Nhà phố nâng tầng khi hai bên thấp hơn hay cao hơn đều phải giải quyết ba việc trước tiên: xác định tường giáp ranh là tường chung hay tường riêng, chừa và xử lý khe lún giữa hai nhà, và làm sao để nước mưa, nước hắt không chảy từ nhà này sang nhà kia. Nhà mình cao hơn thì lo bức tường mới lộ ra nắng mưa và mái nhà bên hứng nước; nhà mình thấp hơn thì lo tì vào tường nhà bên, nước từ tường cao chảy xuống mái mình.
Đây là phần việc vừa kỹ thuật vừa liên quan tới hàng xóm, nên càng làm rõ từ đầu càng ít tranh chấp. Bài nêu nguyên lý xử lý và cách làm việc với nhà bên; chi tiết kết cấu cần kỹ sư, còn tranh chấp cụ thể nên hỏi luật sư. Các tình huống trong bài là ví dụ giả định.
Vì sao chênh độ cao với nhà bên lại thành chuyện lớn
Nhà phố Việt Nam phần lớn xây sát nhau, có khi chung tường, chung cả móng. Khi các nhà cùng độ cao, mái và tường đầu hồi được che chắn lẫn nhau. Khi một nhà nâng lên, bức tường bên hông phần mới lộ hẳn ra trời, nhận nắng mưa trực tiếp, trong khi trước đó nó chưa từng phải làm việc như tường ngoài.
Về kết cấu, phần nhà mới tăng tải xuống móng, móng nhà mình lún thêm một chút là chuyện bình thường. Nhưng nếu hai nhà dính liền nhau mà không có khe tách, phần lún này kéo theo tường nhà bên, gây nứt ở chỗ tiếp giáp. Nhà cũ xây ba mươi năm và nhà mới nâng tầng có độ lún khác nhau, cứng mềm khác nhau, nên cần một cách tách hợp lý.
Về nước, chênh độ cao tạo ra một mặt tường đứng cao hơn mái bên cạnh. Nước mưa chảy dọc tường cao rồi đổ xuống mái thấp, len vào khe giữa hai nhà. Đây là nguồn thấm dột kéo dài nhiều năm và là lý do phổ biến khiến hàng xóm khó chịu với nhà vừa nâng tầng.
Cuối cùng là chuyện ánh sáng và gió. Nhà vừa nâng tầng có thể che mất phần nắng sớm hoặc hướng gió của nhà bên, nhất là với nhà thấp có giếng trời sát tường giáp ranh. Quy định thường không cấm điều này nếu xây đúng phép, nhưng hiểu được thiệt thòi của hàng xóm giúp cuộc trao đổi về các chi tiết khác dễ dàng hơn.
Tường chung hay tường riêng: phải xác định trước khi xây
Tường chung. Một bức tường dùng cho cả hai nhà, thường xây từ lâu, mỗi nhà tì sàn hoặc dầm vào. Muốn xây cao lên trên tường chung hay đục tường chung đều cần sự đồng ý của nhà bên, và thường kỹ sư sẽ khuyên không đặt tải tầng mới lên tường chung.
Tường riêng sát ranh. Mỗi nhà có tường của mình, đứng sát nhau hoặc cách một khe nhỏ. Đây là tình huống thuận lợi hơn khi nâng tầng, vì phần mới có thể xây trên kết cấu của chính mình.
Tường của nhà bên, nhà mình tì vào. Nhà mình không xây tường riêng mà dùng tường nhà bên làm vách. Nâng tầng trong trường hợp này thường phải xây tường hoặc khung riêng cho phần mới, không thể xây tiếp lên tường của người khác.
Giấy tờ nói gì. Đối chiếu sơ đồ trên giấy chứng nhận, bản vẽ cũ, biên bản xác định ranh giới nếu có. Ranh giới thường chạy qua tim tường chung hoặc mép tường riêng; nhầm chỗ này dễ dẫn tới xây lấn.
Khi không rõ. Nên mời đơn vị đo đạc xác định ranh giới, mời nhà bên cùng chứng kiến, lập biên bản. Chi phí nhỏ so với rủi ro tranh chấp sau khi đã xây.
Khe lún giữa nhà mình và nhà bên
Khe lún là khoảng hở nhỏ chạy suốt chiều cao giữa hai khối nhà, để mỗi khối lún và co giãn theo cách riêng mà không kéo nứt khối kia. Với nhà phố nâng tầng sát nhà bên, kỹ sư thường đề xuất tách phần mới khỏi nhà bên bằng một khe, không xây dính, không đổ bê tông liền vào tường nhà bên.
