu nào phải làm cùng nhau vì chung đường ống hay chung cao độ.
Bụi từ đục gạch rất mịn và bay xa. Nên che kín cửa các phòng chưa làm bằng tấm ni lông dán mép, che phủ đồ điện tử, cất quần áo vào túi kín. Người có bệnh hô hấp, người già và trẻ nhỏ nên tránh ở nhà những ngày đục. Sau mỗi ngày làm, đề nghị thợ gom phế thải gọn, không để vữa vụn theo chân lan khắp nhà.
Sàn mới lát cần thời gian khô trước khi đi lại và kê đồ. Nên đặt ván lót làm lối đi tạm, nhắc cả nhà tránh khu vừa lát và không để thú nuôi chạy qua. Những ngày đầu sau khi lát là lúc gạch dễ xô lệch nhất, cẩn thận vài ngày đỡ phải sửa lại cả mảng.
Câu hỏi thường gặp
Gạch nền kêu bộp nhưng chưa phồng có cần sửa ngay không?
Chưa cần đục ngay nếu chỉ vài viên và nền không có dấu hiệu lún, ẩm. Nên đánh dấu, theo dõi, tránh kê đồ nặng lên. Khi tiếng bộp lan rộng hoặc gạch bắt đầu nứt, phồng thì nên lên kế hoạch sửa.
Lát đè gạch mới lên gạch cũ có bền không?
Bền khi gạch cũ phần lớn còn bám chắc, nền không ẩm, không lún, dùng keo dán phù hợp và chừa khe co giãn. Nếu gạch cũ rỗng nhiều chỗ, lớp mới sẽ bong theo, lúc đó đục bỏ là lựa chọn đúng hơn.
Vì sao gạch phồng lên thành gờ vào lúc chuyển mùa?
Thường do giãn nở nhiệt khi lát sát khít tới chân tường mà không chừa khe co giãn. Ứng suất tích tụ tới lúc nhiệt độ thay đổi mạnh thì gạch đội lên. Lát lại phải chừa khe sát tường và khe chia ô ở phòng rộng.
Đục nền gạch cũ có ảnh hưởng tới kết cấu nhà không?
Đục lớp gạch lát và vữa lót thường không đụng tới kết cấu chịu lực, nhưng gây rung và có thể làm hỏng ống, dây âm nền. Nếu nhà có dấu hiệu lún, nứt chân tường thì nên mời kỹ sư xem trước khi đục.
Có tìm được gạch giống hệt để thay vài viên bong không?
Thường rất khó với nhà cũ vì mẫu gạch đã ngừng sản xuất. Có thể lấy gạch ở góc khuất như gầm tủ, gầm cầu thang bù sang chỗ dễ thấy, rồi lát gạch mới vào góc khuất, hoặc chấp nhận một vùng nhìn khác.
Lát đè làm cửa bị vướng thì xử lý thế nào?
Cửa gỗ, cửa sắt có thể cắt bớt chân và hạ bản lề, ray. Cửa nhôm kính, cửa cuốn phải điều chỉnh theo kiểu cửa. Nên đo khoảng hở dưới cửa trước khi chọn độ dày gạch và lớp keo.