Với nhà cũ, chọn khung thép nhẹ hay bê tông cốt thép để nâng tầng chủ yếu phụ thuộc vào việc móng và cột hiện có còn gánh thêm được bao nhiêu: móng còn dư ít thì khung thép nhẹ thường là lối đi khả thi, móng chắc và muốn tầng mới bền, cách âm tốt như phần nhà cũ thì bê tông cốt thép hợp hơn. Ngoài tải trọng, còn phải tính thời gian thi công, mức ồn cho người đang ở, chống gỉ, chống cháy và cảm giác khi sống trong tầng mới.
Bài viết so hai cách theo góc chủ nhà, không đưa số tính kết cấu và không đưa giá. Việc chọn cuối cùng phải dựa trên kết luận của kỹ sư kết cấu sau khi khảo sát nhà thật; bài giúp bạn hiểu kỹ sư đang cân nhắc những gì và hỏi lại cho rõ.
Vì sao tải trọng là câu hỏi đầu tiên
Phần nhà cũ được thiết kế cho một số tầng nhất định. Khi đặt thêm tầng lên trên, toàn bộ trọng lượng tầng mới đi qua cột, dầm cũ xuống móng cũ. Một tầng bê tông cốt thép gồm sàn, dầm, cột, tường gạch và lớp hoàn thiện nặng hơn đáng kể so với một tầng làm bằng khung thép, sàn nhẹ và tường tấm. Với cùng một móng, phương án nhẹ có thể nằm trong giới hạn an toàn trong khi phương án nặng thì không.
Đó là lý do nhiều báo cáo khảo sát nhà phố cũ đưa ra kết luận kiểu "chỉ nên nâng thêm một tầng với kết cấu nhẹ" hoặc "nâng được hai tầng nếu dùng khung thép, một tầng nếu dùng bê tông". Con số cụ thể chỉ có sau khi kỹ sư tính, nhưng nguyên lý thì rõ: tầng càng nhẹ, móng cũ càng ít bị ép.
Cũng cần hiểu rằng "nhẹ" không chỉ nằm ở khung. Một khung thép mà đặt sàn bê tông dày, tường gạch đặc, lát đá nặng thì tổng trọng lượng vẫn lớn. Ngược lại, bê tông có thể giảm bớt tải nhờ tường gạch nhẹ, sàn rỗng. Khi so phương án, hãy hỏi kỹ sư so tổng tải của cả tầng, không chỉ so vật liệu khung.
So sánh hai phương án theo những điều chủ nhà quan tâm
Bảng dưới là so sánh tương đối, mang tính xu hướng. Mỗi công trình cụ thể có thể khác tuỳ thiết kế và tay nghề thi công.
| Tiêu chí | Khung thép nhẹ | Bê tông cốt thép |
|---|---|---|
| Tải lên móng cũ | Nhẹ hơn rõ rệt | Nặng hơn, cần móng còn dư nhiều |
| Thời gian thi công | Nhanh, phần lớn gia công sẵn rồi lắp | Lâu hơn, chờ bê tông đạt cường độ |
| Bụi, nước, ồn khi đang ở | Ít ướt, ít bụi hơn, có tiếng khoan bắt bu lông | Nhiều nước, bụi, tiếng đầm, đổ bê tông |
| Cách âm, cách nhiệt | Phải làm thêm lớp cách âm, chống nóng | Tự thân tốt hơn, gần giống phần nhà cũ |
| Chống gỉ | Cần sơn chống gỉ tốt và kiểm tra định kỳ | Ít lo gỉ nếu lớp bê tông bảo vệ đủ |
| Chống cháy | Thép yếu đi nhanh khi nóng, cần lớp bảo vệ | Chịu lửa tốt hơn |
| Thay đổi về sau | Dễ tháo, sửa, mở rộng | Khó đục sửa |
Không có cột nào thắng tuyệt đối. Nếu móng cũ chỉ cho phép phương án nhẹ thì các điểm yếu của khung thép phải được bù bằng thiết kế và hoàn thiện cẩn thận.
Khi nào khung thép nhẹ là lựa chọn hợp lý
Móng cũ còn dư ít. Kỹ sư kết luận móng chỉ nhận thêm được một phần tải nhỏ, gia cố móng lại khó hoặc tốn kém vì nhà phố sát vách. Khung thép giúp có thêm không gian mà không phải động tới móng nhiều.
