Cải tạo tầng trệt nhà phố cũ để kinh doanh thường gồm bốn việc chính: mở rộng mặt tiền cho thoáng và có cửa cuốn an toàn, tách lối đi riêng lên các tầng ở, làm lại điện cho đủ tải và tách mạch, rồi bố trí phòng cháy và thoát nạn cho một ngôi nhà vừa ở vừa buôn bán. Việc mở rộng mặt tiền gần như luôn đụng tới kết cấu, nên phải có kỹ sư tính trước khi đục.
Bài này dành cho chủ nhà tự kinh doanh hoặc định cho thuê tầng trệt làm cửa hàng, quán nhỏ, văn phòng. Nội dung nói về phần nhà, không bàn chuyện kinh doanh hay mức giá thuê. Những gì liên quan tới giấy phép kinh doanh, an toàn thực phẩm, biển quảng cáo cần hỏi riêng cơ quan có thẩm quyền.
Mặt tiền: mở rộng khoảng cửa là việc của kết cấu
Nhà phố cũ thường có mặt tiền tầng trệt là một cửa đi và một hai cửa sổ, hoặc cửa xếp sắt hẹp. Muốn bán hàng, chủ nhà muốn mở toang cả bề ngang. Muốn vậy phải bỏ đi những mảng tường hai bên cửa, mà ở nhà tường chịu lực thì chính những mảng này đang đỡ sàn và tường tầng trên. Ngay cả nhà khung cột, dầm trên cửa cũ có khi không đủ cho khoảng mở rộng hơn.
Vì vậy mở rộng mặt tiền cần kỹ sư kết cấu khảo sát và thiết kế: đặt dầm đỡ mới, có khi là dầm thép, làm cột hai bên, chống tạm trong lúc thi công. Thứ tự thường là chống đỡ sàn trên, đặt dầm mới, rồi mới tháo phần tường cũ. Đục trước rồi tính sau là cách làm nhà nứt nhanh nhất, và có thể ảnh hưởng nhà hai bên nếu dùng tường chung.
Mặt tiền mới cũng là phần nhìn ra phố. Ở nhiều nơi, thay đổi mặt ngoài, đặc biệt nhà trong khu phố có quy chế kiến trúc, có thể phải xin phép. Nên tra văn bản hiện hành và hỏi UBND phường hoặc Sở Xây dựng trước khi đặt thợ, kể cả với phần mái che, mái hiên vươn ra vỉa hè.
Cửa cuốn và cửa kính: chọn theo cách dùng
Cửa cuốn là lớp bảo vệ ngoài cùng. Nó cần hộp cuốn đặt trên dầm, ray hai bên bắt vào cột hoặc tường chắc. Khi tính dầm mặt tiền, nên báo kỹ sư vị trí và tải của hộp cuốn để chừa chỗ đúng.
Có bộ lưu điện và mở tay. Cửa cuốn chạy điện cần cách mở khi mất điện, nhất là khi đó là lối thoát duy nhất của tầng trệt. Hỏi thợ lắp cơ chế mở tay hoặc bộ lưu điện, và người trong nhà phải biết dùng.
Cửa kính phía trong. Phía sau cửa cuốn thường là cửa kính hoặc vách kính để mở cửa hàng mà vẫn chắn bụi, máy lạnh không thất thoát. Kính nên là loại an toàn, có nẹp chắc, lối đi không vướng.
Ngưỡng cửa và cao độ. Nhà phố cũ hay có nền thấp hơn vỉa hè. Mở rộng mặt tiền là dịp nâng lại cao độ trước cửa, làm rãnh thu nước, tránh nước mưa từ vỉa hè tràn vào hàng hoá.
Lối đi riêng lên các tầng ở
Khi tầng trệt là cửa hàng, gia đình hay người thuê ở tầng trên cần lối lên không phải đi xuyên qua khu bán hàng. Với nhà phố hẹp, đây là việc khó nhất về bố trí. Cách thường gặp là chừa một dải hẹp sát một bên tường làm hành lang dẫn từ cửa phụ ở mặt tiền vào chân cầu thang. Nếu cầu thang cũ nằm sâu bên trong, hành lang này có thể khá dài và ăn mất một phần diện tích bán hàng.