Khe lún phải được che phía trên và phía ngoài để nước, rác không lọt vào. Cách thường dùng là tấm che bằng kim loại hoặc vật liệu chịu thời tiết, một mép cố định vào nhà mình, mép kia gác lên hoặc ốp vào nhà bên nhưng vẫn cho phép xê dịch. Phần trong khe có thể chèn vật liệu đàn hồi để chống ồn, chống côn trùng.
Lỗi hay gặp là thợ trát vữa kín khe cho đẹp, hoặc đổ bê tông tràn sang tường nhà bên. Một thời gian sau, khi hai nhà lún lệch nhau, chỗ trát nứt toác, nước theo vết nứt chảy vào cả hai nhà. Chủ nhà nên yêu cầu bản vẽ thể hiện rõ chi tiết khe lún và kiểm tra lúc thi công, trước khi bị che khuất.
Khi nhà mình cao hơn nhà bên
Phần tầng mới vượt lên trên mái nhà bên tạo ra một bức tường hông lộ ra ngoài và một mép nối với mái nhà hàng xóm. Những việc nên có trong thiết kế và báo giá:
- Tường hông làm như tường ngoài: trát, chống thấm, sơn ngoại thất đầy đủ, không để gạch mộc hay chỉ quét một lớp xi măng.
- Mái hắt hoặc gờ chắn nước: ở chân bức tường cao, ngay trên mái nhà bên, làm gờ hoặc mái hắt nhỏ để nước chảy dọc tường không đổ thẳng vào khe.
- Tấm che khe lún phía trên mái nhà bên: che kín mép nối, chồng mí đúng chiều nước chảy.
- Không mở cửa sổ, lỗ thoáng nhìn thẳng sang nhà bên khi quy định hoặc thoả thuận không cho phép; tra quy định hiện hành về khoảng cách cửa sổ với ranh đất.
- Ống thoát nước mưa của nhà mình đi trên đất nhà mình, không xả xuống mái hoặc sân nhà bên.
- Giàn giáo, che chắn khi thi công không đè lên mái nhà bên khi chưa có thoả thuận; hư hại mái do thi công thì phải sửa.
Tường hông cao hơn nhà bên cũng là mặt nhìn thấy từ phố. Nhiều đô thị có quy định về mỹ quan cho mặt tường này, nên hỏi quy chế kiến trúc của khu.
Khi nhà mình thấp hơn hoặc ngang tầm sau khi nâng
Có trường hợp nhà bên đã cao sẵn, nhà mình nâng lên vẫn thấp hơn. Vấn đề lúc này đảo chiều: nhà mình ở vị trí hứng nước và dễ tì vào kết cấu nhà bên.
- Không dựa tầng mới vào tường nhà bên, kể cả khi tường đó trông chắc chắn; phần mới phải có kết cấu riêng.
- Đề nghị nhà bên kiểm tra mái hắt, gờ chắn nước ở chân tường của họ; nếu chưa có, hai bên thoả thuận cách làm chung.
- Mái tầng mới của mình phải có độ dốc và máng thu nước ra xa tường nhà bên, không dồn nước về khe.
- Kiểm tra các lỗ thoáng, ống xả, dàn nóng điều hoà của nhà bên đang xả về phía mái nhà mình để thống nhất cách bố trí lại.
- Lưu ý khoảng trống giữa hai nhà sau khi nâng có thể thành chỗ đọng rác, chim làm tổ; nên che kín từ đầu.
Chênh độ cao cũng ảnh hưởng tới ánh sáng và gió của cả hai nhà. Trao đổi sớm giúp hai bên cùng tìm được cách bố trí ít thiệt cho nhau.
Làm việc với hàng xóm trước, trong và sau khi nâng tầng
Phần lớn tranh chấp khi nâng tầng nhà phố bắt nguồn từ việc không ghi nhận hiện trạng nhà bên trước khi làm và không có kênh trao đổi khi có sự cố. Trình tự gợi ý:
- Báo cho nhà hai bên kế hoạch nâng tầng, thời gian dự kiến, tên thầu và người liên lạc.
- Cùng lập biên bản hiện trạng nhà bên: ảnh, video các vết nứt có sẵn, chỗ thấm, mái, có chữ ký hai bên, có thể mời tổ dân phố chứng kiến.
