ChinhTrang.comChỉnh Trang
Sửa nứt, lún và gia cố kết cấu

Nhà bị lún một bên khi cải tạo: kê kích, gia cố móng hay chấp nhận ở

Nhà cũ lún lệch về một phía có ba hướng: chấp nhận ở khi lún đã dừng, gia cố móng để chặn lún, hoặc nâng chỉnh lại nhà. Cách theo dõi và lúc phải gọi kỹ sư.

Narrow old townhouse corner where the tiled floor slopes toward one wall, a spirit level and a plumb line on the floor, worker kneeling seen from behind, overcast daylight

Nhà cũ bị lún một bên có ba hướng xử lý: chấp nhận ở và chỉ sửa phần kiến trúc khi đo đạc cho thấy lún đã dừng và mức lệch còn chịu được, gia cố móng để chặn lún khi lún còn tiếp diễn, hoặc nâng chỉnh lại nhà bằng kích khi độ lệch ảnh hưởng tới sử dụng; ở mức nặng, đập xây lại có khi là phương án hợp lý hơn. Chọn hướng nào phụ thuộc vào việc lún còn chạy hay không, nguyên nhân là gì và kế hoạch cải tạo có làm nhà nặng thêm không. Tất cả đều cần kỹ sư kết cấu, thường kèm khảo sát nền đất.

Lún một bên là vấn đề hay lộ ra đúng lúc cải tạo: khi tháo gạch nền thấy nền dốc, khi lắp cửa mới thấy khung lệch, hoặc khi định nâng tầng thì kỹ sư hỏi về móng. Bài này giúp chủ nhà hiểu nguyên nhân hay gặp, cách theo dõi để có số liệu, ý nghĩa của từng hướng xử lý, và những điều cần biết khi lún liên quan tới nhà bên cạnh.

Vì sao nhà cũ lún lệch về một phía

Nền đất không đều. Một phần nhà nằm trên đất tốt, phần kia trên đất yếu hơn: ao lấp, mương cũ, đất đắp, hoặc nền ven kênh rạch. Nhà phố ống ở nhiều đô thị cũ được xây trên những lô đất từng là ao hồ, và phần phía sau thường lún nhiều hơn phía trước.

Móng nông hoặc không đồng đều. Nhà cũ nhiều khi được xây trên móng băng nông hoặc móng gạch, có khi phần nhà cơi nới sau này lại dùng móng khác hẳn phần nhà gốc. Hai loại móng lún khác nhau, sinh ra lệch và nứt ở chỗ tiếp giáp.

Nhà bên đào móng, xây mới. Nhà bên cạnh đào móng sâu, hút nước hố móng, ép cọc hoặc xây nhà cao hơn có thể làm đất dưới móng nhà mình dịch chuyển, nhất là phía tường sát nhà bên. Trường hợp này cần ghi nhận hiện trạng, nội dung được viết riêng trong bài về nhà bên xây làm nứt nhà mình.

Nước rò rỉ dưới nền. Ống cấp thoát nước bị vỡ, bể phốt rò, cống thoát dưới nhà hỏng làm nước chảy ngầm nhiều năm, cuốn trôi dần đất dưới móng hoặc làm nền yếu đi. Lún do nguyên nhân này có thể tiếp diễn chừng nào nước còn rò.

Nhà nặng thêm. Cơi nới thêm tầng, đổ thêm sàn, đặt bể nước lớn, chất hàng hoá ở tầng trệt nhưng móng vẫn là móng cũ. Phần nhà nặng thêm sẽ lún thêm, và thường không đều.

Cây lớn sát nhà. Rễ cây lớn hút nước làm đất co ngót theo mùa ở một số loại nền, hoặc rễ phát triển dưới móng nông. Ít gặp hơn ở nhà phố nhưng có ở nhà vườn, nhà cấp 4.

