Chi phí cải tạo nhà cũ chỉ tính theo m² được khi phạm vi sửa đồng đều trên toàn bộ sàn, ví dụ làm lại toàn bộ hoàn thiện của một căn nhà còn kết cấu tốt. Còn khi mỗi phòng sửa một kiểu, có chỗ đục, có chỗ giữ, có chỗ gia cố, thì con số "bao nhiêu một m²" chỉ là ước lượng thô; muốn sát phải bóc theo từng hạng mục. Đó là lý do hai nhà thầu cùng xem một căn nhà mà báo chênh nhau rất xa.
Bài này giải thích cách đo và quy đổi diện tích cho đúng, hệ số thường dùng cho móng, sàn, mái, sân thượng, rồi chỉ ra phần nào của việc cải tạo đo được bằng m² sàn, phần nào phải đo bằng m² tường, mét dài hay số cái. Mọi con số trong bài là ví dụ giả định để minh hoạ cách tính, không phải giá thị trường; giá thật phải hỏi nhà thầu tại khu vực và thời điểm làm.
Vì sao xây mới báo được theo m² mà cải tạo thì khó
Nhà xây mới có một khuôn tương đối cố định: đào móng, đổ cột dầm sàn, xây tường, trát, lát, sơn, lắp điện nước. Khối lượng mỗi m² sàn của các căn nhà phố cùng kiểu không chênh nhau nhiều, nên nhà thầu gom lại thành một đơn giá trọn gói theo m² và vẫn có lãi. Người chủ nhà nhìn con số đó cũng dễ so giữa các bên.
Nhà cũ thì mỗi căn một bệnh. Căn này nền thấp phải nâng, căn kia sàn gác mục phải thay, căn khác chỉ cần làm lại điện nước và sơn. Ngay trong một căn, tầng trệt có thể phải đục hết gạch nền, tầng hai chỉ mài sàn. Khối lượng không trải đều trên diện tích, nên chia tổng tiền cho tổng m² ra một con số không nói lên điều gì.
Thêm vào đó là phần việc không có trong nhà mới: tháo dỡ, đục bỏ, vận chuyển xà bần, chống đỡ tạm, làm trong không gian hẹp có người đang ở, bảo vệ đồ đạc và nhà hàng xóm. Những việc này tốn công nhiều hơn vật tư, mà công thì phụ thuộc hiện trạng thực tế, khó quy về m². Vì thế nhiều thầu cải tạo có kinh nghiệm thường không chịu báo một giá m² trọn gói cho nhà cũ, hoặc báo kèm rất nhiều điều kiện loại trừ.
Cách đo diện tích sàn và hệ số quy đổi thường gặp
Khi có bên báo giá theo m², câu hỏi đầu tiên phải là họ tính diện tích thế nào. Trong xây dựng nhà ở dân dụng, diện tích tính tiền thường là diện tích sàn nhân hệ số, chứ không phải diện tích sổ đỏ hay diện tích lọt lòng. Bảng dưới là cách quy đổi hay gặp, chỉ để tham khảo; mỗi nhà thầu có thể dùng hệ số khác và phải ghi rõ trong báo giá.
| Phần | Cách tính thường gặp | Ghi chú khi cải tạo |
|---|---|---|
| Sàn các tầng có mái che | Tính đủ diện tích, đo phủ bì tường | Chỉ tính tầng có làm; tầng giữ nguyên thì không đưa vào |
| Sân thượng không mái | Một phần diện tích, hệ số khoảng một nửa | Nếu chỉ làm lại chống thấm thì nên tính theo m² chống thấm riêng |
| Mái bê tông, mái ngói, mái tôn | Một phần diện tích mặt bằng mái, hệ số khác nhau theo loại mái | Thay mái cũ có thêm tháo dỡ, cần tách riêng |
| Ban công, lô gia | Thường tính đủ hoặc gần đủ nếu có mái che | Cơi nới thêm thì là phần xây mới, tính như sàn mới |
| Móng | Một phần diện tích tầng trệt, hệ số tuỳ loại móng | Nhà cũ thường không làm móng; gia cố móng phải tính riêng theo phương án kỹ sư |
| Khoảng thông tầng, giếng trời | Thường tính một phần | Khoét sàn mở giếng trời là hạng mục kết cấu, không gộp m² |
Điều cần soát là hai báo giá có dùng cùng một cách quy đổi không. Bên A báo đơn giá thấp nhưng tính sân thượng đủ diện tích, bên B báo đơn giá cao hơn nhưng chỉ tính một nửa, thì tổng tiền có khi bên B lại rẻ hơn. Luôn so tổng tiền và bảng diện tích đi kèm, đừng so mỗi đơn giá.
