Kiểm định nhà cũ là việc một đơn vị có năng lực khảo sát, đo đạc, thí nghiệm để đánh giá chất lượng và khả năng chịu lực còn lại của ngôi nhà, rồi đưa ra kết luận bằng văn bản: nhà còn dùng an toàn được không, bộ phận nào xuống cấp, có nâng tầng hay cải tạo được không và cần gia cố gì. Chủ nhà nên thuê kiểm định khi định nâng tầng, đụng tới kết cấu, khi nhà có dấu hiệu nứt lún, thép gỉ diện rộng, hoặc khi cần căn cứ để quyết sửa hay xây lại.
Bài này giải thích kiểm định khác khảo sát thông thường ở đâu, những tình huống nên làm, quy trình chung, nội dung một báo cáo kiểm định và cách đọc nó từ phía chủ nhà. Quy định cụ thể về điều kiện năng lực kiểm định thay đổi theo thời kỳ, nên khi thuê hãy kiểm tra theo văn bản hiện hành.
Kiểm định khác một buổi khảo sát của kỹ sư thế nào
Một buổi khảo sát thông thường là kỹ sư đến xem, quan sát, có thể gõ thử, đo vết nứt, rồi cho ý kiến. Đây là bước rất có ích và thường đủ cho những đợt cải tạo không đụng tới kết cấu chính. Kiểm định thì sâu hơn: có đề cương, có đo đạc bằng thiết bị, có lấy mẫu hoặc thí nghiệm tại hiện trường, có tính toán kiểm tra khả năng chịu lực và kết thúc bằng một báo cáo có kết luận, có chữ ký của người chịu trách nhiệm.
Sự khác nhau quan trọng nhất là tính căn cứ. Ý kiến khảo sát giúp chủ nhà định hướng; báo cáo kiểm định là tài liệu để thiết kế gia cố, nâng tầng, và trong nhiều trường hợp là một phần hồ sơ khi làm việc với cơ quan quản lý hoặc khi có tranh chấp. Vì vậy khi chủ nhà nghe nhà thầu nói "nhà này nâng thêm hai tầng thoải mái", câu hỏi nên đặt lại là đã có kiểm định chưa, kết quả nói gì.
Không phải lúc nào cũng cần kiểm định đầy đủ. Một đợt sửa chỉ thay điện nước, làm lại nhà vệ sinh, chống thấm, sơn sửa, thường chỉ cần khảo sát. Phần dưới đây liệt kê những tình huống nên nâng lên mức kiểm định.
Những tình huống nên thuê kiểm định
Nếu nhà rơi vào một trong các trường hợp dưới, chi phí kiểm định là khoản đáng bỏ trước khi chi tiền cải tạo:
- Định nâng thêm tầng, xây thêm phòng trên sân thượng, làm thêm gác lửng bằng bê tông, thay mái nhẹ bằng mái nặng hơn.
- Định bỏ tường, bỏ cột, cắt dầm, mở lỗ sàn lớn để thay đổi mặt bằng.
- Nhà có vết nứt xiên, nứt lan rộng, sàn võng thấy được, nhà nghiêng so với nhà bên, lún lệch.
- Thép lộ gỉ ở nhiều dầm, sàn, cột; bê tông bong mảng ở nhiều chỗ.
- Nhà từng ngập sâu, từng cháy, từng bị ảnh hưởng khi nhà bên xây dựng, đào móng.
- Nhà mua lại đã qua nhiều đợt cơi nới không rõ ai làm, không có bản vẽ.
- Gia đình cần căn cứ để quyết định sửa hay đập xây lại.
- Có tranh chấp với hàng xóm hoặc nhà thầu liên quan tới hư hỏng.
Với trường hợp nhà bên xây dựng gây nứt nhà mình, việc ghi nhận hiện trạng và kiểm định càng sớm càng tốt, lý tưởng là trước khi nhà bên khởi công. Vướng tranh chấp cụ thể thì nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về cách giữ chứng cứ.
Quy trình kiểm định thường đi thế nào
Mỗi đơn vị có cách làm riêng, nhưng một quy trình kiểm định nhà ở thường gồm các bước sau:
- Tiếp nhận yêu cầu: chủ nhà nói rõ mục đích kiểm định, ví dụ để nâng tầng, để đánh giá an toàn, để làm căn cứ sửa chữa.
- Khảo sát sơ bộ và lập đề cương: đơn vị xem nhà, đề xuất phạm vi kiểm định, các hạng mục đo, thí nghiệm, thời gian và chi phí.
- Thu thập hồ sơ: bản vẽ cũ nếu có, giấy phép, lịch sử sửa chữa; nếu không có bản vẽ thì đo vẽ hiện trạng kết cấu.