Cần thi công nhanh, ít ướt. Gia đình vẫn ở trong nhà, tầng dưới đang kinh doanh, không muốn chịu cảnh nước bê tông thấm xuống trần nhiều tuần. Phần lớn cấu kiện thép được gia công ở xưởng, công trường chủ yếu lắp ráp.
Tầng mới dùng nhẹ. Phòng ngủ, phòng làm việc, phòng thờ nhỏ, sân phơi có mái — công năng không cần chứa vật nặng như kho hàng, bể nước lớn, bồn tắm xây.
Mặt bằng thi công chật. Hẻm nhỏ không vào được xe bơm bê tông, không có chỗ tập kết cát đá. Cấu kiện thép có thể chia nhỏ để đưa vào và cẩu lên bằng tời.
Muốn giữ khả năng sửa đổi. Có ý định vài năm nữa làm lại toàn bộ nhà, hoặc tầng mới chỉ là giải pháp trung gian.
Khi nào nên nghiêng về bê tông cốt thép
Móng và cột cũ được xác nhận còn khoẻ. Nhà xây trên móng cọc, có hồ sơ, khảo sát cho thấy còn nhiều dư trữ. Khi đó lợi thế về tải của khung thép không còn quá quan trọng.
Tầng mới là chỗ ở lâu dài. Gia đình muốn tầng trên mát, yên tĩnh, đi lại không rung, cảm giác giống các tầng cũ. Bê tông tự thân nặng nên ít truyền tiếng bước chân và ít rung hơn.
Có nhà vệ sinh, bếp hoặc bồn nước trên tầng mới. Khu vực ướt trên sàn bê tông dễ làm chống thấm triệt để hơn so với sàn nhẹ trên khung thép, nơi phải xử lý nhiều mối nối.
Khí hậu ẩm, gần biển. Thép ở vùng ven biển hoặc nơi ẩm thấp gỉ nhanh hơn, chi phí bảo dưỡng lâu dài cao hơn. Bê tông vẫn cần lớp bảo vệ thép đủ dày nhưng ít phải bảo dưỡng định kỳ.
Muốn đồng bộ với kết cấu cũ. Nối cột bê tông mới lên cột cũ, đổ sàn liền khối giúp nhà làm việc như một khối, nếu kỹ sư xác nhận chỗ nối đủ chắc.
Những điểm yếu của khung thép phải bù bằng thiết kế
Khi đã chọn khung thép, chủ nhà cần nhắc kỹ sư và thầu đưa các hạng mục sau vào bản vẽ và báo giá ngay từ đầu, vì đây là những chỗ hay bị cắt bớt để báo giá trông rẻ.
- Liên kết chân cột thép với cột, dầm cũ: chỗ này quyết định tầng mới có đứng vững không, phải theo bản vẽ kỹ sư, không để thợ tự khoan bắt bu lông theo cảm tính.
- Sơn chống gỉ nhiều lớp: sơn lót, sơn phủ theo đúng quy trình, xử lý sạch gỉ trước khi sơn; chỗ hàn tại công trường phải sơn lại.
- Lớp bảo vệ chống cháy: thép mất khả năng chịu lực nhanh khi nhiệt độ cao, cần sơn chống cháy hoặc bọc tấm theo yêu cầu phòng cháy.
- Cách âm sàn: lớp đệm giữa sàn và kết cấu, trần thạch cao có bông cách âm để tiếng bước chân không vọng xuống.
- Chống nóng mái và tường: tầng trên cùng chịu nắng trực tiếp, tường tấm mỏng nóng nhanh nếu không có lớp cách nhiệt.
- Chống thấm khe tiếp giáp: chỗ khung mới gặp mái cũ, tường nhà bên là nơi dột nhiều nhất sau vài mùa mưa.
Báo giá khung thép thiếu một trong các mục trên không hẳn là rẻ, mà là đẩy chi phí sang lúc sửa chữa về sau.
Gia đình sẽ trải qua những gì với từng phương án
Với khung thép, giai đoạn ồn ào nhất thường là lúc tháo dỡ mái cũ, đục chỗ chân cột để làm liên kết và khoan bắt bu lông. Sau đó cấu kiện được đưa lên lắp theo từng khung, phần lớn tiếng ồn là tiếng máy khoan, máy cắt và tiếng búa ngắn. Nếu sàn là tấm nhẹ thì gần như không có nước rỉ xuống tầng dưới; nếu đổ một lớp bê tông mỏng trên tôn sàn thì có một hai ngày ướt, cần che chắn trần tầng dưới.