Phần nào của việc cải tạo đo được bằng m² sàn
Lát lại nền, làm lại sàn. Đo theo m² mặt sàn thực lát, trừ chỗ đặt tủ cố định nếu không lát dưới tủ. Phần đục bỏ gạch cũ và lớp vữa lót tính riêng một dòng.
Trần thạch cao, trần nhựa. Đo theo m² trần, cộng phần giật cấp hay hộp đèn tính thêm theo mét dài. Tháo trần cũ là một dòng khác.
Sơn bả tường và trần. Không đo theo m² sàn mà theo m² mặt tường, trừ cửa. Một căn phòng nhỏ nhưng trần cao có diện tích sơn lớn hơn nhiều người tưởng; thông thường mặt tường gấp vài lần diện tích sàn.
Chống thấm sân thượng, nhà vệ sinh. Đo theo m² bề mặt quét, cộng phần chân tường cổ ống được quét lên. Nhà thầu nào gộp vào giá m² sàn chung thì phải hỏi lại đã gồm chỗ nào.
Đi lại điện nước toàn nhà. Có bên báo theo m² sàn cho tiện, nhưng thực chất khối lượng phụ thuộc số điểm điện, số thiết bị vệ sinh, chiều dài đường ống. Nhà nhiều phòng tắm thì tiền điện nước một m² cao hơn hẳn.
Phần không quy về m² được và phải bóc riêng
Có những việc mà đem quy về m² sàn chỉ làm rối thêm. Gia cố một cây dầm, đổ lại một đoạn cột, khoan cấy thép, đục mở một ô cửa trên tường chịu lực, thay một cầu thang: mỗi việc là một phương án riêng do kỹ sư kết cấu đề xuất, có khối lượng bê tông, thép, ván khuôn và công chống đỡ riêng. Báo giá phải ghi từng việc thành một dòng với khối lượng cụ thể.
Tương tự với tháo dỡ và xà bần: đo theo m² tường đập, m² nền đục, rồi quy ra số khối hoặc số chuyến xe chở đi. Cửa đi, cửa sổ, lan can, cổng tính theo bộ hoặc theo m² cánh. Thiết bị vệ sinh, bếp, bình nóng lạnh, máy bơm tính theo cái và thường do chủ nhà chọn. Gộp những thứ này vào giá m² là cách dễ nhất để báo giá trông rẻ rồi phát sinh sau.
Một mẹo đơn giản: yêu cầu báo giá có hai phần tách rõ, phần một là các hạng mục tính theo diện tích, phần hai là các hạng mục tính theo khối lượng riêng hoặc theo cái. Phần hai càng chi tiết thì càng ít bất ngờ khi thi công.
Ví dụ giả định: ước lượng nhanh rồi kiểm lại bằng hạng mục
Giả định một nhà phố hai tầng, mỗi sàn khoảng 50 m², kết cấu còn tốt, chủ nhà muốn làm lại nền, trần, sơn, điện nước tầng trệt và tầng hai, chống thấm sân thượng. Đơn giá dưới đây chỉ là ký hiệu để thấy cách cộng, không phải giá thật.
| Hạng mục | Đơn vị đo | Khối lượng ví dụ | Đơn giá ký hiệu |
|---|---|---|---|
| Đục bỏ gạch nền cũ, vận chuyển | m² nền | khoảng 100 | đơn giá A |
| Lát nền mới (vật tư chủ nhà chọn) | m² nền | khoảng 95 | đơn giá B |
| Trần thạch cao | m² trần | khoảng 90 | đơn giá C |
| Sơn bả tường, trần | m² mặt sơn | khoảng 380 | đơn giá D |
| Điện nước làm lại | điểm, mét ống | theo bản vẽ | bóc riêng |
| Chống thấm sân thượng | m² quét | khoảng 55 | đơn giá E |
Cộng các dòng lại rồi chia cho 100 m² sàn sẽ ra một "giá m²" cho riêng căn nhà này. Con số đó dùng để so với cảm giác ban đầu, không dùng để áp sang căn khác. Cùng 100 m² nhưng nếu phải nâng nền tầng trệt hay thay sàn gác, tổng tiền đổi hẳn.
Khi nhận một báo giá theo m²: những câu nên hỏi lại
Báo giá theo m² vẫn có ích ở giai đoạn đầu để biết mình đang ở khoảng nào. Nhưng trước khi tin con số, nên hỏi lại đủ các điểm dưới đây và yêu cầu trả lời bằng chữ trong báo giá:
- Diện tích tính tiền là bao nhiêu, đo từ đâu, hệ số từng phần là gì.
- Giá đã gồm tháo dỡ, đục bỏ và chở xà bần chưa; nếu chưa thì tính thế nào.
