ChinhTrang.comChỉnh Trang
Đánh giá nhà cũ trước khi cải tạo

Kiểm tra nhà cũ trước khi cải tạo: đi một vòng từ móng lên mái theo thứ tự

Cách chủ nhà tự đi một vòng nhà cũ trước khi cải tạo: nhìn móng, cột, dầm, sàn, mái, tường, điện nước theo thứ tự, ghi gì và lúc nào phải mời kỹ sư.

Homeowner in sandals crouching beside the base of an old plaster wall in a narrow Vietnamese townhouse, holding a small flashlight toward a damp patch, soft morning light, low side angle

Trước khi cải tạo nhà cũ, chủ nhà nên tự đi một vòng theo đúng thứ tự chịu lực của ngôi nhà: nền và chân tường, cột, dầm, sàn, cầu thang, mái, rồi mới tới tường bao, cửa và hệ điện nước. Mục đích của vòng đi này không phải để tự kết luận nhà còn chắc hay không, mà để ghi lại mọi dấu hiệu bất thường, chụp ảnh, đánh dấu chỗ nghi ngờ, rồi mang danh sách đó đi hỏi kỹ sư và nhà thầu. Ai đi theo thứ tự sẽ ít bỏ sót hơn hẳn người chỉ nhìn chỗ nào đang dột hay đang bong.

Bài này đưa ra một lộ trình đi kiểm cho nhà phố, nhà cấp 4 và căn hộ cũ, kèm những gì cần nhìn ở mỗi chặng, đồ nghề tối thiểu và ranh giới giữa việc chủ nhà tự quan sát với việc bắt buộc phải có người chuyên môn.

Vì sao phải đi theo thứ tự chịu lực, không đi theo phòng

Hầu hết chủ nhà khi định sửa thường đi theo phòng: phòng khách bong sơn, bếp ẩm, nhà vệ sinh hôi, phòng ngủ trên lầu nóng. Cách nhìn này cho ra một danh sách việc hoàn thiện, nhưng lại dễ bỏ qua những dấu hiệu nằm giữa các phòng, như một vết nứt chạy dọc theo dầm qua hai phòng, hay một cột ở góc cầu thang bị bong lớp vữa chân. Ngôi nhà chịu lực theo đường đi từ mái xuống sàn, từ sàn xuống dầm, từ dầm xuống cột và từ cột xuống móng. Một chỗ hỏng ở khâu dưới thường kéo theo dấu hiệu ở khâu trên.

Đi theo thứ tự chịu lực giúp chủ nhà đặt câu hỏi đúng. Thấy sàn tầng hai có vết rạn, bạn sẽ tự hỏi dầm đỡ sàn đó có vết gì không, cột dưới dầm có nghiêng không, nền dưới cột có lún không. Thay vì ghi "phòng ngủ nứt trần", bạn ghi được một chuỗi quan sát liền mạch mà kỹ sư đọc vào là biết nên khảo sát chỗ nào trước.

Ngoài ra, cách đi này còn tách bạch hai nhóm việc mà ngân sách cải tạo phải phân biệt: nhóm liên quan tới an toàn kết cấu và nhóm thuần thẩm mỹ, tiện nghi. Nhóm thứ nhất quyết định ngôi nhà có nên sửa hay không và sửa đến mức nào; nhóm thứ hai chỉ quyết định nhà đẹp tới đâu. Lẫn hai nhóm là chuyện thường gặp nhất khiến chủ nhà tiêu tiền vào sơn, gạch, trần trước, rồi vài năm sau lại phải đục ra để xử lý phần kết cấu bên dưới.

Chuẩn bị đồ nghề và thời điểm đi kiểm

Không cần dụng cụ chuyên dụng. Một bộ đồ nghề gọn đủ để ghi nhận dấu hiệu rõ ràng và có ảnh làm bằng chứng:

  • Đèn pin cầm tay hoặc đèn đội đầu, vì gầm cầu thang, gác xép, trần giả và góc bể nước thường tối.
  • Điện thoại có camera, bật chế độ ghi thời gian, chụp mỗi chỗ ba tấm: toàn cảnh, trung cảnh và cận cảnh có vật đặt cạnh để so kích thước như đồng xu hay bút bi.
  • Thước cuộn và một thước thuỷ hoặc ứng dụng đo độ nghiêng trên điện thoại để ghi nhận sàn dốc, khung cửa lệch một cách tương đối.
  • Băng dính giấy và bút để dán đánh dấu đầu và cuối vết nứt, ghi ngày dán; vài tuần sau quay lại xem vết có dài thêm không.
  • Một sổ tay hoặc tệp ghi chép chia sẵn theo chặng: nền, cột, dầm, sàn, cầu thang, mái, tường bao, cửa, điện, nước.
  • Thang chữ A chắc chắn nếu cần nhìn sát trần, và một người đứng giữ thang; không leo mái một mình.