Theo dõi trước khi quyết định: lún đã dừng hay còn chạy

Câu hỏi đầu tiên kỹ sư thường hỏi là lún còn tiếp diễn không. Nhà đã lún xong từ mười năm trước và đứng yên từ đó là một bài toán; nhà mỗi mùa mưa lại lệch thêm là bài toán khác hẳn. Chủ nhà có thể bắt đầu thu số liệu ngay từ khi phát hiện, trước cả khi kỹ sư đến.

Những cách đơn giản thường dùng: đánh dấu và theo dõi các vết nứt xiên như mô tả trong bài trám vết nứt tường; treo một sợi dây dọi ở góc nhà hoặc ở cột, đánh dấu vị trí quả dọi so với chân tường và đo lại sau vài tuần; đặt thước thuỷ hoặc dùng một ống nhựa trong đổ nước để so cao độ các góc nền; ghi lại cửa nào kẹt, kẹt từ khi nào, khe hở dưới cửa thay đổi thế nào. Mỗi lần đo đều ghi ngày và chụp ảnh cùng một góc.

Theo dõi chính xác hơn thì cần người có chuyên môn đặt mốc đo lún và đo bằng máy theo chu kỳ, kết hợp khảo sát địa chất nếu cần gia cố móng. Thời gian theo dõi tuỳ tình huống, thường qua ít nhất một mùa mưa. Nếu trong thời gian đó có dấu hiệu tăng nhanh như vết nứt mở rộng thấy rõ sau mỗi tuần, cửa kẹt liên tục, tiếng kêu, thì không chờ hết chu kỳ mà mời kỹ sư ngay.

Ba hướng xử lý và khi nào hợp

Sau khảo sát, kỹ sư thường đặt ra một trong các hướng dưới đây, có khi kết hợp. Bảng giúp chủ nhà hiểu điều kiện và hệ quả để cùng bàn, không phải để tự chọn:

HướngHợp khiLàm những gìCần biết
Chấp nhận ở, sửa kiến trúcLún đã dừng qua theo dõi, độ lệch nhỏ, không định làm nhà nặng thêmXử lý nguyên nhân nếu còn như ống rò, sửa nứt, chỉnh cửa, cán lại nền cho phẳngRẻ và nhanh nhất; không được nâng tầng nếu chưa đánh giá lại móng
Gia cố móng chặn lúnLún còn tiếp diễn, hoặc sắp nâng tầng, tăng tảiTuỳ nền đất: mở rộng móng, ép cọc bổ sung dưới móng cũ, gia cố nền bằng bơm vữaCần khảo sát địa chất, bản vẽ, đơn vị chuyên môn; đào quanh móng cũ có rủi ro riêng
Nâng chỉnh bằng kíchĐộ lệch lớn ảnh hưởng sử dụng, kết cấu thân nhà còn tốtGia cố móng trước, sau đó dùng hệ kích nâng dần phần lún lên, chèn và cố địnhKỹ thuật chuyên sâu, chỉ đơn vị có kinh nghiệm làm; không phải nhà nào cũng nâng được
Đập xây lạiLún nặng, thân nhà hư hỏng nhiều, nhà đã cũ, chi phí gia cố gần bằng xây mớiPhá dỡ, khảo sát nền, làm móng mới phù hợpThủ tục như xây mới, thời gian dài nhất

Câu kê kích nghe có vẻ nhanh gọn nhưng thực ra là phần khó nhất. Nâng nhà khi móng chưa được gia cố thì nhà sẽ lún lại, còn nâng không đều có thể làm nứt thêm thân nhà. Đây là việc hoàn toàn không tự làm và không giao cho thợ chưa từng làm.

Chấp nhận ở: thế nào là hợp lý

Rất nhiều nhà cũ lún nhẹ từ lâu và đã ổn định, người trong nhà sống bình thường hàng chục năm. Với những nhà như vậy, nếu kỹ sư đánh giá kết cấu vẫn an toàn, chấp nhận ở và chỉ chỉnh sửa phần kiến trúc khi cải tạo là quyết định hợp lý về chi phí. Không phải cứ thấy lún là phải gia cố móng.

