Có ở lại được trong nhà khi sửa hay không phụ thuộc vào chặng thi công đang diễn ra và người trong nhà, không phải vào cả đợt cải tạo nói chung. Sơn lại, thay cửa, làm lại một nhà vệ sinh khi còn nhà vệ sinh khác thì đa số gia đình ở lại được. Đi lại toàn bộ điện, tháo dỡ lớn, gia cố kết cấu, làm lại cầu thang hay nâng tầng thì nên dọn đi ít nhất trong những tuần nặng nhất, nhất là khi nhà có trẻ nhỏ, người già hay người cần yên tĩnh.
Nhiều gia đình chọn phương án lai: ở lại trong phần đầu và phần cuối, dọn đi trong chặng ồn bụi nhất. Bài này giúp bạn cân theo từng hạng mục, theo từng người trong nhà, và nếu ở lại thì sắp xếp thế nào để vừa an toàn vừa không làm chậm thợ.
Cân theo chặng thi công, không theo cả đợt
Một đợt cải tạo nhà phố kéo dài vài tháng gồm nhiều chặng có mức ảnh hưởng rất khác nhau. Chặng tháo dỡ và đục tường sinh bụi mịn, tiếng ồn liên tục và rung. Chặng kết cấu có cột chống, lỗ sàn hở, vật liệu nặng. Chặng điện nước âm thường kéo theo cắt điện, cắt nước nhiều lần. Chặng trát, láng, sơn thì ít ồn hơn nhưng ẩm và có mùi.
Vì vậy câu hỏi nên đặt là trong từng chặng, gia đình còn những gì: còn chỗ ngủ kín bụi không, còn nhà vệ sinh dùng được không, có điện nước ổn định không, có lối đi không băng qua khu đang thi công không. Nếu chặng nào trả lời không cho hai trong bốn câu, đó là chặng nên ở chỗ khác.
Cách nhìn này cũng giúp tính thời gian ở tạm sát hơn. Thay vì thuê chỗ ở trọn thời gian cải tạo, gia đình có thể chỉ cần đi vài tuần trong chặng nặng, miễn là thầu cam kết được thời gian của chặng đó.
Hạng mục nào ở lại được, hạng mục nào nên đi
Bảng dưới là gợi ý chung cho nhà phố hai ba tầng; mức thật tuỳ cách thầu tổ chức và tình trạng nhà:
| Hạng mục | Ở lại được không | Điều kiện nếu ở lại |
|---|---|---|
| Sơn lại, thay cửa, thay đèn | Được | Thông gió khi sơn, che đồ, người nhạy mùi tránh phòng vừa sơn |
| Làm lại một nhà vệ sinh | Được nếu còn nhà vệ sinh khác | Che kín cửa khu đang làm, lối đi riêng cho thợ |
| Chống thấm sân thượng, làm lại mái | Thường được | Tầng trên cùng nên tránh dùng; theo dõi mưa trong lúc mái mở |
| Đi lại toàn bộ điện nước | Khó | Chấp nhận cắt điện nước theo lịch; cần điện tạm an toàn |
| Tháo dỡ lớn, đục thông phòng | Nên đi | Bụi mịn và tiếng ồn lan khắp nhà dù che kỹ |
| Gia cố kết cấu, thay sàn, làm cầu thang | Nên đi | Cột chống, lỗ sàn hở, lối lên xuống bị cắt |
| Nâng tầng | Tuỳ, thường nên đi trong chặng đổ sàn và làm mái | Theo chỉ dẫn an toàn của thầu và kỹ sư |
Nếu thầu nói mọi chặng đều ở lại được bình thường, nên hỏi lại cụ thể họ che bụi thế nào, cắt điện bao lâu, lối đi ra sao. Câu trả lời chung chung thường có nghĩa là họ chưa từng tổ chức thi công khi nhà có người.
Người trong nhà: ai nên tránh xa công trình
Trẻ nhỏ. Trẻ tò mò, khó giữ ngoài khu thi công, dễ chạm vào dụng cụ, vật liệu, dây điện tạm hay leo lên giàn giáo. Bụi mịn và tiếng ồn kéo dài ảnh hưởng giấc ngủ và sinh hoạt của trẻ. Nhà có trẻ dưới tuổi đi học thì chặng nặng nên ở chỗ khác.
Người già. Lối đi bị thu hẹp, cầu thang có vật liệu, nền trơn do nước và vữa là những nguy cơ té ngã. Người già cũng thường ở nhà cả ngày nên chịu bụi ồn nhiều hơn các thành viên đi làm.
Người có bệnh hô hấp hoặc bệnh mạn tính. Bụi xi măng, bụi gạch, mùi sơn và hoá chất chống thấm có thể làm khó chịu hơn. Bài này không thay được ý kiến chuyên môn; nếu trong nhà có người đang điều trị bệnh hô hấp, tim mạch hay bệnh mạn tính khác, nên hỏi bác sĩ đang theo dõi trước khi quyết định ở lại.