Một số nhà dời chân cầu thang ra gần mặt tiền, hoặc làm thêm một vế thang mới từ trệt lên lầu một ở phía trước, còn phần thang từ lầu một trở lên giữ nguyên. Dời cầu thang là việc đụng sàn và dầm, cần kỹ sư như mọi lỗ sàn mới. Nhà có mặt hậu thông ra hẻm phía sau thì đơn giản hơn: lối ở đi cửa sau, cửa trước dành cho kinh doanh.
Lối đi riêng còn là lối thoát nạn cho người trên lầu. Nếu chỉ có một lối duy nhất là đi qua cửa cuốn của cửa hàng, khi cửa hàng đóng mà có cháy, người trên lầu bị kẹt. Đây là điều phải tính trước, không phải chuyện tiện hay không tiện.
Điện, nước và thông gió cho phần kinh doanh
Tầng trệt kinh doanh dùng điện, nước và cần thông gió khác hẳn khi chỉ để ở. Bảng dưới gom những điểm cần đặt sẵn lúc cải tạo.
| Hạng mục | Vì sao cần | Gợi ý khi cải tạo |
|---|---|---|
| Mạch điện riêng | Tách tiền điện, tránh sự cố ở cửa hàng làm mất điện cả nhà | Tủ điện riêng cho tầng trệt, có chống giật, chống quá tải; công tơ phụ nếu cho thuê |
| Công suất | Tủ mát, máy lạnh, đèn trưng bày, máy pha chế dùng nhiều điện | Hỏi điện lực về nâng công suất; dây dẫn đủ tiết diện; thợ điện có chuyên môn |
| Nước và thoát nước | Quán ăn, tiệm làm tóc, tiệm giặt cần nhiều nước | Đặt sẵn đầu chờ cấp thoát, hố thu mỡ nếu nấu nướng |
| Thông gió, hút mùi | Mùi và nhiệt từ cửa hàng bốc lên tầng ở | Ống hút thoát lên mái hoặc ra phía sau, không xả vào lòng cầu thang |
| Nhà vệ sinh | Nhân viên và khách cần dùng | Một nhà vệ sinh riêng ở trệt, không đi chung với nhà vệ sinh gia đình |
Nếu định cho thuê, hỏi trước người thuê làm ngành gì. Một quán ăn cần hút mùi và hố thu mỡ, một văn phòng cần nhiều ổ cắm và mạng, một cửa hàng quần áo cần đèn và gương. Đặt sẵn đúng thứ giúp không phải đục lại khi có người thuê.
Phòng cháy và an toàn cho nhà vừa ở vừa buôn bán
Nhà ở kết hợp kinh doanh có nguy cơ cháy cao hơn nhà chỉ để ở: hàng hoá nhiều, thiết bị điện chạy cả ngày, đôi khi có bếp nấu. Đã có nhiều vụ cháy nhà phố mà người ở tầng trên không thoát được vì tầng trệt là kho hàng và cửa cuốn khoá chặt. Khi cải tạo, mấy việc sau nên có trong danh sách: lối thoát thứ hai từ tầng trên, như cửa ra ban công có thang thoát hoặc ô thoát lên mái sang nhà bên đã thoả thuận; ngăn cách giữa khu kinh doanh và cầu thang; thiết bị báo cháy và bình chữa cháy ở tầng trệt và mỗi tầng.
Lồng sắt, khung bảo vệ ở ban công và cửa sổ tầng trên cần có ô mở được từ bên trong. Không chất hàng ở chân cầu thang hay lối đi. Tủ điện đặt nơi dễ tiếp cận, có thể cắt điện cửa hàng mà không phải đi xuyên qua đám cháy.
Yêu cầu cụ thể về phòng cháy đối với nhà ở kết hợp kinh doanh có quy định riêng và có thể thay đổi. Nên tra văn bản hiện hành và hỏi cơ quan phòng cháy chữa cháy địa phương, nhất là với ngành có nhiều chất dễ cháy hay có bếp nấu.
Cho thuê tầng trệt: chuẩn bị phần nhà để khỏi sửa đi sửa lại
Chốt giới hạn được làm. Ghi rõ trong thoả thuận với người thuê: được khoan tường, treo biển, đóng vách, đổi mặt tiền tới đâu; mọi việc đụng kết cấu, mái, cầu thang đều phải được chủ nhà đồng ý bằng văn bản.
Giao mặt bằng ở trạng thái thô sạch. Nhiều người thuê muốn tự làm nội thất theo thương hiệu của họ. Giao phần thô đã có điện, nước, nhà vệ sinh, cửa cuốn, còn trang trí để họ làm, tránh chủ nhà làm đẹp rồi người thuê đập bỏ.