Về thời điểm, nên đi kiểm hai lần: một lần vào ngày nắng ráo để nhìn kết cấu, vết nứt, độ võng; một lần ngay sau một trận mưa lớn hoặc vài ngày mưa liên tiếp để thấy chỗ thấm, dột, nước đọng, chân tường ẩm. Nhà cũ ở miền Bắc nên đi thêm một lần vào những ngày nồm để thấy tường nào đọng nước, góc nào mốc nhanh. Ghi ngày giờ và thời tiết vào đầu mỗi lần đi.

Chặng một: nền, chân tường và cột tầng trệt

Bắt đầu từ ngoài vào trong. Đứng ngoài đường hoặc ngoài hẻm, nhìn cả mặt tiền xem nhà có nghiêng về một phía so với nhà bên cạnh không, mép mái và mép ban công có song song với mặt đường không, khe giữa hai nhà có hở rộng dần từ dưới lên hay từ trên xuống không. Những quan sát bằng mắt này chưa phải số đo, nhưng nếu thấy khác thường thì đó là ghi chú đầu tiên cho kỹ sư.

Vào trong, nhìn sát chân tường trên toàn bộ chu vi tầng trệt. Chân tường ẩm, vữa mủn, lớp sơn phồng rộp ở độ cao ngang nhau quanh nhà thường là hơi ẩm từ nền đi lên, chuyện phổ biến ở nhà cũ có nền thấp hơn mặt đường. Vết nứt xiên ở góc cửa đi, cửa sổ tầng trệt, nhất là các vết chạy chéo theo cùng một hướng, là dấu hiệu cần ghi đặc biệt vì có thể liên quan tới chuyển vị của móng.

Với cột tầng trệt, nhìn bốn mặt cột từ sàn lên khoảng ngang đầu người. Chỗ vữa bong lộ màu nâu đỏ của gỉ thép, vết nứt chạy dọc theo chiều cao cột, hay chân cột bị ngâm nước lâu ngày là những điểm phải chụp kỹ. Gõ nhẹ bằng cán tua vít lên lớp vữa: tiếng bộp rỗng cho thấy vữa đã tách khỏi bê tông bên trong. Không đục thử, không cạy lớp vữa ra để xem; việc đó để người khảo sát làm có kiểm soát.

Nền nhà cũng cần đi hết: gạch lát kêu bộp từng mảng lớn, nền lún tạo vũng khi lau nhà, khe giữa nền và chân tường hở ra là những ghi chú đáng giá. Nhà có tầng hầm hoặc bể ngầm thì nhìn thêm vách và nắp bể.

Chặng hai: dầm, sàn và cầu thang

Lên tới khung đỡ ngang của ngôi nhà. Đứng dưới mỗi tấm sàn, rọi đèn chếch theo bề mặt trần để thấy độ võng: một mặt trần phẳng sẽ phản sáng đều, một mặt trần võng sẽ có vùng tối ở giữa. Dọc theo dầm, tìm vết nứt ở mặt dưới giữa nhịp, vết nứt xiên gần hai đầu dầm chỗ gối lên cột hoặc tường, và vết ố nâu chạy theo một đường thẳng, thường là dấu thép bên trong đang gỉ.

Mặt trên của sàn cũng có dấu hiệu riêng. Đặt một viên bi hoặc một chai nước tròn nằm ngang trên sàn, xem nó lăn về hướng nào và lăn nhanh hay chậm; lặp lại ở vài chỗ khác nhau. Cách này không cho số đo, nhưng cho biết sàn có dốc hay võng về một phía. Cửa phòng tự đóng, tự mở, hoặc cánh cửa cạ vào khung sau nhiều năm không cạ cũng là dấu hiệu khung nhà đã có chuyển vị nhẹ.