- Khảo sát chi tiết tại hiện trường: đo vết nứt, đo độ nghiêng, độ võng, kiểm tra cường độ bê tông bằng phương pháp không phá huỷ hoặc lấy mẫu, dò vị trí và kiểm tra thép, đánh giá mức gỉ, có khi đào kiểm tra móng.
- Tính toán kiểm tra: đối chiếu khả năng chịu lực còn lại với tải trọng hiện tại và tải trọng dự kiến sau cải tạo.
- Lập báo cáo: kết quả, đánh giá, kết luận và kiến nghị.
- Giải đáp và bàn giao: đơn vị giải thích báo cáo cho chủ nhà và người thiết kế cải tạo.
Trong quá trình khảo sát chi tiết có thể phải đục một số điểm, đào hố kiểm tra móng; chủ nhà nên hỏi trước vị trí, cách hoàn trả và ai chịu trách nhiệm hoàn trả để tránh hiểu lầm.
Đọc báo cáo kiểm định từ phía chủ nhà
Báo cáo kiểm định có nhiều số liệu kỹ thuật. Chủ nhà không cần hiểu hết, nhưng nên tìm và đọc kỹ những phần sau:
| Phần trong báo cáo | Chủ nhà cần tìm gì | Câu hỏi nên đặt lại |
|---|---|---|
| Mục đích và phạm vi | Báo cáo kiểm định cho việc gì, những bộ phận nào | Phạm vi có bao gồm móng và các phần cơi nới không |
| Mô tả hiện trạng | Danh sách hư hỏng kèm vị trí, ảnh | Có khớp với những gì gia đình đã quan sát không |
| Kết quả đo, thí nghiệm | Các bảng số liệu, so với yêu cầu | Chỗ nào không đạt, mức độ ra sao |
| Đánh giá khả năng chịu lực | Bộ phận nào đủ, bộ phận nào không đủ | Với tải sau cải tạo thì sao |
| Kết luận | Câu trả lời trực tiếp cho mục đích kiểm định | Kết luận có điều kiện gì đi kèm không |
| Kiến nghị | Các việc cần gia cố, sửa chữa, theo dõi | Việc nào bắt buộc, việc nào nên làm, thứ tự |
Phần kết luận và kiến nghị là phần chủ nhà mang đi làm việc với người thiết kế và nhà thầu. Nếu kết luận viết chung chung như "cơ bản đảm bảo", hãy hỏi lại cụ thể: đảm bảo cho việc gì, trong điều kiện gì, bao lâu.
Chọn đơn vị kiểm định và những điều nên thoả thuận trước
Kiểm định xây dựng là hoạt động có điều kiện về năng lực theo quy định của pháp luật xây dựng. Khi chọn, chủ nhà nên hỏi đơn vị về chứng chỉ năng lực, kinh nghiệm với nhà ở dân dụng cũ, người chủ trì kiểm định và người trực tiếp ra hiện trường. Cách kiểm tra năng lực cụ thể thay đổi theo từng thời kỳ, nên hãy tra văn bản hiện hành hoặc hỏi Sở Xây dựng nơi có nhà.
Nên tránh để chính nhà thầu sẽ thi công cải tạo tự kiểm định ngôi nhà rồi đưa kết luận, vì lợi ích có thể chồng chéo. Một đơn vị độc lập với nhà thầu cho kết quả khách quan hơn, và chủ nhà có thể dùng báo cáo đó để so các báo giá.
Những điều nên ghi rõ trong thoả thuận: mục đích kiểm định, phạm vi bộ phận, các phép đo và thí nghiệm sẽ làm, số điểm đục và cách hoàn trả, thời gian ra báo cáo, số bản báo cáo, chi phí và đợt thanh toán, trách nhiệm giải thích báo cáo cho người thiết kế. Ghi rõ những điều này giúp tránh cảnh báo cáo ra rồi mới biết móng không nằm trong phạm vi kiểm định.
Sau khi có báo cáo: biến kết luận thành kế hoạch cải tạo
Báo cáo kiểm định là đầu vào, không phải bản vẽ thi công. Từ kiến nghị của báo cáo, người thiết kế sẽ lập phương án gia cố, nâng tầng hoặc cải tạo có tính toán, rồi nhà thầu mới báo giá trên phương án đó. Chủ nhà nên giữ báo cáo làm tài liệu gốc, đưa bản sao cho người thiết kế và nhà thầu, và yêu cầu các bên nói rõ phương án của mình đáp ứng từng kiến nghị như thế nào.