Chấp nhận ở đi kèm vài việc. Trước hết vẫn phải xử lý nguyên nhân còn tồn tại, như kiểm tra và sửa đường ống ngầm, bể phốt, thoát nước quanh nhà, vì đó là thứ có thể làm lún tái phát. Khi cán lại nền cho phẳng, nên hỏi kỹ sư độ dày lớp cán, vì nền nghiêng mà bù bằng một lớp vữa dày ở phía thấp là thêm tải đúng vào phía đang lún. Cửa nên được làm lại khung theo hiện trạng, có khe hở dự phòng.

Điều quan trọng nhất: quyết định chấp nhận ở chỉ đúng với tải trọng hiện tại. Nếu sau này muốn nâng tầng, đổ thêm sàn, đặt bồn nước lớn hơn, thì phải đánh giá lại móng từ đầu. Nên ghi kết luận của kỹ sư và số liệu theo dõi vào hồ sơ nhà để người sau, kể cả chính mình mười năm sau, biết vì sao ngày đó chọn không gia cố.

Gia cố móng nhà cũ: chủ nhà cần chuẩn bị gì

Gia cố móng là việc phải có khảo sát địa chất ở mức phù hợp, bản tính và bản vẽ của kỹ sư, và một đơn vị thi công từng làm gia cố móng nhà đang có người ở. Các phương pháp như mở rộng đáy móng, ép cọc bổ sung sát hoặc dưới móng cũ, bơm vữa gia cố nền đều có điều kiện áp dụng riêng; cái hợp với nhà này có thể không hợp với nhà bên cạnh dù trông giống hệt.

Về phía chủ nhà, cần chuẩn bị mặt bằng tầng trệt để thi công: dọn đồ, có khi phải đục nền, tháo một phần bếp hoặc nhà vệ sinh. Việc đào quanh móng cũ và ép cọc gây rung, ảnh hưởng tới nhà bên, nên báo trước, lập biên bản hiện trạng nhà bên trước khi làm, để tránh tranh chấp về sau. Nhà phố liền kề thường dùng chung hoặc sát tường, nên đây không phải bước thủ tục cho có.

Gia cố móng thường là việc có tác động tới kết cấu chịu lực, nên hỏi UBND xã, phường hoặc Sở Xây dựng nơi có nhà về giấy phép và tra văn bản hiện hành. Trong ngân sách cải tạo, hạng mục này nên có dự phòng cao hơn các hạng mục khác, vì những gì nằm dưới đất chỉ biết rõ khi đào ra.

Khi lún liên quan tới nhà bên cạnh

Nếu lún bắt đầu hoặc nặng thêm sau khi nhà bên đào móng, ép cọc hay xây cao, thì việc kỹ thuật và việc trách nhiệm phải đi song song. Về kỹ thuật, vẫn phải theo dõi, chống đỡ nếu cần và có đánh giá của kỹ sư. Về trách nhiệm, nguyên lý chung là chủ công trình đang xây phải có biện pháp bảo đảm an toàn cho công trình lân cận và bồi thường nếu gây thiệt hại; quy định cụ thể cần tra văn bản hiện hành.

Điều chủ nhà nên làm ngay là ghi nhận hiện trạng có ngày tháng, thông báo bằng văn bản cho chủ nhà bên và nhà thầu của họ, và đề nghị chính quyền địa phương nơi cấp phép xây dựng xem xét nếu thi công tiếp tục gây ảnh hưởng. Đừng tự ý sửa che các vết nứt trước khi các bên cùng ghi nhận. Trình tự chi tiết được viết trong bài về nhà bên xây làm nứt nhà mình.

Nếu hai bên không thống nhất được về mức độ thiệt hại hay chi phí sửa chữa, có thể đề nghị một đơn vị giám định độc lập, và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu quyền và nghĩa vụ của mình trước khi ký bất kỳ thoả thuận nào.

