ChinhTrang.comChỉnh Trang
Đánh giá nhà cũ trước khi cải tạo

Sàn bê tông nhà cũ bị võng, rạn chân chim: khi nào là chuyện lớn

Sàn bê tông nhà cũ rạn chân chim thường chỉ ở lớp mặt, còn sàn võng thấy bằng mắt là chuyện kết cấu. Cách phân biệt, tự theo dõi và lúc phải mời kỹ sư.

Glass marble resting on a slightly sloping tiled upper floor of an old Vietnamese house, a homeowner kneeling nearby watching it, window light raking across the tiles, low floor-level angle

Rạn chân chim trên mặt sàn hoặc trần nhà cũ phần lớn nằm ở lớp vữa, lớp láng bề mặt và do co ngót, ít khi là vấn đề kết cấu; còn sàn võng nhìn thấy được bằng mắt, kèm vết nứt chạy song song hoặc vết nứt ở giữa nhịp mặt dưới, là dấu hiệu sàn đang chịu lực quá khả năng hoặc đã xuống cấp, cần kỹ sư khảo sát. Điểm phân biệt nằm ở hình dạng, vị trí của vết nứt và việc chúng có thay đổi theo thời gian hay không.

Bài này giúp chủ nhà quan sát đúng cách trước khi cải tạo, nhất là khi định lát gạch nặng hơn, làm thêm vách ngăn, đặt bồn nước, hay mở lỗ sàn. Mọi đánh giá về khả năng chịu lực vẫn phải để kỹ sư làm.

Rạn chân chim: phần lớn là chuyện bề mặt

Vết rạn chân chim là những vết nứt rất mảnh, ngắn, đan vào nhau thành mạng lưới không theo hướng nào rõ rệt, giống vết chân chim trên cát. Trên trần nhà cũ, chúng thường xuất hiện ở lớp vữa trát hoặc lớp bả sơn; trên mặt sàn, ở lớp vữa láng dưới gạch hay lớp láng sân thượng. Nguyên nhân phổ biến là vữa co ngót khi khô, vữa trộn nhiều xi măng, trát quá dày một lần, hoặc nắng nóng làm mặt khô nhanh.

Phần lớn rạn chân chim không ảnh hưởng tới khả năng chịu lực của tấm sàn bên dưới. Tuy nhiên ở sân thượng, mái bằng, chúng là đường cho nước ngấm vào, lâu dần làm thép trong sàn gỉ. Vì vậy với sàn mái, rạn chân chim là chuyện của chống thấm, nên đưa vào kế hoạch xử lý trong đợt cải tạo.

Cách tự phân biệt đơn giản: rạn chân chim không có hướng chính, không tập trung ở một dải, không đi kèm vệt ố nâu, và mặt sàn vẫn phẳng khi soi đèn chếch. Nếu có một trong những dấu hiệu ngược lại, hãy ghi chép kỹ hơn.

Sàn võng: những dấu hiệu nhìn thấy được

Một tấm sàn bê tông dưới tải sử dụng luôn võng một chút, nhưng mức đó mắt thường không thấy. Khi nhìn được độ võng bằng mắt, đó là tín hiệu bất thường. Cách nhìn hiệu quả nhất là đứng ở một góc phòng, rọi đèn pin sát trần theo phương chéo; mặt trần phẳng phản sáng đều, mặt trần võng có vùng tối hoặc vùng sáng khác thường ở giữa ô sàn.

Ở mặt trên, đặt một viên bi hoặc chai nước tròn ở vài vị trí, xem nó có cùng lăn về giữa phòng không. Khe hở giữa chân vách ngăn hoặc chân tủ âm tường với mặt sàn tăng dần, cửa phòng ở tầng trên bắt đầu cạ vào sàn, gạch lát ở giữa phòng bị bong, kêu bộp thành một vùng hình tròn hoặc bầu dục cũng là dấu hiệu sàn đã có biến dạng.

Vết nứt đi kèm sàn võng thường có hình dạng riêng: ở mặt dưới, nứt chạy song song nhau ở vùng giữa nhịp; ở mặt trên, nứt chạy dọc theo mép dầm hoặc mép tường đỡ sàn. Khác với rạn chân chim, chúng có hướng, dài hơn và có xu hướng mở rộng nếu tải tiếp tục tăng.

So sánh nhanh hai loại dấu hiệu

Bảng dưới để chủ nhà ghi chép thống nhất, không phải để tự kết luận:

Đặc điểmRạn chân chim bề mặtDấu hiệu sàn có vấn đề kết cấu
Hình dạng vết nứtMảnh, ngắn, đan lưới, không hướngDài, có hướng, song song ở giữa nhịp hoặc dọc mép dầm
Mặt phẳng sàn hoặc trầnVẫn phẳng khi soi đèn chếchCó vùng lõm thấy được, bi lăn về giữa
Đi kèmThường không có gì khácVệt ố gỉ, gạch bong một vùng, cửa cạ, vách ngăn hở chân
Thay đổi theo thời gianÍt thay đổiCó thể dài thêm, rộng thêm
Việc nên làmXử lý khi hoàn thiện, chống thấm nếu là sàn máiGiảm tải, ghi chép, mời kỹ sư kết cấu

Nếu không chắc vết nào thuộc loại nào, hãy coi như loại thứ hai cho tới khi có người chuyên môn xem. Chi phí một buổi khảo sát nhỏ hơn nhiều so với rủi ro của một tấm sàn đang quá tải.

