Chi phí ở tạm khi sửa nhà nên tính bằng tổng thời gian thi công thực tế cộng phần trễ dự kiến, nhân với chi phí sinh hoạt tăng thêm mỗi tháng, rồi cộng các khoản một lần như tiền cọc, chuyển đồ đi và về, gửi đồ, dọn dẹp. Phần lớn chủ nhà chỉ tính tiền thuê nhân số tháng nhà thầu hứa, nên khoản này gần như luôn thiếu.
Bài này liệt kê đủ các khoản của việc ở tạm, cách ước thời gian sát với thực tế của nhà cũ, cách so phương án ở tạm với phương án ở lại vừa ở vừa sửa, và vài cách giảm khoản này mà không làm chậm công trình. Bài không đưa giá thuê; giá thuê tuỳ khu vực và thời điểm, chủ nhà tự tìm hiểu ở nơi định ở.
Tiền ở tạm gồm những khoản nào
Tiền thuê theo tháng. Khoản lớn nhất và dễ thấy nhất. Nhiều nơi cho thuê tính tối thiểu vài tháng, ở ít hơn vẫn phải trả đủ hoặc mất cọc.
Tiền cọc. Không mất đi nếu trả nhà đúng thoả thuận, nhưng bị giữ trong suốt thời gian ở, tức là tiền mặt không dùng được cho công trình.
Chuyển đồ hai chiều. Thuê xe và người chuyển đi, rồi chuyển về. Nhà nhiều đồ, nhiều tầng, hẻm nhỏ thì khoản này không nhỏ.
Gửi đồ. Chỗ ở tạm thường nhỏ hơn nhà mình, đồ đạc lớn phải gửi kho hoặc nhờ người thân. Đồ để lại trong nhà đang sửa thì phải che đậy, dễ hư hại vì bụi, nước.
Chi phí sinh hoạt tăng thêm. Đi lại xa hơn tới chỗ làm, trường học; ăn ngoài nhiều hơn vì bếp tạm bất tiện; điện nước theo giá nhà cho thuê có thể cao hơn.
Đi lại giám sát công trình. Chủ nhà vẫn phải về công trình thường xuyên để xem, nhận vật tư, ký nghiệm thu. Thời gian và tiền đi lại cộng dồn đáng kể.
Ước thời gian ở tạm sát thực tế
Thời gian nhà thầu báo thường là thời gian thi công liền mạch khi mọi thứ thuận lợi. Nhà cũ ít khi thuận lợi như vậy. Các nguyên nhân trễ hay gặp: chờ giấy phép, phát hiện hư hỏng ẩn phải chờ kỹ sư, mưa dài ngày khi đang mở mái, chờ vật tư chủ nhà chọn, hàng xóm phản ánh phải dừng, thợ đi làm công trình khác giữa chừng, chờ bê tông, chống thấm đủ thời gian trước khi làm lớp tiếp theo.
Một cách tính thực tế là lấy thời gian nhà thầu báo, cộng thêm một phần trễ tuỳ mức độ cải tạo: làm bề mặt thì cộng ít, cải tạo toàn diện cộng nhiều hơn, gia cố và nâng tầng cộng nhiều nhất. Rồi làm tròn lên theo đơn vị tháng mà chỗ thuê yêu cầu.
Cũng nên tính thời gian trước và sau thi công: dọn đồ đi trước khi khởi công vài ngày, và sau khi nhà thầu bàn giao còn phải vệ sinh công nghiệp, chờ sơn khô hết mùi, lắp đồ, chuyển về. Những ngày này vẫn đang trả tiền ở tạm.
Ví dụ giả định: dựng dòng ở tạm trong bảng dự trù
Giả định một gia đình bốn người cải tạo toàn diện nhà phố, nhà thầu báo thời gian thi công khoảng ba tháng. Dưới đây là cách đặt các dòng, dùng ký hiệu thay cho giá:
| Khoản | Cách tính | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tiền thuê | Tiền thuê một tháng nhân số tháng đã cộng trễ, làm tròn theo hợp đồng thuê | đơn giá M nhân bốn tháng |
| Tiền cọc | Theo hợp đồng thuê, ghi riêng vì sẽ nhận lại | thường một đến hai tháng thuê |
| Chuyển đồ | Hai lần: đi và về | hai lần khoản V |
| Gửi đồ | Theo tháng, nếu có | khoản K nhân bốn tháng |
| Sinh hoạt tăng thêm | Ước mỗi tháng, gồm đi lại và ăn uống | khoản S nhân bốn tháng |
| Vệ sinh và lắp đặt khi về | Một lần | khoản D |
Điểm mấu chốt trong ví dụ là con số bốn tháng chứ không phải ba. Nếu nhà thầu xong đúng hẹn, phần dư là tiền tiết kiệm; nếu trễ, gia đình không bị đặt vào thế phải gia hạn gấp với giá bất lợi hoặc dọn về ở trong nhà còn dang dở.
