ChinhTrang.comChỉnh Trang
Sửa nứt, lún và gia cố kết cấu

Dầm, cột bê tông lộ thép gỉ: các bước xử lý và lúc phải gọi kỹ sư

Dầm cột nhà cũ bong bê tông, lộ thép gỉ cần đục tới bê tông chắc, làm sạch thép, bảo vệ và đắp vữa sửa chữa. Khi thép mỏng đi phải có kỹ sư quyết định.

Low angle view of an exposed concrete beam under a ceiling with rusty reinforcing bars, temporary steel props below, worker seen from behind holding a wire brush

Dầm, cột bê tông lộ thép gỉ được xử lý theo trình tự: chống đỡ tạm nếu cần, đục bỏ bê tông bong tới phần còn chắc, làm sạch gỉ tới ánh kim, đánh giá thép còn lại bao nhiêu, quét lớp bảo vệ, rồi đắp lại bằng vữa sửa chữa chuyên dụng và chặn nguồn ẩm. Chỗ quyết định nằm ở bước đánh giá: thép chỉ gỉ bề mặt thì sửa cục bộ được, còn thép đã mỏng đi rõ, đứt, hoặc gỉ lan dài trên dầm cột chịu lực thì phải có kỹ sư kết cấu đưa ra phương án.

Ở nhà cũ, đây là hư hỏng rất hay gặp và thường bị xử lý sai theo kiểu trát vữa che lại cho đẹp. Bài này giải thích vì sao thép gỉ làm bê tông bung ra, các bước sửa đúng, những dấu hiệu bắt buộc mời kỹ sư, và cách đặt việc này vào thứ tự cải tạo. Bài không đưa số tính toán kết cấu; mọi quyết định về khả năng chịu lực thuộc về người có chuyên môn khảo sát tại chỗ.

Vì sao thép gỉ làm bê tông bung ra

Thép trong bê tông được bảo vệ nhờ hai thứ: lớp bê tông bao ngoài đủ dày và môi trường kiềm của xi măng. Theo thời gian, khí trong không khí ngấm dần vào bê tông làm giảm độ kiềm từ ngoài vào trong, còn nước mưa, hơi ẩm, muối từ gió biển thì len theo vết nứt nhỏ. Khi lớp bảo vệ mỏng hoặc bị nứt, quá trình này tới thép nhanh hơn, và thép bắt đầu gỉ.

Gỉ sắt có thể tích lớn hơn nhiều so với thép ban đầu. Lớp gỉ phồng lên đẩy bê tông bao quanh ra ngoài, sinh vết nứt chạy dọc theo thanh thép, rồi mảng bê tông bong hẳn, để lộ thép. Lúc này nước và không khí vào thẳng, thép gỉ càng nhanh, thành một vòng luẩn quẩn. Vì vậy chỉ trát vữa che lại mà không xử lý thép thì vài năm sau mảng vữa mới bung ra, thường kèm phần thép đã mỏng đi thêm.

Ở nhà cũ, những chỗ hay gặp nhất là dầm và sàn nhà vệ sinh, ban công, sê nô mái, cột tầng trệt sát nền ẩm, dầm dưới sân thượng bị thấm lâu năm, và nhà ở vùng ven biển. Nhà xây những thập niên trước, khi lớp bê tông bảo vệ thép hay bị làm mỏng và bê tông trộn tay không đều, cũng dễ gặp hơn. Hiểu cơ chế này giúp chủ nhà nhớ một điều: sửa thép gỉ mà không chặn nguồn ẩm thì chỉ là sửa tạm.

Dấu hiệu chia ba mức: tự theo dõi, sửa cục bộ, mời kỹ sư

Mức theo dõi. Vệt ố màu nâu đỏ trên bề mặt dầm, cột hoặc trần, chưa có vết nứt, chưa bong. Đây là dấu hiệu thép bên trong đã bắt đầu gỉ hoặc có nước đi qua. Ghi lại vị trí, tìm nguồn nước, và đưa vào danh sách kiểm tra khi khảo sát cải tạo.