Những nguyên nhân hay gặp ở nhà cũ

Sàn nhà cũ võng thường không do một nguyên nhân duy nhất. Những yếu tố hay gặp khi kỹ sư khảo sát:

  • Tải sử dụng tăng so với lúc thiết kế: phòng ngủ biến thành kho hàng, đặt bồn nước lớn, xây thêm vách gạch trên sàn, lát thêm nhiều lớp gạch đè lên gạch cũ.
  • Cơi nới, làm thêm gác, xây thêm phòng trên sân thượng mà không tính lại sàn và dầm bên dưới.
  • Thép trong sàn gỉ do thấm lâu năm, đặc biệt dưới nhà vệ sinh và sân thượng, làm giảm khả năng chịu lực.
  • Thi công ban đầu: sàn mỏng, thép đặt sai vị trí do không kê, tháo cốp pha sớm, bê tông chất lượng kém.
  • Dầm hoặc tường đỡ sàn bị lún, nứt, làm sàn mất gối đỡ ở một phía.
  • Đục lỗ sàn sau này để đi ống, làm cầu thang, giếng trời mà không có gia cố quanh lỗ.

Khi ghi chép, hãy liệt kê cả những thay đổi sử dụng mà gia đình biết: phòng nào từng chứa hàng, sàn nào từng lát đè, bồn nước đã dời vị trí bao giờ. Kỹ sư cần lịch sử tải để giải thích đúng hiện tượng.

Ý nghĩa với kế hoạch cải tạo

Rất nhiều hạng mục cải tạo thêm tải cho sàn: lát đá thay gạch men, lát đè gạch mới lên gạch cũ, xây vách gạch chia phòng, đặt bồn tắm, làm bể cá, đặt kệ sách lớn, chuyển phòng ngủ thành phòng làm việc nhiều thiết bị, dời bồn nước. Với sàn có dấu hiệu võng, những việc này có thể đẩy sàn tới giới hạn. Ngược lại, có những hạng mục giảm tải: bóc lớp gạch cũ và vữa dày trước khi lát mới, thay vách gạch bằng vách nhẹ, dời bồn nước về vị trí có cột đỡ.

Vì vậy, trước khi chốt vật liệu và bố trí mới cho một tầng, hãy cho kỹ sư biết dự định của mình để được tư vấn sàn nào chịu được gì. Đây là câu hỏi có số, cần tính toán, không thể trả lời bằng kinh nghiệm chung chung của thợ.

Nếu kết quả cho thấy sàn cần gia cố, các phương án thường gặp là bổ sung dầm đỡ, tăng tiết diện sàn, dán vật liệu gia cường, hoặc trong trường hợp nặng thì phá bỏ đổ lại ô sàn đó. Mỗi phương án có ảnh hưởng khác nhau tới chiều cao trần, thời gian thi công và chi phí, nên cần biết sớm để đưa vào dự trù.

Theo dõi tại nhà trong lúc chờ khảo sát

Trong thời gian chờ kỹ sư, chủ nhà có thể theo dõi để cung cấp thêm dữ kiện. Dán băng giấy ngang qua đầu các vết nứt chính, ghi ngày. Chụp ảnh cùng một góc, cùng một vị trí đứng sau mỗi tuần. Ghi lại nếu nghe tiếng động lạ từ sàn hoặc trần, nếu cửa bắt đầu cạ, nếu có thêm gạch bong.

Đồng thời giảm tải trên sàn có dấu hiệu: dời đồ nặng như tủ sách, kệ hàng, bể cá sang vị trí sát tường hoặc sát dầm, tạm dừng các việc làm tăng tải. Nếu sàn võng rõ và có vết nứt đang mở rộng, hạn chế người ở trên và dưới sàn đó.

Không tự chống đỡ bằng cây chống tạm đặt bừa. Chống sai vị trí hoặc đặt lên nền yếu có thể làm lệch tải sang chỗ khác. Nếu cần chống tạm khẩn cấp, hỏi kỹ sư vị trí và cách chống.

Sàn gạch bộng, sàn gỗ gác và sàn làm thêm: ba trường hợp riêng

Không phải sàn nào trong nhà cũ cũng là bê tông cốt thép đổ liền. Nhiều nhà phố xây từ lâu có sàn gạch bộng hoặc gạch thẻ xây vòm trên dầm thép hình, có sàn gỗ ván trên dầm gỗ, hoặc sàn đúc tấm lắp ghép. Những loại sàn này có cách xuống cấp riêng, và những dấu hiệu ở trên cần đọc khác đi.

Sàn gạch xây trên dầm thép hình thường hỏng ở chính dầm thép: gỉ ở phần gối vào tường, gỉ ở cánh dưới, lớp gạch nứt theo đường dầm. Sàn gỗ ván võng thường do dầm gỗ mục ở đầu gối, mối ăn, hoặc ván đã mỏng do mài mòn; dấu hiệu là sàn rung và kêu khi đi, ván nhún dưới chân. Sàn đúc tấm lắp ghép hay nứt dọc theo mối nối giữa các tấm và thấm ở đó.