Ở tạm hay vừa ở vừa sửa: so trên cùng một bảng
Phương án ở lại nghe có vẻ không tốn đồng nào cho chỗ ở, nhưng có những khoản ẩn. Thi công chậm hơn vì thợ phải dọn dẹp mỗi ngày, phải làm từng khu, phải tránh giờ sinh hoạt; thời gian kéo dài thì tiền công có thể tăng nếu thuê theo ngày. Phải chi thêm cho che chắn, vách tạm, bếp tạm, nhà vệ sinh tạm. Đồ đạc dễ hư hại vì bụi và va chạm.
Ngoài tiền là sức khoẻ và an toàn: bụi xi măng, mùi sơn, mùi keo, tiếng ồn, vật liệu ngổn ngang, dây điện tạm. Nhà có người già, trẻ nhỏ, người có bệnh hô hấp thì ở lại khi đang đục phá là không nên.
Cách so công bằng là đặt hai phương án cạnh nhau: phương án ở tạm với các khoản nêu trên và thời gian thi công ngắn hơn; phương án ở lại với chi phí che chắn, thời gian dài hơn, công tăng thêm và chi phí không đo bằng tiền. Nhiều gia đình chọn kết hợp: ở lại trong giai đoạn làm phần nhẹ, đi ở tạm đúng giai đoạn phá dỡ và làm phần thô.
Cách giảm tiền ở tạm mà không làm chậm công trình
Không phải giảm bằng cách ép nhà thầu làm nhanh, vì làm vội ở nhà cũ dễ sinh lỗi. Có những cách khác hiệu quả hơn:
- Xin giấy phép, chốt thiết kế, chốt vật tư hoàn thiện và đặt hàng trước khi dọn đi, để không phải trả tiền thuê trong thời gian chờ giấy tờ hay chờ hàng.
- Chia công trình sao cho giai đoạn không ở được là ngắn nhất: phá dỡ, phần thô, điện nước dồn liền nhau; phần hoàn thiện nhẹ có thể dọn về ở một phần.
- Ghi tiến độ có mốc trong hợp đồng thi công, kèm điều khoản khi trễ do nhà thầu.
- Tìm chỗ ở gần công trình để đi lại giám sát ít tốn thời gian.
- Hỏi trước chỗ thuê về khả năng gia hạn từng tháng, tránh bị buộc ký thêm một kỳ dài.
- Giảm đồ phải gửi bằng cách thanh lý đồ cũ không dùng trước khi chuyển.
Điều khoản trễ tiến độ nên được soạn rõ ràng; khi có tranh chấp về trách nhiệm trễ, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu quyền của mình trước khi trao đổi với nhà thầu.
Chọn chỗ ở tạm cho hợp với công trình
Chỗ ở tạm tốt nhất cho người đang sửa nhà không phải chỗ rẻ nhất mà là chỗ gần công trình, cho thuê ngắn hạn linh hoạt và đủ chứa phần đồ thiết yếu. Gần công trình giúp chủ nhà ghé qua mỗi ngày mà không mất cả buổi, có mặt khi nhận vật tư, khi nghiệm thu phần sắp bị che khuất, khi hàng xóm cần trao đổi. Những lần có mặt đúng lúc đó tiết kiệm cho công trình nhiều hơn khoản chênh lệch tiền thuê.
Một số gia đình chọn về ở nhờ người thân. Phương án này giảm mạnh tiền thuê nhưng có chi phí khác: đi lại xa, ảnh hưởng sinh hoạt hai gia đình, khó kéo dài nếu công trình trễ. Nên nói trước với người thân về thời gian dự kiến và khả năng trễ, đóng góp sinh hoạt phí cho rõ ràng.
Với gia đình có con đi học, khoảng cách tới trường thường là yếu tố quyết định. Một chỗ thuê đắt hơn chút nhưng giữ được lịch đưa đón quen thuộc có khi đỡ hơn nhiều so với chỗ rẻ mà mỗi ngày mất thêm hàng giờ đi lại.