Cầu thang nhà cũ đáng một chặng riêng vì đây là chỗ chịu rung nhiều nhất. Đi lên xuống vài lần, chú ý bậc có rung, có kêu, có nứt ở chân bậc không; tay vịn có lỏng không; chỗ cầu thang gối vào sàn trên có vết nứt không. Cầu thang gỗ thì nhìn kỹ mặt dưới bậc và chỗ liên kết với dầm cốn.

Nhà có gác lửng, gác xép làm thêm sau này thì ghi rõ: gác đó gác lên đâu, bằng vật liệu gì, có đục vào tường để gác dầm không. Phần làm thêm không có bản vẽ là phần kỹ sư cần biết trước tiên.

Chặng ba: mái, sân thượng và tường bao

Mái là nơi nhà cũ thường xuống cấp sớm nhất. Với mái ngói, đứng dưới gác mái hoặc trên trần nhìn lên xem có tia sáng lọt qua, có vệt nước chảy trên xà gồ, xà gồ gỗ có chỗ thâm đen, mục, cong không. Với mái tôn, nhìn đường vít, chỗ chồng mí, máng xối và chỗ tôn tiếp giáp tường. Với sân thượng bê tông, nhìn lớp gạch lá nem hoặc lớp láng có nứt chân chim, có chỗ phồng, có chỗ đọng nước sau mưa, ống thoát có bị rác bịt.

Không leo lên mái dốc, mái tôn hay mái ngói để kiểm. Mái cũ có thể không chịu được sức nặng một người đứng, xà gồ mục có thể gãy. Những gì không nhìn được từ dưới hoặc từ sân thượng phẳng thì để thợ có kinh nghiệm và đồ bảo hộ làm.

Tường bao nhìn cả mặt trong và mặt ngoài nếu được. Mặt ngoài nhà phố cũ thường ố mốc theo vệt nước chảy từ mái hoặc từ ban công xuống, vữa bong thành mảng ở góc. Mặt trong, các vết nứt ngang ở đỉnh tường sát trần, nứt dọc ở chỗ tường gặp cột, nứt chân chim toàn bộ mảng tường có những nguyên nhân khác nhau; chủ nhà chỉ cần ghi đúng hướng vết nứt, vị trí, chiều dài ước lượng và chụp ảnh có vật so sánh.

Tường chung với nhà bên cạnh cần ghi riêng vì mọi việc đục, khoan, chống thấm trên tường đó sau này đều có thể liên quan tới hàng xóm.

Chặng bốn: cửa, điện và nước

Phần hệ thống ít khi lộ ra mắt nhưng lại quyết định rất nhiều khoản tiền trong dự trù. Bảng dưới gợi ý những gì chủ nhà quan sát được mà không cần tháo gì:

Hạng mụcNhìn gì, thử gìGhi chú cho người chuyên môn
Cửa đi, cửa sổĐóng mở từng cánh, khe hở với khung, khung gỗ mục chân, khung sắt gỉ lỗKhung lệch đều về một hướng nên báo kỹ sư cùng với vết nứt quanh cửa
Tủ điện, cầu daoCòn cầu dao kiểu cũ hay đã có aptomat, có thiết bị chống giật không, có vết cháy xém khôngKhông mở nắp tủ điện, không chạm dây; chỉ chụp ảnh bên ngoài
Ổ cắm, công tắcỔ lỏng, nóng, đổi màu; dây đi nổi chằng chịt; dây nối dài thường trựcGhi phòng nào hay nhảy cầu dao, thiết bị nào hay chập chờn
Ống nước cấpNước vàng lúc mới mở, áp yếu ở tầng trên, vết ố quanh ống đi nổiHỏi người ở trước ống là loại gì, đi âm hay nổi, làm năm nào
Thoát nước, bể phốtThoát chậm ở bồn rửa, sàn vệ sinh; mùi hôi; nắp bể phốt nằm đâuVị trí bể phốt và hướng ống thoát quyết định việc dời nhà vệ sinh sau này
Bồn nước, máy bơmBồn đặt ở đâu, chân đỡ bồn có gỉ, nứt; bơm có kêu to, chạy liên tụcBồn đầy nước là tải trọng lớn đặt lên mái hoặc sân thượng

Với điện, nguyên tắc là quan sát và hỏi, không thử bằng tay. Nhà trên ba mươi năm mà chưa đi lại dây thì nên mặc định là phải để thợ điện có chuyên môn kiểm tra toàn bộ trước khi quyết định giữ hay thay.