Những cách xử lý lún nên tránh

Cách hay gặp nhất là cán thêm vữa cho nền phẳng lại, trám nứt, sơn mới rồi coi như xong. Nếu lún đã dừng thì đó chỉ là phần sửa kiến trúc, nhưng nếu lún còn chạy thì mọi thứ vừa làm sẽ nứt lại, và lớp vữa cán dày ở phía thấp còn làm phía đó nặng thêm. Trước khi hoàn thiện lại, phải có kết luận lún đã ổn định hay chưa.

Cách thứ hai là tự đào quanh móng để xem, hoặc tự đổ thêm bê tông bó quanh chân móng theo lời khuyên truyền miệng. Đào cạnh móng nhà đang lún, nhất là vào mùa mưa hay khi nền là đất yếu, có thể làm đất dưới móng mất chỗ tựa và lún nhanh hơn. Bê tông bó thêm không đặt trên nền tốt thì chỉ là thêm tải. Việc đào thăm dò móng nên làm theo chỉ dẫn của kỹ sư, từng hố nhỏ, có kế hoạch lấp lại.

Cách thứ ba là nâng tầng hoặc đổ thêm sàn rồi mới tính chuyện móng. Rất nhiều ca lún nặng ở nhà phố cũ bắt đầu ngay sau đợt cơi nới. Trong kế hoạch cải tạo, đánh giá móng phải đứng trước mọi hạng mục làm nhà nặng thêm, và nếu kỹ sư nói móng không gánh thêm được thì nên nghe, dù phải điều chỉnh lại cả kế hoạch.

Câu hỏi thường gặp

Nhà bị lún nghiêng nhẹ có nguy hiểm không?

Tuỳ mức lệch, lún còn tiếp diễn hay đã dừng, và tình trạng kết cấu thân nhà. Nhiều nhà lún nhẹ đã ổn định từ lâu vẫn ở an toàn. Nhưng nếu vết nứt đang rộng ra, cửa kẹt ngày càng nhiều, có tiếng kêu, thì cần kỹ sư khảo sát sớm.

Làm sao tự theo dõi nhà có đang lún thêm không?

Có thể đánh dấu hai đầu và độ rộng các vết nứt xiên, treo dây dọi ở góc nhà để so vị trí, so cao độ các góc nền bằng thước thuỷ hoặc ống nước trong, ghi lại cửa kẹt. Mỗi lần đo ghi ngày, chụp ảnh cùng góc để so sánh qua nhiều tuần.

Kê kích nâng nhà có làm được với nhà phố không?

Có những trường hợp làm được nhưng là kỹ thuật chuyên sâu, phải gia cố móng trước và do đơn vị có kinh nghiệm thực hiện. Không phải nhà nào cũng nâng được, nhất là nhà tường chung với nhà bên hoặc thân nhà đã hư hỏng nhiều.

Nhà đang lún có nâng tầng được không?

Không nên nâng tầng khi chưa đánh giá và xử lý móng. Thêm tầng là thêm tải, nhà đang lún sẽ lún thêm và lệch hơn. Kỹ sư cần khảo sát móng, có khi khảo sát địa chất, để quyết định có gia cố móng trước khi nâng hay không.

Gia cố móng có phải xin phép không?

Gia cố móng tác động tới kết cấu chịu lực, nên hỏi UBND xã, phường hoặc Sở Xây dựng nơi có nhà và tra văn bản hiện hành về giấy phép sửa chữa, cải tạo. Hồ sơ thường cần bản vẽ của đơn vị thiết kế có chuyên môn.

Nhà lún do nhà bên xây thì ai chịu chi phí sửa?

Theo nguyên lý chung, bên xây dựng gây thiệt hại cho công trình lân cận có trách nhiệm bồi thường, nhưng mức độ và cách xác định phụ thuộc hồ sơ, giám định và quy định hiện hành. Nên ghi nhận hiện trạng sớm, làm việc bằng văn bản và hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi có bất đồng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138