Mức sửa cục bộ. Có vết nứt nhỏ chạy dọc theo đường thép, hoặc một mảng bê tông nhỏ bong ra lộ thép, thép mới gỉ bề mặt, gõ vào phần xung quanh vẫn chắc. Đây là phạm vi thợ có kinh nghiệm sửa được theo trình tự ở phần sau, nhưng vẫn nên để kỹ sư nhìn qua nếu nằm trên dầm, cột chính.

Mức phải mời kỹ sư. Thép lộ ra đã mỏng đi thấy rõ, có chỗ đứt, gỉ thành vảy dày bóc từng lớp; bê tông bong dài nhiều đoạn trên một dầm hay một cột; dầm võng, có vết nứt ngang hoặc xiên ở giữa nhịp; cột tầng trệt bị bong ở chân; nhiều cấu kiện cùng hư một lúc. Lúc này cần kỹ sư kết cấu khảo sát và đưa phương án gia cố.

Mức phải xử lý ngay. Mảng bê tông lớn rơi xuống, dầm võng thấy bằng mắt, có tiếng kêu, sàn phía trên rung lạ. Đưa người ra khỏi khu vực, không đặt đồ nặng lên sàn phía trên, và mời người có chuyên môn đến chống đỡ tạm trước khi bàn đến chuyện sửa.

Trình tự sửa một mảng bê tông bong lộ thép

Với mảng hư hỏng ở mức sửa cục bộ, trình tự đúng gồm các bước dưới đây. Chủ nhà nên nắm để giám sát, vì những bước bị bỏ hay rơi đúng vào chỗ quyết định độ bền:

  1. Chống đỡ tạm bằng cây chống dưới dầm, dưới sàn nếu phạm vi đục lớn hoặc nằm giữa nhịp; việc này do thợ có kinh nghiệm làm theo chỉ dẫn của kỹ sư.
  2. Đục bỏ toàn bộ bê tông đã bong, đã bộp, gõ nghe tiếng rỗng, tới khi chạm phần bê tông chắc. Không đục rộng vô tội vạ vào phần còn tốt.
  3. Đục sâu ra phía sau thanh thép bị gỉ một khoảng vừa đủ để vữa mới bọc kín quanh thanh thép, không chỉ phủ mặt trước.
  4. Làm sạch gỉ bằng bàn chải sắt hoặc dụng cụ cầm tay tới khi thép lộ màu kim loại, kéo dài thêm một đoạn qua phần gỉ thấy được.
  5. Đánh giá thép còn lại: nếu thép mỏng đi đáng kể hoặc đứt, dừng lại để kỹ sư quyết định có bổ sung thép, nối thép hay phương án khác.
  6. Quét lớp bảo vệ chống gỉ cho thép và lớp tạo liên kết cho bê tông cũ, theo đúng hướng dẫn của vật liệu.
  7. Đắp vữa sửa chữa loại không co ngót, đắp từng lớp theo độ dày cho phép, có ván khuôn nếu cần trả lại hình dáng dầm cột.
  8. Bảo dưỡng ẩm đúng thời gian, rồi mới trát hoàn thiện và sơn.

Hai lỗi hay gặp nhất là làm sạch gỉ qua loa rồi quét luôn lớp bảo vệ lên thép còn gỉ, và dùng vữa xi măng cát thường thay cho vữa sửa chữa. Cả hai đều cho bề mặt đẹp lúc nghiệm thu nhưng bong lại sau vài mùa.

Khi kỹ sư đưa phương án gia cố, chủ nhà sẽ nghe những gì

Khi hư hỏng vượt mức sửa cục bộ, kỹ sư kết cấu có thể đề xuất một trong các hướng gia cố dưới đây. Bảng chỉ để chủ nhà hiểu tên gọi và hệ quả, không phải để tự chọn:

Hướng gia cốHiểu đơn giản là gìHệ quả cho chủ nhà
Bổ sung, thay thế thép tại chỗNối thêm thép mới vào đoạn thép đã mỏng, rồi đắp lạiĐục rộng hơn, phải chống đỡ, thời gian dài hơn sửa cục bộ
Tăng tiết diệnBọc thêm một lớp bê tông có thép quanh dầm hoặc cột cũDầm cột to ra, ảnh hưởng chiều cao trần, ốp lát, cửa
Bọc thép hìnhỐp các thanh thép góc, thép bản quanh cột hoặc dưới dầmThi công nhanh, cần chống gỉ cho chính lớp thép mới
Dán vật liệu sợi gia cườngDán tấm hoặc tấm vải sợi cường độ cao lên mặt bê tông đã sửaMỏng, ít ảnh hưởng không gian, cần đơn vị chuyên môn thi công
Thay cấu kiệnTháo bỏ và làm lại dầm, sàn hoặc cộtCan thiệp lớn, có thể cần xin phép, cân nhắc so với xây lại

Mỗi hướng đều cần bản tính và bản vẽ của kỹ sư. Chủ nhà nên yêu cầu ghi rõ phương án vào hồ sơ cải tạo và giữ lại, vì đây là thông tin quan trọng cho lần sửa sau hoặc khi bán nhà.

Chặn nguồn ẩm: phần quyết định việc sửa có bền không

Thép gỉ hầu như luôn có nguồn nước đi kèm. Ở dầm dưới nhà vệ sinh, đó là lớp chống thấm sàn đã hỏng hoặc ống thoát rò. Ở dầm sê nô, ban công, đó là nước đọng lâu ngày do độ dốc kém, ống thoát tắc. Ở cột tầng trệt, đó là hơi ẩm từ nền và nước rửa sàn. Ở nhà ven biển, đó là gió mang hơi muối. Sửa phần thép mà để nguồn ẩm còn nguyên thì chỉ đang đặt một lịch hẹn sửa lại.

Vì vậy, khi lập kế hoạch cải tạo, việc sửa dầm cột lộ thép phải đi cặp với việc xử lý nguồn nước phía trên hoặc bên cạnh nó. Ví dụ giả định: dầm dưới nhà vệ sinh tầng hai bị lộ thép thì thứ tự hợp lý là sửa lại chống thấm và đường ống của nhà vệ sinh trước, ngâm thử nước, rồi mới sửa dầm bên dưới. Làm ngược lại thì phần dầm vừa sửa sẽ ướt tiếp mỗi lần tắm.

Những chỗ không chặn được hoàn toàn nguồn ẩm, như cột sát nền nhà thấp hoặc nhà ven biển, nên hỏi kỹ sư về lớp phủ bảo vệ bề mặt bê tông sau khi sửa, và đưa các vị trí này vào danh sách kiểm tra định kỳ hằng năm. Phát hiện vệt gỉ sớm thì sửa nhỏ, để lâu thì thành gia cố.

Những cách xử lý nên tránh

Trát vữa xi măng cát thường che lên thép gỉ là cách phổ biến nhất và cũng hại nhất, vì nó giấu đi một quá trình vẫn đang tiếp diễn. Thép gỉ tiếp bên dưới, lớp vữa mới bám kém trên bê tông cũ, và khi nó bong ra thì phần thép đã mỏng hơn lần trước. Nếu ai đó đề nghị chỉ trát lại cho đẹp để kịp ở, hãy hỏi lại họ xử lý thép thế nào.

Quét sơn chống gỉ lên thép mà không cạo sạch gỉ cũng là cách làm nửa vời. Lớp sơn không bám được vào lớp gỉ bở, và gỉ bên dưới vẫn phát triển. Tương tự, đục quá rộng vào phần bê tông còn tốt, nhất là đục sâu vào cột chịu lực mà không chống đỡ, có thể làm yếu cấu kiện hơn cả hư hỏng ban đầu.

Cuối cùng, đừng tự ý cắt bỏ thanh thép gỉ vì nghĩ nó đã vô dụng. Một thanh thép gỉ vẫn đang chịu một phần lực. Quyết định cắt, nối hay bổ sung thép thuộc về kỹ sư kết cấu, sau khi đã đánh giá cả cấu kiện, không phải của thợ đứng tại chỗ.