- Thống nhất bằng văn bản các việc đụng tới nhà bên: dựng giàn giáo, che chắn trên mái họ, xử lý khe lún, tấm che, mái hắt.
- Trong lúc thi công, có người của thầu theo dõi và ghi nhận khi nhà bên báo phát sinh; xử lý sớm, không để dồn.
- Sau khi xong, cùng kiểm tra lại hiện trạng nhà bên, so với biên bản ban đầu, khắc phục hư hại nếu có.
- Lưu toàn bộ biên bản, ảnh trong hồ sơ nhà.
Nếu hai bên không tự thoả thuận được, có thể đề nghị hoà giải ở cơ sở. Khi đã có thiệt hại hoặc tranh chấp về ranh giới, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để biết quyền, nghĩa vụ và cách xử lý theo quy định hiện hành.
Tình huống thường gặp và hướng xử lý
Một số tình huống điển hình khi nâng tầng nhà phố sát vách, kèm hướng xử lý thường được cân nhắc. Đây là gợi ý để bạn trao đổi với kỹ sư và nhà bên, không phải kết luận cho trường hợp cụ thể.
| Tình huống | Rủi ro | Hướng xử lý thường cân nhắc |
|---|---|---|
| Tường chung, muốn xây tiếp lên trên | Tải dồn lên tường không thuộc riêng mình, tranh chấp | Làm khung riêng cho phần mới, có thoả thuận bằng văn bản |
| Nhà bên thấp, mái tôn sát tường | Nước chảy dọc tường mới đổ vào mái nhà bên | Mái hắt, gờ chắn, tấm che khe lún |
| Nhà bên cao hơn, có cửa sổ nhìn xuống | Nước, rác, dàn nóng xả về phía nhà mình | Thống nhất bố trí lại, che khe, máng thu riêng |
| Nhà bên đã có vết nứt cũ | Bị đổ lỗi là do nâng tầng | Biên bản hiện trạng có ảnh trước khi khởi công |
| Khe giữa hai nhà bị trát kín từ trước | Nứt lại khi lún lệch, thấm hai nhà | Mở lại khe, làm chi tiết khe lún đúng cách |
Những hướng xử lý này cần thể hiện thành chi tiết trong bản vẽ, không để thợ quyết định tại chỗ.
Câu hỏi thường gặp
Nhà bên không đồng ý cho dựng giàn giáo trên mái họ thì làm sao?
Có thể dùng giàn giáo treo hoặc biện pháp thi công từ phía trong nhà mình, tuy tốn kém hơn. Nên trao đổi sớm, cam kết che chắn và sửa chữa hư hại nếu có. Nếu bế tắc, có thể nhờ hoà giải ở cơ sở hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Có bắt buộc phải chừa khe lún giữa hai nhà không?
Việc có khe lún hay không do kỹ sư kết cấu quyết định dựa trên móng, kết cấu và độ lún dự kiến của hai nhà. Với nhà phố nâng tầng sát nhà cũ, tách khe thường được khuyến nghị để tránh nứt kéo theo nhà bên.
Tường hông tầng mới có được mở cửa sổ không?
Tuỳ khoảng cách tới ranh đất và quy định hiện hành về cửa sổ, lỗ thông gió nhìn sang nhà bên. Nhiều trường hợp chỉ được làm ô thoáng cao hoặc kính mờ cố định. Hỏi UBND xã, phường và tra quy định trước khi thiết kế.
Nước từ tường nhà mình chảy xuống mái nhà bên gây dột thì ai chịu trách nhiệm?
Về nguyên tắc, chủ công trình gây ra thiệt hại cho nhà bên có trách nhiệm khắc phục. Cách tốt nhất là xử lý kỹ chi tiết chống thấm, mái hắt từ đầu. Khi đã phát sinh tranh chấp, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về hướng giải quyết.
Nhà bên có vết nứt sẵn trước khi mình nâng tầng thì cần làm gì?
Lập biên bản hiện trạng có ảnh, video, ghi rõ vị trí và kích thước vết nứt, có chữ ký hai bên hoặc người chứng kiến. Biên bản này giúp phân biệt vết nứt cũ với vết nứt mới phát sinh trong lúc thi công.
Có thể xây tầng mới dính liền vào tường nhà bên cao hơn để đỡ tốn tường không?
Không nên. Dựa phần mới vào tường của nhà bên là dùng kết cấu của người khác, dễ gây nứt cho cả hai nhà khi lún lệch và dễ tranh chấp. Phần mới nên có kết cấu riêng, tách khe theo thiết kế của kỹ sư.