Khi nào dừng tự kiểm và mời kỹ sư ngay

Vòng đi của chủ nhà có giá trị ở chỗ phát hiện và ghi lại, không ở chỗ chẩn đoán. Có những dấu hiệu mà khi gặp, việc nên làm là dừng mọi kế hoạch sửa sang và mời kỹ sư kết cấu đến khảo sát trước: thép trong dầm, cột, sàn đã lộ ra và gỉ phồng; sàn võng thấy được bằng mắt; vết nứt xiên ở tường hoặc dầm có xu hướng dài thêm sau vài tuần; nhà nghiêng so với nhà bên; cầu thang rung rõ khi đi; xà gồ mái mục, gãy.

Cũng nên mời người chuyên môn khi kế hoạch cải tạo có đụng tới kết cấu: nâng tầng, đục tường để thông phòng, bỏ cột, mở lỗ sàn làm giếng trời hay cầu thang mới, thay mái ngói bằng mái bê tông nặng hơn. Những việc này cần biết khả năng chịu lực còn lại của móng, cột, dầm, mà điều đó không thể đánh giá bằng mắt.

Khi mời, đưa cho kỹ sư toàn bộ ghi chép và ảnh theo chặng. Một bộ ghi chép tốt giúp buổi khảo sát đi thẳng vào chỗ cần, và giúp bạn so sánh được ý kiến của hai, ba người khác nhau trên cùng một bộ dữ kiện. Nếu nhà có dấu hiệu nguy hiểm rõ rệt như mảng bê tông rơi, sàn võng nặng, nên hạn chế để người và đồ nặng ở khu vực đó cho tới khi có ý kiến chuyên môn.

Câu hỏi thường gặp

Chủ nhà tự kiểm tra nhà cũ có thay được việc thuê kỹ sư không?

Không thay được. Chủ nhà tự đi kiểm để phát hiện, ghi lại và chụp ảnh dấu hiệu bất thường; còn đánh giá khả năng chịu lực, nguyên nhân nứt lún và phương án gia cố là việc của kỹ sư kết cấu. Bộ ghi chép của chủ nhà giúp buổi khảo sát nhanh và trúng chỗ hơn.

Nên kiểm tra nhà cũ vào lúc nào trong năm?

Nên đi hai lần: một lần ngày nắng ráo để nhìn kết cấu và vết nứt, một lần ngay sau mưa lớn để thấy chỗ thấm, dột, đọng nước. Nhà ở miền Bắc nên đi thêm vào những ngày nồm để biết tường nào đọng nước và góc nào mốc nhanh.

Làm sao biết vết nứt tường đang phát triển hay đã đứng yên?

Dán băng dính giấy ngang qua hai đầu vết nứt, ghi ngày dán và chụp ảnh có vật so sánh. Sau vài tuần quay lại xem băng có rách, vết nứt có dài hơn đầu đánh dấu không. Vết nứt dài thêm hoặc rộng ra là lý do mời kỹ sư sớm.

Có nên leo lên mái ngói, mái tôn cũ để xem dột không?

Không nên. Xà gồ và tấm lợp cũ có thể không chịu được sức nặng một người, rất dễ gãy hoặc trượt. Hãy nhìn từ gác mái, từ trần hoặc từ sân thượng phẳng, phần còn lại để thợ có kinh nghiệm và đồ bảo hộ kiểm tra.

Kiểm tra điện nhà cũ thế nào cho an toàn?

Chỉ quan sát bên ngoài: tủ điện còn cầu dao cũ hay đã có aptomat, ổ cắm có nóng, đổi màu hay lỏng, phòng nào hay nhảy cầu dao. Không mở nắp tủ điện, không chạm dây. Nhà lâu năm chưa đi lại dây nên để thợ điện có chuyên môn kiểm toàn bộ.

Đi kiểm xong thì ghi chép nên sắp xếp thế nào?

Chia theo chặng chịu lực: nền và chân tường, cột, dầm, sàn, cầu thang, mái, tường bao, cửa, điện, nước. Mỗi dấu hiệu ghi vị trí, mô tả, ngày phát hiện và đánh số ảnh tương ứng. Cách sắp này giúp kỹ sư và nhà thầu đọc nhanh và báo giá sát hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138