Sổ hiện trạng có ảnh là bộ ghi chép, kèm ảnh có ngày giờ, về tình trạng ngôi nhà ngay trước khi cải tạo: từng phòng, từng mảng tường, vết nứt, chỗ thấm, thiết bị, và cả tường chung, phần nhà hai bên giáp ranh nếu hàng xóm đồng ý. Nó dùng để đối chiếu khi nghiệm thu, để chứng minh phần nào là hư hỏng cũ hay mới, để tính phát sinh cho đúng, và là căn cứ quan trọng nếu có va chạm với hàng xóm hoặc nhà thầu.
Lập sổ mất một buổi tới vài buổi, gần như không tốn tiền, nhưng có thể tránh được những tranh cãi kéo dài nhiều tháng. Bài này hướng dẫn cách chụp, cách ghi và cách giữ sổ cho có giá trị.
Sổ hiện trạng giải quyết những chuyện gì
Chuyện thứ nhất là với hàng xóm. Nhà phố liền kề cải tạo, nhất là khi tháo dỡ, đục tường, gia cố móng, nâng tầng, thường gây rung và có thể làm nứt, thấm sang nhà bên. Khi nhà bên báo có vết nứt mới, câu hỏi đầu tiên là vết nứt đó có từ trước không. Nếu hai bên đã cùng chụp và ký ghi nhận hiện trạng trước khi khởi công, câu trả lời rõ ràng và việc thương lượng nhẹ nhàng hơn nhiều.
Chuyện thứ hai là với nhà thầu. Hợp đồng cải tạo thường có phần phát sinh theo thực tế. Sổ hiện trạng cho biết lúc giao mặt bằng, chỗ nào đã hỏng, chỗ nào còn tốt; khi nhà thầu báo cần thay thêm phần nào, chủ nhà có căn cứ đối chiếu. Ngược lại, nếu trong lúc thi công làm hỏng phần đáng lẽ được giữ, như cánh cửa định giữ, sàn tầng trên không nằm trong phạm vi, sổ cũng là căn cứ.
Chuyện thứ ba là với chính gia đình về sau. Những thứ bị che khuất sau cải tạo như đường ống, dây điện, vết nứt đã sửa, vị trí thép gỉ đã xử lý, nếu có ảnh lúc còn lộ thì những lần sửa sau không phải đoán. Cuối cùng, khi bán nhà hoặc khi cần làm việc với cơ quan quản lý, sổ hiện trạng cùng ảnh trước và sau là tài liệu có ích.
Điều đáng nói là sổ hiện trạng chỉ có giá trị nếu được lập trước khi mọi thứ thay đổi. Một bộ ảnh chụp sau khi đã tháo trần, đục tường thì không còn chứng minh được tình trạng ban đầu. Vì vậy việc lập sổ nên được ghi vào lịch như một bước bắt buộc, đứng trước ngày giao mặt bằng cho nhà thầu, cũng như việc xin phép hay ký hợp đồng. Với nhà mua lại, thời điểm tốt nhất là ngay khi nhận nhà, lúc nhà còn trống đồ và mọi bức tường đều nhìn thấy được.
Chụp gì: danh mục cho từng phòng
Nguyên tắc là chụp đủ để người khác, không có mặt lúc đó, nhìn ảnh mà hình dung được tình trạng. Với mỗi phòng, nên có:
- Bốn tấm toàn cảnh, mỗi tấm đứng ở một góc phòng chụp chéo sang góc đối diện, thấy được hai bức tường và một phần trần, sàn.
- Mỗi bức tường một tấm chụp thẳng, đứng giữa phòng.
- Trần và sàn: chụp toàn bộ, rồi chụp riêng những chỗ có vấn đề.
- Mỗi vết nứt, chỗ thấm, chỗ bong: một tấm trung cảnh cho thấy vị trí trên tường, một tấm cận cảnh có vật so kích thước đặt cạnh như thước, đồng xu, bút.
- Cửa đi, cửa sổ: chụp mở và đóng, chụp khe hở, chụp chân khung.
- Thiết bị và đồ định giữ: thiết bị vệ sinh, tủ âm tường, đèn, cửa gỗ, gạch hoa, lan can.
- Đồng hồ điện, đồng hồ nước: chụp rõ chỉ số vào ngày giao mặt bằng cho nhà thầu.
Ngoài nhà, chụp mặt tiền từ bên kia đường, mái nhìn từ sân thượng hoặc từ nhà cao bên cạnh nếu được phép, khe giữa hai nhà, hẻm, vỉa hè trước nhà. Nếu có quay video, hãy đi chậm một vòng mỗi tầng và nói to tên phòng, vị trí khi quay.