Ghi hiện trạng lúc bàn giao. Lập biên bản có ảnh tường, trần, sàn, thiết bị, chỉ số công tơ. Khi trả mặt bằng, so lại để biết phần nào hư do sử dụng, phần nào do tự ý sửa.
Dự trù việc hoàn trả. Thoả thuận trước khi hết hạn thuê thì vách, biển, kệ do người thuê làm sẽ tháo hay để lại, ai chịu chi phí trả lại mặt bằng ban đầu.
Khi có tranh chấp. Chuyện cọc, hư hỏng, tự ý cải tạo giữa chủ nhà và người thuê nên giải quyết bằng thoả thuận có văn bản; nếu không xong, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về hướng xử lý.
Thứ tự cải tạo và giữ nhà ở yên trong khi làm
Thứ tự hợp lý: khảo sát kết cấu và thiết kế mặt tiền mới, chốt vị trí lối đi riêng và cầu thang, xin phép nếu thuộc diện phải xin, chống đỡ và làm dầm mới, mở mặt tiền, làm lối đi và các thay đổi cầu thang, đi lại điện nước theo khu, làm nền và chống thấm, lắp cửa cuốn và cửa kính, rồi hoàn thiện trong cửa hàng. Đèn trưng bày, kệ, quầy là phần cuối cùng, sau khi đã biết rõ ai dùng và bán gì.
Trong lúc làm mặt tiền, nhà bị mở toang ra phố. Phải có vách che tạm khoá được qua đêm, lưới chắn bụi và vật rơi ra vỉa hè, giữ lối đi cho người đi bộ. Gia đình ở tầng trên vẫn cần lối ra vào an toàn suốt thời gian thi công, nên nói rõ với nhà thầu từ đầu.
Sau khi xong, lưu lại bản vẽ dầm mặt tiền, sơ đồ điện của khu kinh doanh tách với khu ở, ảnh các phần bị che. Khi cho thuê, những tài liệu này giúp người thuê biết họ được khoan, gắn biển, treo đồ ở đâu mà không làm hỏng kết cấu.
Câu hỏi thường gặp
Có tự đục mở rộng cửa trước nhà phố được không?
Không nên. Mảng tường hai bên cửa thường đang đỡ sàn và tường tầng trên. Mở rộng phải có kỹ sư kết cấu tính dầm đỡ mới, chống tạm sàn trên trong lúc thi công. Ngoài ra thay đổi mặt tiền có thể phải xin phép, nên hỏi UBND phường hoặc Sở Xây dựng trước.
Cửa cuốn có cần bộ lưu điện không?
Nên có, hoặc ít nhất có cơ chế mở tay hoạt động được. Khi mất điện mà cửa cuốn là lối ra duy nhất của tầng trệt, người bên trong cần mở được để thoát. Người trong nhà nên được hướng dẫn cách mở tay ngay khi lắp.
Tầng trệt cho thuê có cần tách công tơ điện không?
Nên tách mạch và có công tơ phụ hoặc công tơ riêng để tính tiền điện rõ ràng, và để sự cố ở cửa hàng không làm mất điện cả nhà. Việc tăng công suất hay lắp công tơ riêng cần hỏi điện lực khu vực.
Nhà phố hẹp không chừa được lối đi riêng thì làm sao?
Có thể dùng cửa sau ra hẻm nếu có, hoặc thu hẹp mặt tiền kinh doanh để chừa một hành lang sát tường. Trường hợp buộc phải đi chung, cần quy ước rõ giờ giấc và đảm bảo lối này luôn mở được khi có sự cố, kể cả lúc cửa hàng đóng.
Nhà ở kết hợp kinh doanh cần chuẩn bị gì về phòng cháy?
Ít nhất là bình chữa cháy và thiết bị báo cháy ở tầng trệt và mỗi tầng, lối thoát thứ hai cho tầng trên, lồng sắt có ô mở từ bên trong, không chất hàng ở lối đi và chân cầu thang. Yêu cầu cụ thể nên hỏi cơ quan phòng cháy chữa cháy địa phương.
Làm mái che vươn ra vỉa hè trước cửa hàng có được không?
Mái che, mái hiên vươn ra ngoài chỉ giới xây dựng thường bị giới hạn về độ vươn và chiều cao, tuỳ quy định từng địa phương. Trước khi làm nên tra văn bản hiện hành và hỏi UBND phường, tránh phải tháo dỡ sau khi đã lắp.