Người làm việc hoặc học ở nhà. Tiếng khoan đục ban ngày gần như không thể làm việc cần tập trung. Nếu không có chỗ khác ban ngày, phương án ở lại kém hiệu quả hơn nhiều so với vẻ bề ngoài.
Vật nuôi. Chó mèo hoảng sợ vì tiếng ồn có thể chạy ra hẻm qua lối mở của công trình, hoặc chui vào chỗ nguy hiểm. Nên gửi nơi khác trong chặng nặng.
Nếu ở lại: những điều kiện tối thiểu
Khi quyết định ở lại, nên thoả thuận với thầu ngay từ đầu những điều sau và ghi vào hợp đồng hoặc biên bản:
- Một khu sinh hoạt kín bụi, ngăn bằng vách tạm hoặc nilon dày có khoá kéo, không để thợ đi qua.
- Ít nhất một nhà vệ sinh và một điểm nước dùng được trong suốt thời gian ở lại.
- Lịch cắt điện nước báo trước, mỗi lần cắt trong khung giờ đã thống nhất, không cắt qua đêm.
- Giờ làm cố định, không làm sớm hay muộn quá giờ đã thoả thuận, không làm việc ồn vào giờ nghỉ trưa nếu gia đình cần.
- Lối đi của thợ và vật tư tách khỏi lối của gia đình nếu nhà có đủ chỗ; nếu không, dọn sạch lối chung cuối mỗi ngày.
- Khu thi công được đóng lại khi thợ về, dụng cụ và vật liệu nguy hiểm cất gọn, lỗ sàn có che đậy chắc.
Những điều kiện này làm thầu tốn thêm công. Hợp lý là thầu tính phần đó vào báo giá ngay từ đầu, thay vì đồng ý miệng rồi làm qua loa. Báo giá cho cùng phạm vi việc khi nhà có người ở thường nhích lên so với khi nhà trống.
An toàn khi sống cùng công trình
Nguy cơ lớn nhất khi ở cùng công trình là những thứ tạm: điện tạm, cột chống tạm, che đậy lỗ sàn tạm, lan can tạm. Chúng được làm cho thợ, những người biết rõ công trình và đi lại có ý thức. Người nhà, nhất là vào ban đêm hay khi vội, không biết chỗ nào vừa đổi.
Vì vậy, mỗi cuối ngày nên có một lượt đi xem cùng người phụ trách của thầu: chỗ nào vừa mở, lối nào vừa chặn, cột chống nào không được chạm, khu nào không được vào. Đèn chiếu sáng lối đi buổi tối phải có, đừng dựa vào đèn của phòng đang thi công. Dây điện tạm phải có thiết bị chống giật riêng và không nằm ngang lối đi.
Bụi là vấn đề lâu dài hơn. Dù che kỹ, bụi mịn vẫn len qua khe cửa và theo người đi lại. Đóng kín khu sinh hoạt, lau ẩm thay vì quét khô, giặt chăn màn thường hơn là những việc nhỏ giúp đỡ đi nhiều. Khi thợ cắt gạch, mài tường, nên đề nghị họ dùng máy có hút bụi hoặc tưới ẩm nếu cách làm cho phép.
Nếu dọn đi: những gì cần lo trước
Chọn chỗ ở tạm gần nhà để còn ghé công trình thường xuyên, nhất là ở những điểm dừng nghiệm thu quan trọng. Ở xa quá thì chủ nhà sẽ ghé ít đi, và công trình vắng chủ thường dễ phát sinh hiểu lầm hơn.
Đồ đạc có ba nơi: mang theo, gửi kho hoặc nhà người thân, để lại trong một phòng khoá kín ít bị ảnh hưởng. Đồ để lại cần được che phủ và ghi trong biên bản giao nhà cho thầu. Giấy tờ, trang sức và đồ có giá trị không nên để lại công trình.
Khi nhà trống, thầu thường làm nhanh hơn, có thể làm nhiều tầng song song và ít phải dọn dẹp giữa ngày. Lợi ích về tiến độ này nên được nói ra khi thương lượng: đề nghị thầu cam kết thời gian ngắn hơn cho các chặng nặng nếu gia đình dọn đi. Cũng nên thống nhất ai giữ chìa khoá, ai mở cửa buổi sáng và ai đóng cửa buổi chiều.
Nói chuyện với thầu trước khi chốt chuyện ở hay đi
Quyết định ở lại hay dọn đi nên được nói ra ngay từ buổi khảo sát, không đợi tới khi ký hợp đồng. Lý do là cách thầu tổ chức thi công khác hẳn trong hai trường hợp: nhà trống thì họ có thể đục nhiều tầng cùng lúc, để vật tư ở mọi chỗ, làm ngày dài hơn; nhà có người thì phải chia khu, dọn mỗi ngày, làm theo giờ. Báo giá và tiến độ vì thế cũng khác.