Nếu báo cáo kết luận nhà không đủ điều kiện cho dự định ban đầu, ví dụ không nâng được tầng, đừng tìm một đơn vị khác chỉ để có kết luận dễ nghe hơn. Hãy hỏi lại xem điều kiện nào thì được: gia cố móng, dùng kết cấu nhẹ, giảm số tầng thêm. Có khi câu trả lời dẫn tới quyết định xây lại, có khi dẫn tới một phương án cải tạo khiêm tốn hơn nhưng an toàn.
Cuối cùng, lưu báo cáo cùng bản vẽ hiện trạng và hồ sơ nhà đất. Những lần sửa sau, hoặc khi bán nhà, đây là tài liệu có giá trị.
Chi phí kiểm định gồm những phần nào
Không có một mức giá chung cho kiểm định nhà ở, vì phạm vi và phương pháp mỗi nhà một khác. Khi nhận báo giá, chủ nhà nên đọc xem đã gồm những phần sau hay chưa, để so giữa các đơn vị cho công bằng:
- Khảo sát sơ bộ và lập đề cương: có đơn vị tính riêng, có đơn vị gộp vào tổng.
- Đo vẽ hiện trạng kết cấu nếu nhà không có bản vẽ: phần này có thể chiếm tỉ trọng đáng kể với nhà nhiều tầng.
- Đo đạc tại hiện trường: độ nghiêng, độ võng, vết nứt, dò thép.
- Thí nghiệm vật liệu: số điểm kiểm tra không phá huỷ, số mẫu khoan lấy, thí nghiệm trong phòng nếu có.
- Đào kiểm tra móng: số hố đào, ai đào, ai hoàn trả.
- Tính toán kiểm tra khả năng chịu lực theo tải hiện tại và tải dự kiến sau cải tạo.
- Lập báo cáo, số bản giao, và buổi giải thích báo cáo.
- Hoàn trả các điểm đục, khoan sau khi khảo sát.
Hai báo giá chênh nhau nhiều thường do phạm vi khác nhau, ví dụ một bên có khoan lấy mẫu và đào móng, một bên chỉ đo không phá huỷ. Hãy so phạm vi trước rồi mới so số tiền. Chi phí kiểm định nên được đưa vào dự trù cải tạo ngay từ đầu như một khoản riêng, đừng để nó thành khoản phát sinh rồi bị cắt bớt vì ngân sách đã căng.
Câu hỏi thường gặp
Kiểm định nhà cũ khác khảo sát của kỹ sư ở điểm nào?
Khảo sát là kỹ sư đến quan sát, đo đơn giản và cho ý kiến định hướng. Kiểm định có đề cương, đo đạc bằng thiết bị, thí nghiệm, tính toán kiểm tra khả năng chịu lực và kết thúc bằng báo cáo có kết luận, có người chịu trách nhiệm ký.
Sửa nhà nhỏ có cần kiểm định không?
Thường không. Các đợt sửa không đụng kết cấu như thay điện nước, làm lại nhà vệ sinh, chống thấm, sơn sửa thường chỉ cần khảo sát. Nên kiểm định khi định nâng tầng, bỏ tường, cắt dầm, hoặc nhà có dấu hiệu nứt lún, thép gỉ diện rộng.
Nâng tầng nhà cũ có bắt buộc kiểm định không?
Về kỹ thuật, nâng tầng nhà cũ cần biết khả năng chịu lực còn lại của móng, cột, dầm, nên kiểm định gần như là bước không thể thiếu. Yêu cầu về hồ sơ cụ thể khi xin phép thay đổi theo quy định hiện hành, hãy hỏi UBND xã, phường hoặc Sở Xây dựng.
Có nên để nhà thầu thi công tự kiểm định nhà không?
Không nên, vì lợi ích có thể chồng chéo. Một đơn vị kiểm định độc lập với nhà thầu cho kết quả khách quan hơn, và chủ nhà dùng báo cáo đó để so các báo giá, kiểm tra phương án gia cố của nhà thầu có đáp ứng kiến nghị hay không.
Kiểm định có phải đục phá nhà không?
Có thể phải đục một số điểm để kiểm tra thép, lấy mẫu bê tông, hoặc đào hố kiểm tra móng. Hãy thoả thuận trước số điểm đục, vị trí, cách hoàn trả và ai chịu trách nhiệm hoàn trả để tránh hiểu lầm.
Báo cáo kiểm định kết luận không nâng tầng được thì làm gì?
Hỏi lại đơn vị kiểm định điều kiện nào thì được: gia cố móng, dùng kết cấu nhẹ, giảm số tầng thêm. Không nên tìm nơi khác chỉ để có kết luận dễ nghe hơn. Có trường hợp phương án hợp lý hơn là xây lại hoặc cải tạo không nâng tầng.