- Vật tư hoàn thiện (gạch, sơn, thiết bị) theo chủng loại nào, mức giá vật tư giả định là bao nhiêu để chủ nhà biết khi đổi loại khác sẽ cộng trừ ra sao.
- Các việc kết cấu, gia cố, chống thấm có nằm trong giá hay để ngoài.
- Những gì không gồm: thường là thiết bị, nội thất rời, xin phép, kiểm định, chi phí điện nước thi công.
- Gặp hiện trạng khác dự kiến (thép gỉ, ống mục trong tường) thì xử lý và tính tiền ra sao.
Nhà thầu trả lời được rõ ràng những câu này thường là bên đã đi cải tạo nhiều. Bên trả lời "cứ yên tâm, trọn gói hết" mà không ghi ra giấy thì nên dè chừng. Cách lập bảng tự cộng các khoản nằm ở bài lập bảng dự trù chi phí sửa nhà trong cùng mục này.
Đo hiện trạng trước khi xin báo giá
Chủ nhà tự đo được khá nhiều thứ trước khi mời thầu, và có số đo trong tay thì nói chuyện báo giá dễ hơn hẳn. Đo kích thước lọt lòng từng phòng, chiều cao trần, kích thước cửa; đếm số ổ cắm, công tắc, đèn, vòi nước đang có; ghi lại chỗ nứt, chỗ thấm, chỗ nền bong. Chụp ảnh mỗi phòng từ bốn góc, chụp trần và chân tường.
Từ số đo này, chủ nhà tự tính được diện tích sàn, diện tích trần, diện tích tường cần sơn. Khi nhà thầu báo khối lượng, đem so: nếu chênh quá nhiều thì hỏi vì sao. Thường chênh vì bên kia tính phủ bì, tính cả phần hao hụt, hoặc đơn giản là ước lượng bằng mắt. Không phải chênh là sai, nhưng phải hiểu được lý do.
Với nhà có dấu hiệu kết cấu (nứt xiên, lún, thép lộ), đo đạc của chủ nhà không thay được khảo sát của kỹ sư. Trường hợp đó nên trả phí khảo sát trước, có phương án xử lý rồi mới bóc giá, thay vì để nhà thầu ước "chắc tầm đó".
Câu hỏi thường gặp
Cải tạo nhà cũ có nên chọn báo giá trọn gói theo m² không?
Chỉ nên chọn khi phạm vi sửa đồng đều trên toàn bộ diện tích và kết cấu đã được kiểm tra là ổn. Nhà có nhiều việc lẻ như gia cố, đục mở, thay sàn gác thì giá trọn gói theo m² dễ thiếu hạng mục, sau phát sinh. Báo theo hạng mục minh bạch hơn.
Diện tích tính tiền cải tạo có giống diện tích trên sổ không?
Không giống. Sổ ghi diện tích đất và diện tích sàn theo hồ sơ, còn diện tích tính tiền thi công là diện tích sàn đo thực tế nhân hệ số từng phần, và chỉ tính những tầng, những phần thực sự làm. Nên yêu cầu nhà thầu ghi bảng diện tích kèm báo giá.
Vì sao hai nhà thầu báo giá m² chênh nhau nhiều?
Thường vì khác cách tính diện tích, khác phạm vi công việc gộp trong giá, khác chủng loại vật tư giả định, và khác cách xử lý phần tháo dỡ. So tổng tiền cùng một danh sách hạng mục thì mới công bằng, so mỗi đơn giá m² dễ bị đánh lừa.
Sơn lại nhà có tính theo m² sàn được không?
Tính theo m² sàn chỉ là cách nói cho nhanh. Khối lượng sơn thật phụ thuộc diện tích tường và trần, thường gấp nhiều lần diện tích sàn tuỳ chiều cao và số vách ngăn. Nên đo m² mặt sơn, trừ cửa, rồi tính đơn giá theo đó.
Có cách nào tự ước lượng chi phí cải tạo trước khi gọi thầu?
Có. Đo diện tích từng phòng, liệt kê việc muốn làm cho từng phòng, gán mỗi việc một đơn vị đo, rồi hỏi đơn giá tham khảo của vài nhà thầu hay cửa hàng vật liệu trong khu vực. Con số tự ước lượng chỉ để biết khoảng ngân sách, không thay báo giá chính thức.
Báo giá theo m² đã gồm xin phép và kiểm định chưa?
Thường là chưa. Xin phép xây dựng, đo vẽ hiện trạng, kiểm định kết cấu, thiết kế cải tạo là các khoản riêng, có khi do bên khác làm. Hỏi rõ và ghi vào phần không bao gồm của báo giá để khỏi hiểu lầm.