Với bê tông cốt thép, nhịp thi công đi theo từng đợt: ghép cốp pha, buộc thép, đổ bê tông, chờ bê tông đủ cứng rồi mới tháo chống và làm tầng tiếp. Mỗi đợt đổ thường có máy trộn hoặc xe bơm, nước xi măng, rung đầm. Trong thời gian chờ, cây chống đặt xuyên xuống tầng dưới có thể chiếm chỗ sinh hoạt. Nhà phố đang ở nên hỏi thầu trước tầng nào sẽ bị chiếm, bao lâu, để sắp xếp chỗ ngủ, chỗ để đồ.
Ở cả hai phương án, mái cũ bị dỡ ra là lúc nhà dễ dột nhất. Nên yêu cầu thầu ghi vào kế hoạch thi công cách che mưa tạm cho từng giai đoạn và người chịu trách nhiệm khi nước tràn xuống làm hỏng đồ đạc. Việc này được bàn riêng trong bài về vừa ở vừa nâng tầng của cùng danh mục.
Phương án lai và câu hỏi nên mang tới gặp kỹ sư
Trên thực tế, nhiều công trình dùng phương án lai: cột và dầm thép để giảm tải, sàn dùng tôn sàn đổ một lớp bê tông mỏng để có mặt sàn cứng, chống thấm và cách âm tốt hơn sàn tấm. Tường bao dùng gạch nhẹ hoặc tấm có lớp cách nhiệt. Phương án này cân bằng được giữa tải và cảm giác ở, nhưng phải tính kỹ phần sàn vì lớp bê tông dù mỏng vẫn cộng thêm tải.
Khi gặp kỹ sư, bạn nên mang theo ý định sử dụng tầng mới (ngủ, làm việc, cho thuê, phòng thờ, nhà vệ sinh), số người sẽ ở, có đặt bồn nước hay máy móc nặng không, và thời gian gia đình chịu được việc thi công. Những thông tin này ảnh hưởng trực tiếp tới phương án kết cấu.
Câu hỏi nên đặt: với kết luận khảo sát hiện tại, mỗi phương án nâng được tối đa bao nhiêu tầng; chỗ nối giữa phần mới và phần cũ được xử lý thế nào; có cần gia cố móng, cột tầng dưới không; tầng mới có ảnh hưởng gì tới nhà bên. Ghi lại câu trả lời bằng văn bản, đó là căn cứ để so báo giá các nhà thầu sau này.
Câu hỏi thường gặp
Khung thép nâng tầng có bền bằng bê tông không?
Khung thép được thiết kế, sơn chống gỉ và bảo dưỡng đúng cách có thể dùng lâu dài. Điểm khác là thép cần kiểm tra lớp sơn định kỳ, nhất là ở vùng ẩm, ven biển, còn bê tông ít phải bảo dưỡng hơn nếu thi công đạt.
Tầng khung thép có nóng và ồn không?
Nếu chỉ dùng tôn và tấm mỏng thì có. Muốn tầng thép mát và yên tĩnh phải làm thêm lớp cách nhiệt cho mái, tường và lớp cách âm cho sàn, trần. Các hạng mục này cần nằm trong thiết kế và báo giá từ đầu.
Có thể tự hàn khung thép lên mái bê tông nhà cũ không?
Không nên. Chỗ liên kết khung mới với kết cấu cũ quyết định an toàn của cả tầng, phải theo bản vẽ của kỹ sư kết cấu và do thợ có tay nghề thực hiện. Hàn bắt tự phát dễ làm hỏng cả kết cấu cũ.
Nâng tầng khung thép có cần xin phép không?
Nâng tầng là thay đổi kết cấu và chiều cao công trình nên thông thường phải xin phép, bất kể dùng vật liệu gì. Hãy tra quy định hiện hành và hỏi UBND xã, phường nơi có nhà trước khi làm hồ sơ.
Sàn tầng thép đổ bê tông mỏng có làm nặng thêm nhiều không?
Lớp bê tông trên tôn sàn vẫn cộng thêm tải đáng kể so với sàn tấm. Đổi lại sàn cứng hơn, chống thấm và cách âm tốt hơn. Kỹ sư sẽ cân nhắc độ dày và cách làm để tổng tải vẫn nằm trong giới hạn móng cho phép.
Muốn đặt bồn nước lên tầng mới làm bằng khung thép được không?
Bồn nước đầy là tải tập trung lớn. Phải báo trước để kỹ sư bố trí dầm đỡ riêng hoặc đặt bồn ở vị trí có cột cũ bên dưới. Không tự ý đặt bồn lên sàn nhẹ sau khi đã thi công xong.