Ghi gì: biến ảnh thành hồ sơ đọc được
Ảnh rời trong điện thoại rất khó dùng sau vài tháng. Sổ hiện trạng cần biến chúng thành một hồ sơ có thứ tự. Cách đơn giản là lập một bảng, mỗi dòng một vị trí: mã vị trí, tầng, phòng, mô tả, kích thước ước lượng, số hiệu ảnh. Mã vị trí ghi lên bản phác mặt bằng, ví dụ T2-P1-03 là tầng hai, phòng một, điểm số ba.
Mô tả nên khách quan và cụ thể: "vết nứt chéo từ góc trên bên phải cửa sổ, dài khoảng bằng gang tay, rộng như sợi chỉ" tốt hơn "nứt nhẹ". "Vệt ố vàng trên trần, đường kính khoảng một bàn tay, khô khi kiểm tra" tốt hơn "trần bị thấm". Tránh những từ đánh giá như nghiêm trọng, không đáng kể; để người chuyên môn đánh giá.
Đặt tên tệp ảnh theo mã vị trí và ngày, hoặc ghi số hiệu ảnh vào bảng. Bật chế độ lưu thời gian chụp và vị trí trên điện thoại. Sao lưu ảnh ra hai nơi khác nhau ngay trong ngày, ví dụ một bản trên máy tính và một bản trên kho lưu trữ đám mây; mất điện thoại là mất cả sổ.
Ghi nhận cùng hàng xóm: phần quan trọng nhất
Nếu cải tạo có đụng tới kết cấu, tháo dỡ lớn, đào móng hay nâng tầng, việc ghi nhận hiện trạng nhà liền kề là điều nên làm và nhiều nơi nhà thầu có kinh nghiệm cũng đề nghị. Cách làm thân thiện là sang nói chuyện trước khi khởi công, báo lịch thi công dự kiến, đề nghị cùng đi xem và chụp những phần nhà bên giáp ranh: tường chung, trần và sàn sát tường chung, các vết nứt sẵn có.
Khi chụp, nên có mặt cả hai chủ nhà và nếu được thì có đại diện nhà thầu. Sau khi chụp, lập một biên bản ngắn ghi ngày, người tham dự, danh sách vị trí đã ghi nhận, số ảnh, và cả hai bên ký. Mỗi bên giữ một bản, kèm bản sao ảnh. Một số gia đình mời tổ dân phố hoặc đại diện UBND xã, phường chứng kiến; việc này tuỳ quan hệ và mức độ công trình.
Nếu hàng xóm không đồng ý cho vào nhà, vẫn có thể chụp những gì thấy được từ phía nhà mình và từ ngoài đường, ghi rõ đã đề nghị và bị từ chối vào ngày nào. Khi có tranh chấp cụ thể về hư hỏng, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về cách lập và giữ chứng cứ cho đúng.
Ai giữ gì, dùng vào lúc nào
Sổ hiện trạng không phải làm xong rồi cất đi. Nó được dùng lại nhiều lần trong và sau đợt cải tạo:
| Thời điểm | Dùng sổ để làm gì | Ai cần bản sao |
|---|---|---|
| Trước khi lấy báo giá | Cho nhà thầu thấy hiện trạng, báo giá sát hơn | Các nhà thầu được mời báo giá |
| Ngày giao mặt bằng | Hai bên ký xác nhận hiện trạng lúc giao | Chủ nhà, nhà thầu |
| Trước khi tháo dỡ, đào móng | Ghi nhận cùng hàng xóm | Chủ nhà, hàng xóm, nhà thầu |
| Khi có phát sinh | Đối chiếu phần hỏng cũ hay mới | Chủ nhà, nhà thầu, kỹ sư giám sát |
| Trước khi che khuất | Chụp bổ sung điện nước, chống thấm, kết cấu đã sửa | Chủ nhà |
| Nghiệm thu bàn giao | So trước và sau, kiểm phần định giữ | Chủ nhà, nhà thầu |
| Hàng xóm báo hư hỏng | So với biên bản ghi nhận trước khởi công | Chủ nhà, hàng xóm |
Mỗi lần dùng, bổ sung ảnh mới vào cùng hồ sơ với ngày tháng. Sổ hiện trạng tốt nhất là một bộ ảnh trước, trong và sau, xếp theo cùng một hệ mã vị trí.