Sàn làm thêm sau này, như gác lửng, phòng trên sân thượng, sàn cơi nới ra ban công, là nhóm cần chú ý nhất vì thường không có thiết kế. Chủ nhà nên ghi rõ: sàn làm năm nào, ai làm, gác lên đâu, bằng vật liệu gì, phía dưới có dầm riêng hay gác thẳng lên tường cũ. Những thông tin tưởng vụn vặt này giúp kỹ sư biết sàn nào cần kiểm trước và kiểm ở chỗ nào, nhất là khi gia đình định giữ lại các sàn đó trong đợt cải tạo.

Với mọi loại sàn, nguyên tắc vẫn như nhau: quan sát, ghi chép, giảm tải nếu có dấu hiệu, và để người chuyên môn đánh giá khả năng chịu lực.

Những việc cải tạo nên hỏi kỹ sư trước khi làm trên sàn cũ

Danh sách dưới gồm những hạng mục hay gặp trong các đợt sửa nhà mà chủ nhà thường nghĩ là chuyện hoàn thiện, nhưng thực ra có liên quan tới sàn:

  • Lát đá tự nhiên hoặc gạch khổ lớn dày thay cho gạch men cũ.
  • Lát đè gạch mới lên gạch cũ mà không bóc lớp cũ.
  • Xây vách gạch chia phòng ở giữa ô sàn, không nằm trên dầm.
  • Đặt bồn tắm, bồn nước, bể cá, két sắt, tủ sách lớn.
  • Khoan, cắt sàn để đi ống thoát mới hoặc mở lỗ cho cầu thang, giếng trời.
  • Đổi công năng phòng sang kho, phòng tập, phòng làm việc nhiều thiết bị.

Mỗi việc trong danh sách đều có cách làm an toàn nếu được tính trước; vấn đề chỉ phát sinh khi làm theo thói quen mà không hỏi. Cách gọn nhất là gom tất cả dự định trên cùng một tầng vào một tờ, đánh dấu vị trí trên bản phác mặt bằng, rồi đưa cho kỹ sư trong cùng một buổi khảo sát. Kỹ sư sẽ chỉ ra việc nào làm được ngay, việc nào cần đổi vật liệu nhẹ hơn hoặc dời vị trí, việc nào phải gia cố trước. Có câu trả lời đó rồi mới chốt vật liệu và báo giá hoàn thiện, tránh cảnh đã mua đá, đặt bồn rồi mới biết sàn không chịu được.

Câu hỏi thường gặp

Trần nhà rạn chân chim có nguy hiểm không?

Rạn chân chim thường chỉ ở lớp vữa trát hoặc lớp bả sơn, do co ngót khi khô, ít khi là vấn đề kết cấu. Nếu vết rạn đan lưới, không có hướng chính, không đi kèm vệt ố và trần vẫn phẳng, có thể xử lý khi làm lại bề mặt.

Làm sao tự kiểm tra sàn nhà có bị võng không?

Rọi đèn pin chếch sát mặt trần để thấy vùng lõm, đặt bi hoặc chai nước tròn ở vài chỗ trên mặt sàn xem có cùng lăn về giữa không. Kèm theo đó quan sát gạch bong thành vùng, cửa cạ sàn, khe hở chân vách. Thấy dấu hiệu thì mời kỹ sư.

Sàn võng thì có lát gạch mới đè lên được không?

Không nên tự quyết. Lát đè thêm lớp gạch và vữa làm tăng tải cho một tấm sàn vốn đã có dấu hiệu quá tải. Cần kỹ sư đánh giá trước; nhiều trường hợp nên bóc lớp cũ để giảm tải rồi mới lát mới.

Vì sao sàn dưới nhà vệ sinh hay bị võng và nứt?

Sàn vệ sinh thường thấm nước lâu năm làm thép gỉ, cộng thêm tải của thiết bị, lớp tôn nền dày và đôi khi bồn tắm. Khả năng chịu lực giảm dần trong khi tải không đổi hoặc tăng. Sửa cần đi cùng chống thấm lại.

Sàn bê tông võng có sửa được không hay phải đổ lại?

Tuỳ mức độ và nguyên nhân. Các phương án thường gặp gồm bổ sung dầm đỡ, tăng tiết diện sàn, gia cường bằng vật liệu dán, hoặc phá bỏ đổ lại ô sàn khi hư hỏng nặng. Chọn phương án nào phải theo khảo sát và thiết kế của kỹ sư kết cấu.

Trong lúc chờ kỹ sư thì nên làm gì với sàn võng?

Giảm tải bằng cách dời đồ nặng ra sát tường hoặc dầm, tạm dừng các việc làm tăng tải, dán băng giấy theo dõi vết nứt và chụp ảnh định kỳ. Không tự đặt cây chống bừa; nếu sàn võng rõ và nứt đang mở rộng, hạn chế người ở trên và dưới.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138