Đặt việc sửa dầm cột vào kế hoạch cải tạo

Trong thứ tự cải tạo, sửa kết cấu luôn đi trước: sau khi tháo dỡ lớp hoàn thiện cũ và trước khi đi lại điện nước, trát, ốp lát. Lý do là khi tháo trần, bóc lớp trát, nhiều chỗ thép gỉ mới lộ ra, và phạm vi sửa thường lớn hơn những gì nhìn thấy lúc khảo sát. Chủ nhà nên dự trù trước khả năng này trong ngân sách và thời gian, như phần dự phòng phát sinh cho nhà cũ.

Khi ký với nhà thầu, nên tách việc xử lý dầm cột lộ thép thành một hạng mục riêng, tính theo khối lượng thực tế sau khi đục, có biên bản nghiệm thu từng vị trí trước khi đắp vữa, kèm ảnh thép đã làm sạch. Đây là phần bị che khuất, đắp xong thì không ai nhìn thấy nữa, nên ảnh chụp lúc còn mở là bằng chứng duy nhất cho thấy việc đã làm đúng.

Nếu khảo sát cho thấy hư hỏng lan trên nhiều dầm, cột và sàn, hãy hỏi kỹ sư một câu thẳng: sửa toàn bộ có còn hợp lý so với xây lại không. Câu trả lời phụ thuộc vào tuổi nhà, tình trạng móng, kế hoạch nâng tầng và ngân sách. Phần cân nhắc sửa hay đập xây lại được viết riêng trong chuyên mục đánh giá nhà cũ trên trang này.

Câu hỏi thường gặp

Dầm nhà bị lộ sắt gỉ có sập không?

Không thể trả lời qua mô tả. Thép gỉ bề mặt, mảng bong nhỏ thường chưa nguy hiểm tức thì nhưng sẽ nặng dần nếu để lâu. Thép mỏng đi rõ, dầm võng, bê tông bong dài nhiều đoạn thì cần kỹ sư kết cấu khảo sát sớm, và nếu có dấu hiệu bất thường như tiếng kêu, võng nhanh thì phải chống đỡ tạm ngay.

Có thể tự trát lại dầm bị bong bê tông không?

Không nên tự trát che lại. Sửa đúng cần đục tới bê tông chắc, làm sạch gỉ, đánh giá thép còn lại, quét lớp bảo vệ và dùng vữa sửa chữa chuyên dụng. Phần đánh giá thép và chống đỡ tạm cần người có chuyên môn, nhất là khi nằm trên dầm, cột chính.

Vữa sửa chữa khác vữa xi măng cát thường ở chỗ nào?

Vữa sửa chữa được pha chế sẵn để ít co ngót, bám tốt vào bê tông cũ và đạt cường độ phù hợp khi đắp thành lớp dày. Vữa xi măng cát trộn tại chỗ dễ co ngót, nứt và bong khỏi bê tông cũ. Nên dùng đúng loại vật liệu sửa chữa và làm theo hướng dẫn trên bao bì.

Sửa dầm cột lộ thép có cần xin phép không?

Sửa chữa cục bộ, trả lại hiện trạng cấu kiện thường được xem là sửa chữa không thay đổi kết cấu. Nếu phải thay cấu kiện, tăng tiết diện hoặc gia cố lớn thì nên hỏi UBND xã, phường hoặc Sở Xây dựng nơi có nhà và tra văn bản hiện hành về việc có cần giấy phép.

Sửa xong bao lâu thì thép lại gỉ?

Tuỳ việc nguồn ẩm có được chặn hay không và tay nghề thi công. Sửa đúng trình tự, dùng vật liệu phù hợp và xử lý nguồn nước thì phần sửa có thể bền lâu. Nếu nguồn ẩm còn nguyên, vệt gỉ có thể quay lại sau vài mùa mưa, nên kiểm tra lại hằng năm.

Nhà ven biển có cần làm gì thêm cho dầm cột?

Nhà gần biển chịu hơi muối nên thép trong bê tông gỉ nhanh hơn. Khi cải tạo nên hỏi kỹ sư về lớp phủ bảo vệ bề mặt bê tông, kiểm tra kỹ ban công, sê nô, mặt ngoài cột, và lập lịch kiểm tra định kỳ để sửa sớm khi mới thấy vệt gỉ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138