Những lỗi làm sổ mất giá trị
Một bộ ảnh nhiều nhưng lộn xộn có khi không giúp được gì khi cần. Những lỗi hay gặp:
- Chụp cận cảnh vết nứt mà không có ảnh trung cảnh, không biết vết nứt nằm ở đâu.
- Không có vật so kích thước, không biết vết nứt to hay nhỏ.
- Ảnh không có ngày giờ hoặc đã bị chỉnh sửa, cắt ghép làm mất thông tin gốc.
- Chỉ chụp chỗ hỏng, không chụp chỗ còn tốt; sau này không chứng minh được chỗ đó trước đây còn tốt.
- Ghi nhận nhà hàng xóm mà không có chữ ký hai bên.
- Không sao lưu, mất điện thoại là mất hết.
- Chụp xong không ghi mô tả, vài tháng sau chính chủ nhà cũng không nhớ ảnh nào là chỗ nào.
Giữ ảnh gốc, không chỉnh màu, không thêm chữ lên ảnh. Muốn đánh dấu thì làm một bản sao riêng để đánh dấu, bản gốc vẫn giữ nguyên.
Mẫu trình tự lập sổ trong một ngày
Buổi sáng, khi trời sáng đều, đi từ tầng trên cùng xuống: sân thượng, mái, rồi từng tầng, từng phòng theo chiều kim đồng hồ. Mỗi phòng chụp theo danh mục, đánh dấu điểm có vấn đề lên bản phác, ghi mô tả ngắn vào bảng ngay tại chỗ. Chụp ngoài nhà, mặt tiền, khe giữa hai nhà.
Buổi chiều, sang nhà hàng xóm theo lịch đã hẹn, cùng chụp phần giáp ranh, lập biên bản ghi nhận. Cuối ngày, chép ảnh ra máy tính, đặt tên hoặc ghi số hiệu vào bảng, sao lưu hai nơi, in bảng và bản phác thành một tập giấy.
Với nhà lớn hoặc nhà có nhiều hư hỏng, có thể chia hai ngày. Điều quan trọng là làm xong trước ngày giao mặt bằng cho nhà thầu, và trước khi bất kỳ ai bắt đầu tháo dỡ, kể cả việc tháo những thứ tưởng nhỏ như trần nhựa, cửa cũ, vì tháo xong là hiện trạng đã thay đổi.
Câu hỏi thường gặp
Sổ hiện trạng nhà trước khi sửa gồm những gì?
Gồm ảnh có ngày giờ của từng phòng, từng bức tường, trần, sàn, mọi vết nứt, chỗ thấm, cửa, thiết bị; một bản phác mặt bằng đánh mã vị trí; bảng mô tả từng vị trí khớp với số hiệu ảnh; và biên bản ghi nhận cùng hàng xóm nếu có.
Có cần ghi nhận hiện trạng nhà hàng xóm trước khi sửa không?
Nên làm khi cải tạo có tháo dỡ lớn, đục tường chung, đào móng, gia cố hay nâng tầng. Hai bên cùng chụp phần giáp ranh và ký biên bản giúp phân biệt hư hỏng cũ và mới, tránh tranh cãi nếu sau này nhà bên báo nứt, thấm.
Chụp vết nứt thế nào cho đúng?
Chụp một tấm trung cảnh cho thấy vị trí vết nứt trên tường, một tấm cận cảnh có vật so kích thước như thước, đồng xu hoặc bút đặt cạnh. Ghi mô tả hướng, chiều dài, độ rộng ước lượng và giữ ảnh gốc không chỉnh sửa.
Hàng xóm không cho vào nhà chụp thì làm sao?
Chụp những gì thấy được từ phía nhà mình và từ ngoài đường, ghi rõ ngày đã đề nghị và bị từ chối. Nếu sau này có tranh chấp về hư hỏng, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về cách lập và giữ chứng cứ cho đúng.
Sổ hiện trạng dùng thế nào khi nhà thầu báo phát sinh?
Đối chiếu phần nhà thầu báo phát sinh với ảnh và mô tả lúc giao mặt bằng để biết đó là hư hỏng có sẵn bị che khuất hay do thi công gây ra. Có sổ, hai bên thống nhất khối lượng nhanh hơn và ít tranh cãi hơn.
Có cần chụp thêm trong lúc thi công không?
Rất nên. Trước khi trát che điện nước, chống thấm, kết cấu đã sửa, hãy chụp lại theo cùng mã vị trí. Những ảnh này giúp nghiệm thu phần khuất và giúp những lần sửa sau biết đường ống, dây điện nằm ở đâu.