Lập lịch dòng tiền khi vừa trả thuê vừa trả thầu
Thời gian ở tạm trùng đúng giai đoạn chi tiền nhiều nhất của công trình: tạm ứng cho nhà thầu, mua vật tư, trả các đợt thanh toán theo mốc. Cộng thêm tiền cọc, tiền thuê tháng đầu và tiền chuyển đồ dồn vào cùng mấy tuần đầu, tiền mặt có thể căng hơn dự kiến.
Cách đơn giản là kẻ một bảng theo tháng: mỗi tháng ghi các khoản phải trả cho nhà thầu theo mốc hợp đồng, tiền thuê, tiền sinh hoạt tăng thêm, và số tiền sẵn có. Nhìn bảng này sẽ thấy tháng nào thiếu, để chủ động dời thời điểm mua vật tư của chủ nhà hoặc thoả thuận lại lịch thanh toán từ trước.
Tiền cọc thuê nhà nên coi như tiền đã khoá, không tính vào số tiền có thể dùng cho công trình, dù cuối cùng sẽ nhận lại. Nhiều gia đình tính nhầm khoản này, đến lúc cần thanh toán đợt cho nhà thầu mới thấy thiếu.
Những rủi ro hay gặp khi ở tạm
Rủi ro đầu tiên là hợp đồng thuê kết thúc trước khi nhà xong. Gia hạn gấp có thể phải chấp nhận điều kiện bất lợi, còn tìm chỗ khác thì lại tốn thêm một lần chuyển. Nên thoả thuận khả năng gia hạn ngay từ đầu và theo dõi tiến độ để báo sớm.
Rủi ro thứ hai là nhà mình bỏ trống mà ít được để mắt. Vật tư bị thất thoát, thợ làm không đúng khi không có ai giám sát, nhà bên phản ánh mà không có người nghe. Nên có lịch về công trình đều đặn, thoả thuận với nhà thầu về người giữ chìa khoá, sổ nhận vật tư và ảnh cập nhật hằng ngày.
Rủi ro thứ ba là áp lực tài chính kép: vừa trả tiền thi công theo đợt, vừa trả tiền thuê hằng tháng. Lập lịch dòng tiền theo tuần hoặc theo tháng cho cả hai khoản giúp tránh lúc cạn tiền mặt giữa chừng.
Câu hỏi thường gặp
Sửa nhà thì nên thuê chỗ ở tạm bao lâu?
Nên lấy thời gian nhà thầu báo, cộng thêm phần trễ tuỳ mức độ cải tạo, cộng thời gian dọn đi, vệ sinh và chuyển về. Cải tạo sâu, gia cố hay nâng tầng thì phần trễ nên để nhiều hơn. Làm tròn lên theo kỳ hạn mà chỗ thuê yêu cầu.
Có nên ở lại trong nhà khi đang cải tạo không?
Với việc nhẹ như sơn, thay thiết bị thì ở lại được. Với cải tạo toàn diện có đục phá, đi lại điện nước, chống thấm thì ở lại rất vất vả, làm chậm thi công và không tốt cho sức khoẻ, nhất là với người già, trẻ nhỏ.
Tiền ở tạm có nên tính vào ngân sách cải tạo không?
Nên tính, vì đây là khoản chi do việc cải tạo gây ra. Ghi riêng một nhóm trong bảng dự trù, gồm tiền thuê, cọc, chuyển đồ hai chiều, gửi đồ và sinh hoạt tăng thêm. Bỏ ra ngoài thì tổng ngân sách sẽ thiếu.
Làm sao để không phải trả tiền thuê trong lúc chờ giấy phép?
Chỉ dọn đi khi đã có giấy phép, đã chốt thiết kế, chốt nhà thầu và đặt các vật tư cần thời gian giao hàng. Thời gian chờ giấy tờ thì vẫn ở nhà mình, không mất tiền thuê.
Nhà thầu chậm tiến độ thì tiền ở tạm tăng thêm ai chịu?
Tuỳ thoả thuận trong hợp đồng thi công. Nên có điều khoản tiến độ và xử lý khi trễ do lỗi nhà thầu. Nếu phát sinh tranh chấp về trách nhiệm, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi quyết định cách giải quyết.
Đồ đạc để lại trong nhà khi sửa cần lưu ý gì?
Dồn vào một phòng không thi công, che phủ kín, kê cao khỏi nền phòng khi có nguy cơ nước. Đồ điện tử, giấy tờ quan trọng, đồ có giá trị nên mang theo hoặc gửi người thân. Chụp ảnh đồ để lại trước khi đi.