Có thể đề nghị thầu báo hai phương án: một khi gia đình ở lại suốt, một khi gia đình dọn đi trong các chặng nặng. Đặt hai phương án cạnh nhau, cộng thêm chi phí ở tạm và chi phí đi lại, bạn sẽ thấy chênh lệch thật chứ không phải cảm giác. Nhiều gia đình bất ngờ khi thấy dọn đi vài tuần lại không đắt hơn bao nhiêu so với ở lại, vì công trình rút ngắn được đáng kể.
Thầu có kinh nghiệm thường tự hỏi câu này và đưa lời khuyên dựa trên những nhà họ đã làm. Lời khuyên đó đáng nghe, nhưng quyết định cuối cùng vẫn là của gia đình, dựa trên người trong nhà và nhịp sống của mình.
Phương án lai: ở lại hai đầu, dọn đi phần giữa
Với nhiều gia đình, phương án hợp lý nhất là ở lại trong chặng chuẩn bị và tháo dỡ nhẹ, dọn đi khi bắt đầu đục lớn và làm kết cấu, rồi quay về khi đã xong điện nước âm và đang làm hoàn thiện. Khoảng giữa thường chỉ vài tuần đến hơn một tháng tuỳ quy mô, ngắn hơn nhiều so với cả đợt.
Phương án này chỉ chạy được nếu thầu giữ được lịch của chặng nặng. Nên ghi mốc bắt đầu và kết thúc chặng đó trong hợp đồng, kèm cách báo trước nếu chậm, để gia đình biết đường gia hạn chỗ ở tạm. Một vài ngày chậm thì xoay được, nhưng chậm vài tuần mà không báo thì gia đình bị kẹt.
Khi quay về, đừng vội dọn hết đồ vào. Giai đoạn hoàn thiện vẫn còn bụi mài, mùi sơn và thợ ra vào. Dọn về từng phòng đã xong hẳn, để những phòng còn đang làm cho thợ. Trước khi dọn về, nên tự đi một vòng kiểm điện nước của những phòng đã xong: bật thử mọi công tắc, ổ cắm, mở mọi vòi nước, xả thử bồn cầu và thoát sàn. Phát hiện lỗi lúc thợ còn ở công trình thì sửa nhanh hơn nhiều so với khi họ đã chuyển sang việc khác.
Câu hỏi thường gặp
Sơn lại nhà có cần dọn đi không?
Thường không cần nếu làm từng phòng và thông gió tốt. Người nhạy mùi, phụ nữ mang thai hoặc trẻ nhỏ nên tránh ngủ trong phòng vừa sơn cho tới khi hết mùi. Nếu có lo ngại về sức khoẻ cụ thể, nên hỏi bác sĩ.
Làm lại nhà vệ sinh duy nhất trong nhà thì ở lại thế nào?
Khó, vì nhà vệ sinh thường mất ít nhất vài tuần từ đục tới khi ngâm thử chống thấm và lát xong. Nếu chỉ có một nhà vệ sinh, cân nhắc làm thêm một nhà vệ sinh mới trước rồi mới phá cái cũ, hoặc dọn đi trong thời gian đó.
Ở lại khi sửa nhà có làm thầu báo giá cao hơn không?
Thường có, vì thầu phải che chắn kỹ hơn, dọn dẹp mỗi ngày, làm từng khu và chịu ràng buộc giờ giấc. Nên hỏi thầu tách riêng khoản này để thấy rõ, rồi so với chi phí ở tạm nơi khác trong cùng khoảng thời gian.
Nhà có trẻ nhỏ thì có nên ở lại khi sửa không?
Trong các chặng tháo dỡ, đục tường, làm kết cấu thì không nên, vì nguy cơ va chạm, té ngã, chạm điện tạm và bụi ồn kéo dài. Các chặng nhẹ như sơn hay thay cửa thì có thể ở lại nếu giữ trẻ ngoài khu thi công.
Dọn đi rồi thì giám sát công trình thế nào?
Chọn chỗ ở gần để ghé thường xuyên, đặc biệt ở các điểm nghiệm thu như trước khi đổ bê tông, trước khi trát kín điện nước. Lập nhóm tin nhắn với thầu để nhận ảnh hằng ngày. Nếu không ghé được, có thể nhờ người có chuyên môn kiểm thay ở các mốc quan trọng.
Có cần lắp camera khi để nhà cho thầu?
Không bắt buộc. Nếu lắp, nên báo cho thầu biết và đặt ở lối ra vào, khu chứa vật tư, không đặt ở chỗ thợ nghỉ ngơi. Camera giúp xem tiến độ và giờ làm, nhưng không thay được việc đến tận nơi nghiệm thu.